Shloka 19
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
“जब स्वामी सुखपूर्वक सो जाते उस समय आवश्यक कार्य आ जानेपर भी मैं उन्हें कभी नहीं जगाती थी। इससे मेरे मनको विशेष संतोष प्राप्त होता था ।।
na āyasayāmi bhartāraṁ kuṭumbārthe ’pi sarvadā | guptagūḍhā sadā cāsmi susammṛṣṭa-niveśanā ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ವಾಮಿ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಬಂದರೂ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಎಬ್ಬಿಸಲಿಲ್ಲ; ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಗಾಢ ತೃಪ್ತಿ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಕುಟುಂಬದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಸಹ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮನೆಯ ಗುಪ್ತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸದಾ ಮರೆಮಾಡಿ, ಮನೆ-ಅಂಗಳವನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಒರೆದು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights household dharma expressed through considerate restraint: not disturbing a spouse unnecessarily, maintaining confidentiality of family matters, and keeping the home clean and orderly—small daily disciplines presented as ethical virtues.
In Bhishma’s discourse on conduct (Anuśāsana Parva), a model of domestic behavior is described in first person: the speaker recounts how she served her husband by avoiding needless disturbance, safeguarding private affairs, and maintaining the household—illustrating idealized norms of family life.