Shloka 66
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वानू न चाध्ययनजीवक: । त्रिकर्मा त्रिपरिक्रान्तो मैत्र एष स्मृतो द्विज:
traividyo brāhmaṇo vidvān na cādhyayanajīvakaḥ | trikarmā triparikrānto maitra eṣa smṛto dvijaḥ ||
ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವನು, ಆದರೆ ಅಧ್ಯಯನ-ಅಧ್ಯಾಪನವನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದವನು; ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ—ಈ ಮೂರು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ನೆರವೇರಿಸುವವನು; ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ—ಈ ಮೂರು ಅಂತರಂಗ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಾಟಿದವನು; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಮೈತ್ರಿಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು—ಅಂಥ ದ್ವಿಜನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True brahminhood is characterized by Vedic learning joined to integrity: not commercializing sacred study, performing key dharmic duties (sacrifice, charity, righteous conduct), conquering desire-anger-greed, and cultivating friendliness toward all beings.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Mahādeva speaks a normative definition of a brāhmaṇa, shifting emphasis from mere social label to ethical and spiritual qualifications.