Adhyaya 137
ब्राह्मण–क्षत्रिय-श्रेष्ठता-विवादः (Arjuna–Vāyu Dialogue on Brāhmaṇa and Kṣatriya Precedence)
Upa-parva: Brahma–Kṣatra-saṃvāda (Exemplum on Brāhmaṇa–Kṣatriya hierarchy and interdependence)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma why he venerates Brāhmaṇas—what ‘dawn’ (vyuṣṭi) or karmic rise motivates such worship. Bhīṣma responds by citing an ancient itihāsa: the powerful Haihaya ruler Kārtavīrya Arjuna (sahasrabāhu) rules from Māhiṣmatī and honors the sage Dattātreya, receiving boons. Empowered, he voices self-comparisons and claims unmatched excellence. A disembodied voice rebukes the misconception, asserting Brāhmaṇa superiority and describing the governance model where a Kṣatriya protects the people in association with Brāhmaṇas. Arjuna counters with arguments emphasizing kṣatra’s protective duty and material support of Brāhmaṇas, asserting dominance and threatening to invert the social order. The exchange escalates until Vāyu appears as a divine messenger, advising him to abandon the impure disposition, bow to Brāhmaṇas, and warning that wrongdoing toward them leads to rāṣṭra-kṣobha (state upheaval) and potential suppression or expulsion by ascetics. The chapter ends with Arjuna challenging Vāyu to define a Brāhmaṇa’s likeness by analogies (wind, water, sun, sky), setting up further doctrinal clarification beyond the provided excerpt.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को एक गूढ़ रहस्य की ओर ले जाते हैं—दिग्गजों और रसातलचर नाग-शक्तियों का वह अदृश्य धर्म, जिसके सहारे पृथ्वी अपने भार को धारण करती है। → पद्मप्रतीकाश, पद्मोद्भूत पितामह (ब्रह्मा) का वचन और रसातल में विचरने वाले महाबली नाग ‘रेणुक’ का वर्णन कथा को लौकिक से अधोलोक-तत्त्व की ओर खींच ले जाता है। दिग्गज बताते हैं कि वे और अन्य महावीर्य गज समस्त पृथ्वी—पर्वत, वन, नगर सहित—को धारण करते हैं; यह भार-धारण साधारण बल नहीं, धर्म-नियम से बँधा तप है। → दिग्गजों का उपदेश-स्वर मुखर होता है: कार्तिक मास, कृष्णपक्ष, आश्लेषा नक्षत्र और शिवा अष्टमी के विशेष योग में ‘गुडौदन’ दान/श्राद्ध, मंत्र-जप, संयम और बाँबी (वल्मीकि) पर नाग-पूजा/बलि-निवेदन का विधान—यही वह कर्म है जिससे रेणुक तथा शेष/अनन्त जैसे नाग-देव प्रसन्न होकर धारण-शक्ति बढ़ाते हैं और लोक-स्थैर्य बना रहता है। → विधि का संकेत स्पष्ट होता है—नीलवस्त्र, अनुलेपन, नागकेसर (गजेन्द्रकुसुम) आदि से वल्मीकि पर अर्घ्य/नैवेद्य अर्पित कर नाग-तत्त्व का सम्मान किया जाए। दिग्गजों के मुख से यह सुनकर देवता, पितर और ऋषि भी रेणुक की पूजा करते हैं; इस प्रकार ‘दान-धर्म’ का फल केवल व्यक्तिगत पुण्य नहीं, बल्कि पृथ्वी-धारण के महायज्ञ में सहभागिता बन जाता है। → दिग्गज संतोषपूर्वक कहते हैं कि भारार्त होने पर भी यह परिश्रम उन्हें परिश्रम नहीं लगता—संकेत कि आगे भीष्म इस रहस्य के फल, निषेध और व्यापक लोक-व्यवस्था पर और सूक्ष्म व्याख्या करेंगे।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माजल बछ। जज द्वात्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: दिग्गजोंका धर्मसम्बन्धी रहस्य एवं प्रभाव भीष्म उवाच ततः पद्मप्रतीकाश: पद्मोद्भूत: पितामह: । उवाच वचन देवान् वासवं च शचीपतिम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर कमलके समान कान्तिमान् कमलोदभव ब्रह्माजीने देवताओं तथा शचीपति इन्द्रसे इस प्रकार कहा--
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಪದ್ಮದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ಪದ್ಮಜನ್ಮನಾದ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಶಚೀಪತಿ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೂ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।
Verse 2
अयं महाबलो नागो रसातलचरो बली । तेजस्वी रेणुको नाम महासत्त्वपराक्रम:,“यह रसातलमें विचरनेवाला, महाबली, शक्ति-शाली, महान् सत्त्व और पराक्रमसे युक्त तेजस्वी रेणुक नामवाला नाग यहाँ उपस्थित है। सब-के-सब महान् गजराज (दिग्गज) अत्यन्त तेजस्वी और महापराक्रमी होते हैं। वे पर्वत, वन और काननोंसहित समूची पृथ्वीको धारण करते हैं
ಇಲ್ಲಿ ‘ರೇಣುಕ’ ಎಂಬ ನಾಗನು ಉಪಸ್ಥಿತನಿದ್ದಾನೆ—ರಸಾತಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಯುಕ್ತನು।
Verse 3
अतितेजस्विन: सर्वे महावीर्या महागजा: । धारयन्ति महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम्,“यह रसातलमें विचरनेवाला, महाबली, शक्ति-शाली, महान् सत्त्व और पराक्रमसे युक्त तेजस्वी रेणुक नामवाला नाग यहाँ उपस्थित है। सब-के-सब महान् गजराज (दिग्गज) अत्यन्त तेजस्वी और महापराक्रमी होते हैं। वे पर्वत, वन और काननोंसहित समूची पृथ्वीको धारण करते हैं
ಆ ಮಹಾಗಜರು (ದಿಗ್ಗಜರು) ಎಲ್ಲರೂ ಅತಿತೇಜಸ್ವಿಗಳು, ಮಹಾವೀರ್ಯಶಾಲಿಗಳು. ಅವರು ಪರ್ವತ, ವನ, ಕಾನನಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 4
भवद्धिः समनुज्ञातो रेणुकस्तान् महागजान् । धर्मगुह्मानि सर्वाणि गत्वा पृच्छतु तत्र वै
ನಿಮ್ಮ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ರೇಣುಕನು ಆ ಮಹಾಗಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲ ಗುಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲಿ.
Verse 5
“यदि आपलोग आज्ञा दें तो रेणुक उन महान् गजोंके पास जाकर धर्मके समस्त गोपनीय रहस्योंको पूछे” ।। पितामहवच: श्रुत्वा ते देवा रेणुकं तदा । प्रेषषामासुरव्यग्रा यत्र ते धरणीधरा:,पितामह ब्रह्माजीकी बात सुनकर शान्त चित्तवाले देवताओंने उस समय रेणुकको उस स्थानपर भेजा, जहाँ पृथ्वीको धारण करनेवाले वे दिग्गज मौजूद थे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— “ನೀವು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರೆ, ರೇಣುಕಾ ಆ ಮಹಾಗಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲಾ ಗುಪ್ತ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲಿ.” ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಾಂತಮನಸ್ಕರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ದಿಗ್ಗಜರು ಇರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು.
Verse 6
रेणुक उवाच अनुज्ञातो$स्मि देवैश्व पितृभिश्न महाबला: । धर्मगुह्यानि युष्माकं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । कथयध्वं महाभागा यद् वस्तत्त्वं मनीषितम्,रेणुकने कहा--महाबली दिग्गजो! मुझे देवताओं और पितरोंने आज्ञा दी है, इसलिये यहाँ आया हूँ और आपलोगोंके जो धर्मविषयक गूढ़ विचार हैं, उन्हें मैं यथार्थरूपसे सुनना चाहता हूँ। महाभाग दिग्गजो! आपकी बुद्धिमें जो धर्मका तत्त्व निहित हो, उसे कहिये
ರೇಣುಕನು ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಮಹಾಬಲಿಗಳಾದ ದಿಗ್ಗಜರೇ! ದೇವರೂ ಪಿತೃಗಳೂ ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಧರಿಸಿರುವ ಧರ್ಮದ ಗುಪ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ನಿಜಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತರೇ! ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಧರ್ಮಸಾರವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.”
Verse 7
दिग्गजा ऊचु: कार्तिके मासि चाश्लेषा बहुलस्याष्टमी शिवा | तेन नक्षत्रयोगेन यो ददाति गुडौदनम्
ದಿಗ್ಗಜರು ಹೇಳಿದರು— “ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಶುಭಕರ ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿ ಆಶ್ಲೇಷಾ ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ—ಆ ತಿಥಿ-ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬೆಲ್ಲ ಬೆರೆಸಿದ ಅನ್ನ (ಗುಡೌದನ) ದಾನಮಾಡುವನೋ…”
Verse 8
इमं मन्त्र जपन् श्राद्धे यताहारो हुकोपन: । दिग्गजोंने कहा--कार्तिक मासके कृष्णपक्षमें आश्लेषा नक्षत्र और मंगलमयी अष्टमी तिथिका योग होनेपर जो मनुष्य आहार-संयमपूर्वक क्रोधशून्य हो निम्नांकित मन्त्रका पाठ करते हुए श्राद्धके अवसरपर हमारे लिये गुड़मिश्रित भात देता है (वह महान् फलका भागी होता है) ।। बलदेवप्रभूतयो ये नागा बलवत्तरा:
ದಿಗ್ಗಜರು ಹೇಳಿದರು— “ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಲೇಷಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿಯ ಯೋಗವಿರುವಾಗ, ಆಹಾರಸಂಯಮದಿಂದ ಕ್ರೋಧರಹಿತನಾಗಿ, ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ನಿಮಿತ್ತ ಬೆಲ್ಲ ಬೆರೆಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಮಹಾಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.”
Verse 9
अनन्ता हाक्षया नित्यं भोगिन: सुमहाबला: | तेषां कुलोद्भवा ये च महाभूता भुजड़मा:
ಆ ಭೋಗಿಗಳು (ನಾಗರು) ಅನಂತರು, ನಿತ್ಯರು, ಅಕ್ಷಯರು—ಅತೀ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳು. ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಾಭೂತಸ್ವರೂಪ ಭುಜಂಗಮರೂ ಸಹ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು.
Verse 10
ते मे बलिं प्रतीच्छन्तु बलतेजो5भिवृद्धये । यदा नारायण: श्रीमानुज्जहार वसुंधराम्
ಅವರು ನಾನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಬಲಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ; ಅವರ ಬಲವೂ ತೇಜಸ್ಸೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ—ಶ್ರೀಮಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ಒಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿದಂತೆ।
Verse 11
तद् बल॑ तस्य देवस्य धरामुद्धरतस्तथा । “बलदेव (शेष या अनन्त) आदि जो अत्यन्त बलशाली नाग हैं, वे अनन्त, अक्षय, नित्य फनधारी और महाबली हैं। वे तथा उनके कुलमें उत्पन्न हुए जो अन्य विशाल भुजंगम हों, वे भी मेरे तेज और बलकी वृद्धिके लिये मेरी दी हुई इस बलिको ग्रहण करें। जब श्रीमान् भगवान् नारायणने इस पृथ्वीका एकार्णवके जलसे उद्धार किया था, उस समय इस वसुन्धराका उद्धार करते हुए उन भगवानके श्रीविग्रहमें जो बल था, वह मुझे प्राप्त हो ।। ८ -१०३ || एवमुकक््त्वा बलिं तत्र वल्मीके तु निवेदयेत्,इस प्रकार कहकर किसी बाँबीपर बलि निवेदन करे। उसपर नागकेसर बिखेर दे, चन्दन चढ़ा दे और उसे नीले कपड़ेसे ढक दे तथा सूर्यास्त होनेपर उस बलिको बाँबीके पास रख दे
ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ಆ ದೇವನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಲವೇ ನನಗೆ ಲಭಿಸಿ ನನ್ನ ಬಲ-ತೇಜಸ್ಸು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ. ಬಲದೇವ—ಶೇಷ/ಅನಂತ—ಪರಮ ಮಹಾಬಲಿ, ಅನಂತ, ಅಕ್ಷಯ, ನಿತ್ಯ ಫಣಿಧಾರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇತರ ಮಹಾನಾಗರೂ—ನಾನು ನೀಡಿದ ಈ ಬಲಿಯನ್ನು ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ. ಶ್ರೀಮಾನ್ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ಏಕಾರ್ಣವದ ಜಲದಿಂದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿದಾಗ, ಅವನ ದಿವ್ಯ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಶಕ್ತಿ ನನಗೂ ದೊರಕಲಿ।
Verse 12
गजेन्द्रकुसुमाकीर्ण नीलवस्त्रानुलेपनम् । निर्वपेत् तं तु वल्मीके अस्तं याते दिवाकरे,इस प्रकार कहकर किसी बाँबीपर बलि निवेदन करे। उसपर नागकेसर बिखेर दे, चन्दन चढ़ा दे और उसे नीले कपड़ेसे ढक दे तथा सूर्यास्त होनेपर उस बलिको बाँबीके पास रख दे
ನಾಗಕೇಸರ (ಗಜೇಂದ್ರಕುಸುಮ) ಹೂಗಳಿಂದ ಚದುರಿಸಿ, ಚಂದನ ಲೇಪನ ಮಾಡಿ, ನೀಲಿ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ; ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತವಾದ ಮೇಲೆ ಆ ಬಲಿಯನ್ನು ವಲ್ಮೀಕ (ಪುತ್ತ)ದ ಬಳಿ ಇಡಬೇಕು।
Verse 13
एवं तुष्टास्तत: सर्वे अधस्ताद्धारपीडिता: । श्रमं त॑ं नावबुध्यामो धारयन्तो वसुंधराम्
ಹೀಗೆ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ತೃಪ್ತರಾದೆವು; ಆದರೂ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಭಾರದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರೂ, ವಸುಂಧರೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಶ್ರಮವನ್ನು ನಾವು ಅರಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ।
Verse 14
ब्राह्मण: क्षत्रियो वैश्य: शूद्रो वा यद्युपोषित:
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಲಿ, ವೈಶ್ಯನಾಗಲಿ, ಶೂದ್ರನಾಗಲಿ—ಯದಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದರೆ।
Verse 15
एवं संवत्सरं कृत्वा दानं बहुफलं लभेत् वल्मीके बलिमादाय तन्नो बहुफलं मतम्
ರೇಣುಕನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ವಿಧವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ದಾನಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ವಲ್ಮೀಕ (ಎರಳಿನ ಗುಡ್ಡ/ಚಿಟ್ಟೆಗೂಡು)ಕ್ಕಾಗಿ ನಿಗದಿಯಾದ ಬಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಫಲದಾಯಕ ಕರ್ಮವಲ್ಲ.”
Verse 16
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य अथवा शूद्र यदि उपवासपूर्वक एक वर्षतक इस प्रकार हमारे लिये बलिदान करे तो उसका महान् फल होता है। बाँबीके निकट बलि अर्पित करनेपर वह हमारे लिये अधिक फल देनेवाला माना गया है ।। ये च नागा महावीरयस्टत्रिषु लोकेषु कृत्स्नश: । कृतातिथ्या भवेयुस्ते शतं वर्षाणि तत्त्वतः,तीनों लोकोंमें जो समस्त महापराक्रमी नाग हैं, वे इस बलिदानसे सौ वर्षोके लिये यथार्थरूपसे सत्कृत हो जाते हैं
ರೇಣುಕನು ಹೇಳಿದನು—“ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಲಿ, ವೈಶ್ಯನಾಗಲಿ, ಶೂದ್ರನಾಗಲಿ—ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಉಪವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಮ್ಮ ನಿಮಿತ್ತ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಮಹಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಬಲಿಯನ್ನು ವಲ್ಮೀಕ (ಚಿಟ್ಟೆಗೂಡು/ಎರಳಿನ ಗುಡ್ಡ)ದ ಸಮೀಪ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾಗಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಮಹಾವೀರ್ಯಶಾಲಿ ನಾಗರು ಈ ಬಲಿದಾನದಿಂದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತತ್ತ್ವತಃ ಸತ್ಕೃತರಾಗಿಯೂ ಆತಿಥ್ಯಸತ್ಕಾರದಿಂದ ಗೌರವಿತರಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ।”
Verse 17
दिग्गजानां च तच्छूत्वा देवता: पितरस्तथा । ऋषयश्न महाभागा: पूजयन्ति सम रेणुकम्,दिग्गजोंके मुखसे यह बात सुनकर महाभाग देवता, पितर और ऋषि रेणुक नागकी भूरि-भूरि प्रशंसा करने लगे
ದಿಕ್ಕಿನ ಆನೆಗಳ ಬಾಯಿಂದ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರೇಣುಕ ನಾಗನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 132
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि दिग्गजानां रहस्ये द्वात्रिशदिधिकशततमो<्ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕಿನ ಆನೆಗಳ ರಹಸ್ಯವಿಷಯಕ ನೂರ ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 133
एवं मन्यामहे सर्वे भारार्ता निरपेक्षिण: । इस प्रकार संतुष्ट होकर पृथ्वीके नीचे भारसे पीड़ित होनेपर भी हम सब लोगोंको वह परिश्रम प्रतीत नहीं होता है और हमलोग सुखपूर्वक वसुधाका भार वहन करते हैं। भारसे पीड़ित होनेपर भी किसीसे कुछ न चाहनेवाले हम सब लोग ऐसा ही मानते हैं
ನಾವೆಲ್ಲರೂ—ಭಾರದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರಪೇಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ—ಇಂತೆಯೇ ಮನಗಾಣುತ್ತೇವೆ: ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಭಾರವಿದ್ದರೂ ಅದು ನಮಗೆ ಶ್ರಮವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಾವು ಸುಖದಿಂದ ವಸುಧೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತೇವೆ.
Frequently Asked Questions
The tension is between coercive-political authority claiming supremacy (kṣatra-pride) and the normative-spiritual authority of Brāhmaṇas; the chapter tests whether kingship can remain legitimate without humility and reverence toward ethical instruction.
Abandon the ‘kaluṣa bhāva’ (tainted disposition), bow to Brāhmaṇas, and recognize that harming or dishonoring them is portrayed as generating rāṣṭra-kṣobha—systemic disturbance affecting governance and public order.
No explicit phalaśruti appears in the supplied excerpt; the chapter’s meta-function is didactic via exemplum—linking correct reverence and restraint to political stability rather than promising a ritualized merit formula.