Shloka 72
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
एतदिच्छामहे श्रोतुं परं कौतूहलं हि न: । “मनुष्योंकी बुद्धि थोड़ी होती है; अतः वे कौन-सा कर्म करें
etad icchāmahe śrotuṁ paraṁ kautūhalaṁ hi naḥ | manuṣyāṇāṁ buddhir thoḍī bhavati; ataḥ te ko nāma karma kuryuḥ yena yuṣmākaṁ sarve pitaraḥ teṣūpari santuṣṭā bhaveyuḥ? śrāddhe dattaṁ dānaṁ kathaṁ prakāreṇākṣayaṁ bhavati? athavā manuṣyāḥ kena karmāṇā kena prakāreṇa pitṛ-ṛṇāt pramucyante? etat sarvaṁ śrotum icchāmaḥ; asmin śravaṇe asmākaṁ manasi mahān autkaṇṭhyaḥ || pitara ūcuḥ—nyāyata eva mahābhāgāḥ saṁśayaḥ samudāhṛtaḥ |
ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು— “ಇದನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ನಮ್ಮ ಕುತೂಹಲ ಮಹತ್ತಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಬುದ್ಧಿ ಅಲ್ಪ—ಯಾವ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ? ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನ ಹೇಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಪಿತೃಋಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೇಳಲು ನಾವು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.” ಪಿತೃಗಳು ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತರೇ! ನಿಮ್ಮ ಸಂಶಯ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಯುಕ್ತಿಯಾಗಿ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.”
शक्र उवाच
Educational Q&A
The passage frames a dharmic inquiry: because human discernment is limited, one should seek clear guidance on actions—especially śrāddha and dāna—that genuinely please the Pitṛs, yield imperishable merit, and discharge pitṛ-ṛṇa (ancestral obligation).
Śakra (Indra) respectfully questions the Pitṛs about the correct means of satisfying ancestors and making śrāddha-gifts inexhaustible in result; the Pitṛs begin their response by affirming that the question is properly and justly posed.