Shloka 6
Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna
Maitreya–Vyāsa Saṃvāda
मनुष्य मूर्ख हो या विद्वान, यदि वह वाणी, बुद्धि और हाथ-पैरसे रहित होकर जीवित है तो उसे कौन-सी वस्तु त्यागेगी, वह तो सभी पुरुषार्थोंसे स्वयं ही परित्यक्त है ।।
Manuṣya mūrkho ho yā vidvān, yadi sa vāṇī-buddhi ca hasta-pāda-rahitaḥ san jīvati, tarhi taṃ kā vastu tyajet? sa tu sarvaiḥ puruṣārthaiḥ svayam eva parityaktaḥ. Jīvana hi kurute pūjāṃ viprāgryaḥ śaśi-sūryayoḥ; bruvann api kathāṃ puṇyāṃ tatra kīṭa tvam eṣyasi, kīṭa!
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಮನುಷ್ಯನು ಮೂರ್ಖನಾಗಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಲಿ, ವಾಣಿ, ಬುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನನ್ನು ಇನ್ನೇನು ತ್ಯಜಿಸಬಲ್ಲದು? ಅವನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಿಂದಲೇ ಪರಿತ್ಯಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಜೀವನ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ನಿತ್ಯ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪುಣ್ಯಕಥೆಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ. ಓ ಕೀಟಾ! ಕ್ರಮೇಣ ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸುವೆ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Human flourishing (puruṣārtha) depends on functional capacities like speech, discernment, and agency; without them, worldly aims fall away on their own. The passage also underscores karmic consequence and moral causality through the promise of a future birth shaped by association with a pious Brahmin devoted to worship and sacred narration.
Vyāsa speaks in a didactic tone: first he reflects on how a severely incapacitated life is effectively ‘abandoned’ by the usual human goals; then he introduces a virtuous Brahmin named Jīvana who worships the Sun and Moon and tells holy stories, declaring to a being addressed as ‘kīṭa’ that it will be reborn there as a son.