Adhyaya 132
अध्याय १३२ — कर्मणा मनसा वाचा: स्वर्गमार्गः तथा आयुर्विपाकः (Adhyāya 132 — The path to heaven through deed, mind, and speech; karmic results for lifespan)
Upa-parva: Śiva–Umā Saṃvāda (Ethics of Karma through Body, Speech, and Mind)
Umā initiates an inquiry into dharma and adharma as experienced by humans, asking how one becomes bound or liberated through the three instruments of agency—action, speech, and mind—and what qualities lead to svarga. Maheśvara affirms the question as universally beneficial and outlines a virtue-profile: truthfulness, freedom from acquisitive craving, equanimity, and dispassion as conditions for release from bonds. The discourse then itemizes svarga-oriented disciplines in three registers. (1) Deeds: non-injury to beings, compassion, self-control, non-theft, and sexual restraint (including avoidance of others’ partners and contentment with one’s lawful means). (2) Speech: abstention from falsehood (even for self-interest, gain, or amusement), avoidance of harsh, divisive, or slanderous words, and cultivation of gentle, truthful, conciliatory speech. (3) Mind: refusal to covet or rejoice in another’s property, mental non-violation regarding others’ partners, impartiality toward friend and enemy, and steady goodwill. Umā then raises a further problem of karmic differentiation—why longevity, short life, prosperity, low status, attractiveness, intelligence, and health vary among humans. Maheśvara begins the karma-phala explanation with a focused example: cruelty and habitual injury lead to suffering, social aversion, hellish states, and—upon return—short lifespan; conversely, non-violence and compassion yield favorable rebirths and long life, presented as an established ‘path of longevity’ grounded in abstention from harming living beings.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के धर्म-जिज्ञासा के उत्तर में ‘देव-रहस्य’ का द्वार खुलता है—अग्नि, लक्ष्मी और ऋषि-परंपरा स्वयं बताती है कि छोटे-से कर्म और घर-गृहस्थी की व्यवस्था भी महान फल दे सकती है। → व्रत-तिथि, आचरण और गृह-शुचिता के सूक्ष्म नियम सामने आते हैं: पूर्णिमा पर बलि/अग्निकार्य, अमावस्या पर वनस्पति-हिंसा का निषेध, अतिथि-सत्कार, दीप-प्रज्वलन, गो-ब्राह्मण-अहिंसा, और श्राद्ध-दैव-तीर्थ-पर्वों में विधि—इन सबमें चूक होने पर पाप-लेख और लक्ष्मी-त्याग का भय बढ़ता जाता है। → जमदग्नि का निर्णायक वचन—यज्ञों की बहुलता से भी बढ़कर ‘हृदय की शुद्धता’ है; शुद्ध मन से दिया गया अल्प दान भी ब्रह्मलोक-प्राप्ति का कारण बन सकता है। → देव-रहस्य का सार स्थिर होता है: बाह्य कर्म (तिथि-विधि, गृह-व्यवस्था, श्राद्ध-दान) तभी फलते हैं जब अंतःकरण निर्मल हो; धर्म का श्रेष्ठतम रूप अहिंसा, सत्कार, और शुद्ध-चित्त दान में प्रकट है।
Shlokas
Verse 1
अपना बछ। है २ २4 सप्तविशर्त्याधिेकशततमो< ध्याय: अग्नि, लक्ष्मी, अंगिरा, गार्ग्य, धौम्य तथा जमदगन्निके द्वारा धर्मके रहस्यका वर्णन विभावयुरुवाच सलिलस्यागउ्जलिं पूर्णमक्षताश्व घृतोत्तरा: । सोमस्योत्तिष्ठमानस्य तज्जलं चाक्षतांश्व॒ तान्,अग्निदेवने कहा--जो मनुष्य पूर्णिमा तिथिको चन्द्रोदयके समय चन्द्रमाकी ओर मुँह करके उन्हें जलकी भरी हुई एक अंजलि घी और अक्षतके साथ भेंट करता है, उसने अनिनिहोत्रका कार्य सम्पन्न कर लिया। उसके द्वारा गार्हपत्य आदि तीनों अग्नियोंको भलीभाँति आहुति दे दी गयी
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಚಂದ್ರೋದಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ನಿಂತು, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಅಕ್ಷತ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವವನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವನಾಗಿಯೇ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಒಂದೇ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದಿ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳೂ ಯಥಾವಿಧಿ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದಂತೆ ಗಣ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 2
स्थितो हााभिमुखो मर्त्य: पौर्णमास्यां बलिं हरेत् । अग्निकार्य कृतं तेन हुताश्चास्याग्नयस्त्रय:,अग्निदेवने कहा--जो मनुष्य पूर्णिमा तिथिको चन्द्रोदयके समय चन्द्रमाकी ओर मुँह करके उन्हें जलकी भरी हुई एक अंजलि घी और अक्षतके साथ भेंट करता है, उसने अनिनिहोत्रका कार्य सम्पन्न कर लिया। उसके द्वारा गार्हपत्य आदि तीनों अग्नियोंको भलीभाँति आहुति दे दी गयी
ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ನಿಂತು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಬಲಿ (ಅರ್ಪಣೆ) ಮಾಡುವವನು ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದವನಾಗಿಯೇ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳೂ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದಂತೆ ಗಣ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 3
वनस्पति च यो हन्यादमावास्यामबुद्धिमान् । अपि होकेन पत्रेण लिप्यते ब्रह्म॒हत्यया,जो मूर्ख अमावास्याके दिन किसी वनस्पतिका एक पत्ता भी तोड़ता है, उसे ब्रह्महत्याका पाप लगता है
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಬುದ್ಧಿಹೀನನು ಯಾವುದಾದರೂ ವನಸ್ಪತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ—ಒಂದು ಎಲೆಯನ್ನಾದರೂ ಕೀಳಿದರೂ—ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 4
दन्तकाष्ठ॑ तु यः खादेदमावास्यामबुद्धिमान् | हिंसितश्रन्द्रमास्तेन पितरश्रोद्धिजन्ति च,जो बुद्धिहीन मानव अमावास्या तिथिको दन्तधावन काष्ठ चबाता है, उसके द्वारा चन्द्रमाकी हिंसा होती है और पितर भी उससे उद्िग्न हो उठते हैं
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಬುದ್ಧಿಹೀನನು ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಕಚ್ಚಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಿತೃಗಳೂ ಅದರಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 5
हव्यं न तस्य देवाश्च प्रतिगृह्नन्ति पर्वसु । कुप्यन्ते पितरश्चास्य कुले वंशो5स्य हीयते,पर्वके दिन उसके दिये हुए हविष्यको देवता नहीं ग्रहण करते हैं। उसके पितर भी कुपित हो जाते हैं और उसके कुलमें वंशकी हानि होती है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಥವನಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಪಿತೃಗಳೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ವಂಶಕ್ಷಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 6
श्रीरुवाच प्रकीर्ण भाजनं यत्र भिन्नभाण्डमथासनम् । योषितश्वैव हन्यते कश्मलोपहते गृहे,लक्ष्मी बोलीं--जिस घरमें सब पात्र इधर-उधर बिखरे पड़े हों, बर्तन फ़ूटे और आसन फटे हों तथा जहाँ स्त्रियाँ मारी-पीटी जाती हों, वह घर पापके कारण दूषित होता है। पापसे दूषित हुए उस गृहसे उत्सव और पर्वके अवसरोंपर देवता और पितर निराश लौट जाते हैं-- उस घरकी पूजा नहीं स्वीकार करते
ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಹೇಳಿದಳು—ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಚದುರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೋ, ಭಾಂಡಗಳು ಒಡೆದಿರುತ್ತವೋ, ಆಸನಗಳು ಹರಿದಿರುತ್ತವೋ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೋ—ಆ ಮನೆ ಪಾಪದಿಂದ ಕಲ್ಮಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಕಲ್ಮಷಿತ ಗೃಹದಿಂದ ಉತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಪರ್ವಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಪಿತೃಗಳೂ ನಿರಾಶರಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 7
देवता: पितरश्वैव उत्सवे पर्वणीषु वा । निराशा: प्रतिगच्छन्ति कश्मलोपहताद गृहात्,लक्ष्मी बोलीं--जिस घरमें सब पात्र इधर-उधर बिखरे पड़े हों, बर्तन फ़ूटे और आसन फटे हों तथा जहाँ स्त्रियाँ मारी-पीटी जाती हों, वह घर पापके कारण दूषित होता है। पापसे दूषित हुए उस गृहसे उत्सव और पर्वके अवसरोंपर देवता और पितर निराश लौट जाते हैं-- उस घरकी पूजा नहीं स्वीकार करते
ಉತ್ಸವದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪಾಪದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಆ ಮನೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳೂ ಪಿತೃಗಳೂ ನಿರಾಶರಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 8
अंगिरा उवाच यस्तु संवत्सरं पूर्ण दद्याद् दीपं करञ्जके । सुवर्चलामूलहस्त: प्रजा तस्य विवर्धते,अंगिराने कहा--जो पूरे एक वर्षतक करंज (करज) वृक्षके नीचे दीपदान करे और ब्राह्मीबूटीकी जड़ हाथमें लिये रहे, उसकी संतति बढ़ती है
ಅಂಗಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕರಂಜ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಚಲಾ (ಔಷಧಿ)ಯ ಬೇರು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಸಂತಾನ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 9
गार्ग्य उवाच आतिथ्यं सततं कुर्याद् दीपं दद्यात् प्रतिश्रये । वर्जयानो दिवा स्वापं न च मांसानि भक्षयेत्,गार्ग्यने कहा--सदा अतिथियोंका सत्कार करे, घरमें दीपक जलाये, दिनमें सोना छोड़ दे। मांस कभी न खाय। गौ और ब्राह्मणकी हत्या न करे तथा तीनों पुष्कर तीर्थोंका प्रतिदिन नाम लिया करे। यह रहस्यसहित श्रेष्ठतम धर्म महान् फल देनेवाला है
ಗಾರ್ಗ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾವಾಗಲೂ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ತನ್ನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ದೀಪ (ಬೆಳಕು) ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಹಗಲು ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಬಾರದು.
Verse 10
गोब्राह्मणं न हिंस्याच्च पुष्कराणि च कीर्तयेत् । एष श्रेष्ठतमो धर्म: सरहस्यो महाफल:,गार्ग्यने कहा--सदा अतिथियोंका सत्कार करे, घरमें दीपक जलाये, दिनमें सोना छोड़ दे। मांस कभी न खाय। गौ और ब्राह्मणकी हत्या न करे तथा तीनों पुष्कर तीर्थोंका प्रतिदिन नाम लिया करे। यह रहस्यसहित श्रेष्ठतम धर्म महान् फल देनेवाला है
ಗಾರ್ಗ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಗೋವನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು; ಪುಷ್ಕರ ತೀರ್ಥಗಳ ನಾಮಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು. ಇದು ರಹಸ್ಯಸಹಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ ಧರ್ಮ; ಮಹಾಫಲಪ್ರದ.
Verse 11
अपि क्रतुशतैरिष्टवा क्षयं गच्छति तद्धवि: । नतु क्षीयन्ति ते धर्मा: श्रद्दधानै: प्रयोजिता:,सैकड़ों बार किये हुए यज्ञका फल भी क्षीण हो जाता है; किंतु श्रद्धालु पुरुषोंद्वारा उपर्युक्त धर्मोंका पालन किया जाय तो वे कभी क्षीण नहीं होते
ನೂರಾರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಆ ಹವಿಯ ಫಲ ಕೊನೆಗೆ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಅವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
Verse 12
इदं च परम॑ गुहां सरहस्यं निबोधत । श्राद्धकल्पे च दैवे च तैर्थिके पर्वणीषु च
ಇದನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ—ಇದು ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಉಪದೇಶ, ರಹಸ್ಯಸಹಿತ. ಇದು ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೇವಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಥಸಂಬಂಧ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 13
रजस्वला च या नारी श्रित्रिकापुत्रिका च या । एताभिश्षक्षुषा दृष्टं हविरनाश्रन्ति देवता:
ಗಾರ್ಗ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಜಸ್ವಲೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ವಿತ್ರ (ಬಿಳಿ ಕುಷ್ಠ) ಅಥವಾ ಕಾಪುತ್ರಿಕಾ (ಚರ್ಮರೋಗ)ದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಸ್ತ್ರೀ—ಇವರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಹವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 14
पितरश्न न तुष्यन्ति वर्षाण्यपि त्रयोदश । यह परम गोपनीय रहस्यकी बात सुनो। श्राद्धमें, यज्ञमें, तीर्थमें और पर्वोके दिन देवताओंके लिये जो हविष्य तैयार किया जाता है, उसे यदि रजस्वला, कोढ़ी अथवा वन्ध्या स्त्री देख ले तो उनके नेत्रोंद्वारा देखे हुए हविष्यको देवता नहीं ग्रहण करते हैं तथा पितर भी तेरह वर्षोतक असंतुष्ट रहते हैं || १२-१३ $ ।। शुक्लवासा: शुचिर्भूत्वा ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयेत् । कीर्तयेद् भारतं चैव तथा स्यादक्षयं हवि:,श्राद्ध और यज्ञके दिन मनुष्य स्नान आदिसे पवित्र होकर श्वेत वस्त्र धारण करे। ब्राह्मणोंसे स््वस्तिवाचन कराये तथा महाभारत (गीता आदि) का पाठ करे। ऐसा करनेसे उसका हव्य और कव्य अक्षय होता है
ಗಾರ್ಗ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತೃಗಳು ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ತೃಪ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪರಮ ಗುಪ್ತ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಶ್ರಾದ್ಧ, ಯಜ್ಞ, ತೀರ್ಥ ಅಥವಾ ಪರ್ವದಿನದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಹವಿಯನ್ನು ರಜಸ್ವಲೆ, ಕುಷ್ಠರೋಗಿಣಿ ಅಥವಾ ವಂಧ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ನೋಡಿದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪಿತೃಗಳು ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷ ಅಸಂತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ದಿನ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿ, ಭಾರತ (ಮಹಾಭಾರತ) ಪಠಿಸಬೇಕು—ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಹವಿ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 15
धौग्य उवाच भिन्नभाण्डं च खट्वां च कुक्कुटं शुनकं॑ तथा । अप्रशस्तानि सर्वाणि यश्न वृक्षो गृहेरुह:,धौम्य बोले-घरमें फूटे बर्तन, टूटी खाट, मुर्गा, कुत्ता और अभश्वत्थादि वृक्षका होना अच्छा नहीं माना गया है
ಧೌಮ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಒಡೆದ ಪಾತ್ರೆ, ಮುರಿದ ಮಂಚ, ಕೋಳಿ, ನಾಯಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ ಯಾವುದೇ ಮರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.
Verse 16
भिन्नभाण्डे कलिं प्राहुः: खट्वायां तु धनक्षय: । कुक्कुटे शुनके चैव हविर्नाश्रन्ति देवता: । वृक्षमूले ध्रुवं सत्त्वं तस्माद् वृक्ष न रोपयेत्,फूटे बर्तनमें कलियुगका वास कहा गया है। टूटी खाट रहनेसे धनकी हानि होती है। मुर्गे और कुत्तेके रहनेपर देवता उस घरमें हविष्य नहीं ग्रहण करते तथा मकानके अंदर कोई बड़ा वृक्ष होनेपर उसकी जड़के अंदर साँप, बिच्छू आदि जन्तुओंका रहना अनिवार्य हो जाता है; इसलिये घरके भीतर पेड़ न लगावे
ಧೌಮ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಒಡೆದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯ ವಾಸವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮುರಿದ ಮಂಚದಿಂದ ಧನಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಇರುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಮರದ ಬೇರು ಇದ್ದರೆ ಹಾವು-ಚೇಳು ಮೊದಲಾದ ಜೀವಿಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಮರ ನೆಡಬಾರದು.
Verse 17
जगदग्निरुवाच यो यजेदश्वमेधेन वाजपेयशतेन ह । अवाक्शिरा वा लम्बेत सत्र॑ वा स्फीतमाहरेत्,जमदग्नि बोले--कोई अश्वमेध या सैकड़ों बाजपेय यज्ञ करे, नीचे मस्तक करके वृक्षमें लटके अथवा समृद्धिशाली सत्र खोल दे; किंतु जिसका हृदय शुद्ध नहीं है, वह पापी निश्चय ही नरकमें जाता है; क्योंकि यज्ञ, सत्य और हृदयकी शुद्धि तीनों बराबर हैं (फिर भी हृदयकी शुद्धि सर्वश्रेष्ठ है)
ಜಮದಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರಾದರೂ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲಿ, ಅಥವಾ ನೂರು ವಾಜಪೇಯ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ; ಅಥವಾ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಮರಕ್ಕೆ ನೇತುಹಾಕಿಕೊಂಡು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿ, ಅಥವಾ ಸಮೃದ್ಧ ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ—
Verse 18
न यस्य हृदयं शुद्ध॑ नरक स ध्रुवं ब्रजेत् । तुल्य॑ यज्ञश्न॒ सत्यं च हृदयस्य च शुद्धता,जमदग्नि बोले--कोई अश्वमेध या सैकड़ों बाजपेय यज्ञ करे, नीचे मस्तक करके वृक्षमें लटके अथवा समृद्धिशाली सत्र खोल दे; किंतु जिसका हृदय शुद्ध नहीं है, वह पापी निश्चय ही नरकमें जाता है; क्योंकि यज्ञ, सत्य और हृदयकी शुद्धि तीनों बराबर हैं (फिर भी हृदयकी शुद्धि सर्वश्रेष्ठ है)
—ಆದರೂ ಹೃದಯ ಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವನು ಪಾಪಿ; ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯಶುದ್ಧತೆ—ಮೂರೂ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಆದರೆ ಹೃದಯಶುದ್ಧತೆಯೇ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣ.
Verse 19
शुद्धेन मनसा दत्त्वा सक्तुप्रस्थं द्विजातये । ब्रह्मलोकमनुप्राप्त: पर्याप्तं तन्निदर्शनम्,(प्राचीन समयमें एक ब्राह्मण) शुद्ध हृदयसे ब्राह्मणको सेरभर सत्तू दान करके ही ब्रह्मलोकको प्राप्त हुआ था। हृदयकी शुद्धिका महत्त्व बतानेके लिये यह एक ही दृष्टान्त पर्याप्त होगा
ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸಕ್ತುವಿನ (ಸತ್ತು) ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ದಾನಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಒಬ್ಬನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದನು—ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಈ ಒಂದೇ ಉದಾಹರಣೆ ಸಾಕು.
Verse 126
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें देवताओंका रहस्यविषयक एक सौ छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದೊಳಗಿನ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದೇವರಹಸ್ಯವಿಷಯಕ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 127
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि देवरहस्ये सप्तविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ‘ದೇವರಹಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗದ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames a practical dharma-sankat: since humans act through deed, speech, and mind, which precise patterns in these three domains lead to bondage versus liberation, and how do they concretely determine outcomes such as svarga and lifespan?
Ethical causality is comprehensive: non-injury, truthfulness, and restraint must be integrated across action, speech, and thought; inner intention and mental non-appropriation are treated as morally operative, not merely external behavior.
Rather than a formal phalaśruti formula, the chapter embeds a results-framework: virtues are repeatedly marked as “svarga-gāmin” and non-violence is explicitly identified as a recognized ‘path of long life,’ positioning comprehension as guidance toward auspicious karmic outcomes and liberation from bonds.