Adhyaya 116
मांसपरिवर्जन-प्रशंसा (Praise of Abstention from Meat) / Ethics of Ahiṃsā in Diet and Rite
Upa-parva: Ahiṃsā–Māṃsa-tyāga Anuśāsana (Discourse on Non-injury and Abstention from Meat)
Yudhiṣṭhira raises an apparent contradiction: Bhīṣma repeatedly extols ahiṃsā as supreme dharma, yet earlier ritual descriptions (notably śrāddha) may include meat; he asks what fault attaches to eating meat, what merit to abstaining, and how agency is distributed among killer, buyer, and consumer. Bhīṣma responds by classifying meat-eating as ethically problematic due to the necessary injury behind it, praising abstention as conducive to longevity, health, strength, memory, fearlessness, social trust, and auspicious rebirth. He cites authoritative voices (Manu, Nārada, Bṛhaspati) and compares abstention to major sacrificial merit, framing it as a high vow that grants ‘abhaya’ (non-fear) to beings. The chapter articulates a supply-chain model of culpability—those who procure, authorize, sell, prepare, or consume are all implicated—and warns against ‘vṛthā-māṃsa’ (meat not sanctioned by proper rite). It also introduces a calibrated exception: where meat is ritually consecrated and textually regulated (prokṣita/abhyukṣita; havis in ancestral procedures), the fault is described as reduced compared to unsanctioned consumption. The discourse concludes by recommending abstention—especially during specified seasonal periods (e.g., kaumuda/śārada observances)—and by presenting abstention as an exemplary dharma aligned with ahiṃsā, social welfare, and higher worlds.
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न धर्म की जड़ पर चोट करता है—जो मनुष्य अधर्मवश पापकर्म कर बैठता है, वह फिर शुभगति कैसे पाए? क्या कोई ऐसा उपाय है जो पाप के भार को हल्का कर दे? → बृहस्पति उत्तर देते हैं कि पाप का मूल केवल कर्म नहीं, विकृत मनोवृत्ति भी है—अधर्मवश किया गया कर्म मन को उलटा कर नरकगति की ओर ढकेलता है। तब वे शुद्धि का मार्ग खोलते हैं: न्याय से उपार्जित अन्न का दान, विशेषतः स्वाध्याय-निरत द्विजों को, प्रसन्न अंतःकरण से। → अन्नदान की ‘विशेष महिमा’ का निर्णायक प्रतिपादन—वर्णानुसार न्यायोपार्जित अन्न का दान पाप-क्षय का सशक्त साधन है: वैश्य खेती से उपार्जित अन्न में राजभाग देकर शेष का दान करे तो पाप से छूटता है; शूद्र कठोर परिश्रम से कमाकर द्विजों को अन्न दे तो पाप से मुक्त होता है; और हर अवस्था में न्याय से कमाया अन्न पात्र में नित्य देना ‘परमा गति’ कहा गया। → बृहस्पति समग्र फल बताकर निष्कर्ष देते हैं—अन्नदान सब धर्मों और दानों का मूल है; यह लोक-परलोक दोनों में कल्याणकारी है और पाप-प्रायश्चित्त का श्रेष्ठ उपाय है, बशर्ते उपार्जन न्यायपूर्ण हो और दान श्रद्धा-प्रसन्नता से हो।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज (_) अऑपि-्छऋाय द्ादर्शाधिकशततमो< ध्याय: पापसे छूटनेके उपाय तथा अन्नदानकी विशेष महिमा युधिछ्िर उवाच अधर्मस्य गतिर्त्रह्मयम् कथिता मे त्वयानघ । धर्मस्य तु गतिं श्रोतुमिच्छामि वदतां वर
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀನು ನನಗೆ ಅಧರ್ಮದ ಗತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀ. ಹೇ ಪಾಪರಹಿತನೇ, ವಕ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈಗ ಧರ್ಮದ ಗತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 2
कृत्वा कर्माणि पापानि कथं यान्ति शुभां गतिम् । कर्मणा च कृतेनेह केन यान्ति शुभां गतिम्,मनुष्य पाप कर्म करके कैसे शुभगतिको प्राप्त होते हैं तथा किस कर्मके अनुष्ठानसे उन्हें उत्तम गति प्राप्त होती है?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಹೇಗೆ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ?
Verse 3
ब॒हस्पतिर्वाच कृत्वा पापानि कर्माणि अधर्मवशमागत: । मनसा विपरीतेन निरयं प्रतिपद्यते
ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಧರ್ಮದ ವಶನಾದವನ ಮನಸ್ಸು ಧರ್ಮವಿರೋಧಿ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಆದಕಾರಣ ಅವನು ನರಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 4
मोहादधर्म यः कृत्वा पुन: समनुतप्यते । मन:समाधिसंयुक्तो न स सेवेत दुष्कृतम्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಮೋಹದಿಂದ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ನಿಜವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುವವನು, ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾದರೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು।
Verse 5
परंतु जो अज्ञानवश अधर्म बन जानेपर पुनः उसके लिये पश्चात्ताप करता है, उसे चाहिये कि मनको वशमें रखकर वह फिर कभी पापका सेवन न करे ।।
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಂತರ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುವವನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಪಾಪವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು। ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಎಷ್ಟೆಷ್ಟಾಗಿ ಗರ್ಹಿಸುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟಷ್ಟಾಗಿ ಅವನು ಆ ಅಧರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 6
यदि व्याहरते राजन् विप्राणां धर्मवादिनाम् | ततोअधर्मकृतात् क्षिप्रमपवादात् प्रमुच्यते
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಪಾಪಿ ಪುರುಷನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಆ ಅಧರ್ಮಕೃತ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಿಂದೆ-ಅಪವಾದದಿಂದ ಅವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 7
यथा यथा नर: सम्यगधर्ममनुभाषते । समाहितेन मनसा विमुच्येत तथा तथा । भुजंग इव निर्मोकात् पूर्वमुक्ताज्जरान्वितात्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟೆಷ್ಟಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಷ್ಟಷ್ಟಾಗಿ ಅವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾವು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟ, ಜರಾ-ಜೀರ್ಣವಾದ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತೆ।
Verse 8
दत्त्वा विप्रस्थ दानानि विविधानि समाहित: । मन:समाधिसंयुक्त: सुगतिं प्रतिपद्यते,मनुष्य एकाग्रचित्त होकर सावधान हो ब्राह्मणको यदि नाना प्रकारके दान करे तो वह उत्तम गतिको पाता है
ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನಾನಾವಿಧ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವನು—ಅಂತರಂಗ ಸಮಾಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿ—ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
प्रदानानि तु वक्ष्यामि यानि दत्त्वा युधिष्ठिर । नर: कृत्वाप्यकार्याणि ततो धर्मेण युज्यते
ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಈಗ ನಾನು ಆ ದಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವನ್ನು ನೀಡಿದವನು, ಮಾಡಬಾರದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ನಂತರ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 10
युधिष्ठिर! अब मैं उन उत्कृष्ट दानोंका वर्णन करूँगा, जिन्हें देकर मनुष्य यदि उससे न करने योग्य कर्म बन जाय॑ँ तो भी धर्मके फलसे संयुक्त होता है ।।
ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಈಗ ನಾನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವನ್ನು ನೀಡಿದವನು ಮಾಡಬಾರದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಧರ್ಮಫಲದೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಳ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮೊದಲು ಅನ್ನವನ್ನೇ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 11
प्राणा हुन्न॑ मनुष्याणां तस्माज्जन्तुश्व॒ जायते । अन्ने प्रतिेष्ठितो लोकस्तस्मादन्न॑ प्रशस्थते
ಅನ್ನವೇ ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರಾಣ; ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಲೋಕವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 12
अन्न मनुष्योंका प्राण है, अन्नसे ही प्राणीका जन्म होता है, अन्नके ही आधारपर सारा संसार टिका हुआ है। इसलिये अन्न सबसे उत्तम माना गया है ।।
ದೇವರು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅನ್ನವನ್ನೇ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅನ್ನದಾನದಿಂದಲೇ ರಾಜ ರಂತಿದೇವನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 13
न्यायलब्धं प्रदातव्यं द्विजातिभ्योन्नमुत्तमम् स्वाध्यायं समुपेते भ्य: प्रह्ष्टेनान्तरात्मना
ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ—ಆಂತರಾತ್ಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 14
यस्य ह्ाान्नमुपाश्नन्ति ब्राह्मणानां शतं दश । हृष्टेन मनसा दत्तं न स तिर्यग्गतिर्भवेत्,जिस पुरुषके प्रसन्न चित्तसे दिये हुए अन्नको एक हजार ब्राह्मण खा लेते हैं, वह पशु- पक्षीकी योनिमें नहीं जन्म लेता
ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀಡಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ನೂರ ಹತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭುಂಜಿಸಿದರೆ, ಆ ದಾತನು ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗೆ (ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ) ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 15
ब्राह्मणानां सहस्राणि दश भोज्य नरर्षभ | नरो<थधर्मात् प्रमुच्येत योगेष्वभिरत: सदा
ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸದಾ ಯೋಗಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದವನು ಧರ್ಮಬಲದಿಂದ ಪಾಪಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 16
भैक्ष्येणान्नं समाहृत्य विप्रो वेदपुरस्कृत: । स्वाध्यायनिरते विप्रे दत््तेह सुखमेधते,वेदज्ञ ब्राह्मण भिक्षासे अन्न लाकर यदि स्वाध्याय-परायण विप्रको दान देता है तो इस लोकमें सुखी होता है
ವೇದವನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಸುಖಸಮೃದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
(भैक्ष्येणापि समाहृत्य दद्यादन्नं द्विजेषु वै । सुवर्णदानात् पापानि नश्यन्ति सुबहून्यपि ।।
ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದಲೂ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸುವರ್ಣದಾನದಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಜೀವನೋಪಾಯ ನೀಡುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಗಂಭೀರ ಪಾತಕದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಪುರಾಣಪಾರಾಯಣದಿಂದ ದ್ವಿಜನು ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪದಿಂದ, ಸಾವಿರ ಗೋವುಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ, ಶುದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಾಗೂ ಸರ್ವತ್ಯಾಗಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ದ್ವಿಜನು ಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಎಲ್ಲ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರವೇ ಪರಮಧರ್ಮ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನವೇ ಪರಮ ದಾನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧನವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸದೆ, ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಪಡೆದ ಅನ್ನವನ್ನು ವೇದವಿದ್ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಮಾಹಿತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು—ಆ ಅನ್ನದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕೃತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 18
द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्य: प्रयतः सुसमाहित: । तेनापोहति धर्मात्मन् दुष्कृतं कर्म पाण्डव
ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಪಾಂಡವ! ಯಾರು ನಿಯಮಶೀಲನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ವೇದವೃದ್ಧ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ಅನ್ನದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪೂರ್ವಕೃತ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
षड्भागपरिशुद्धं च कृषेर्भागमुपार्जितम् । वैश्यो ददद् द्विजातिभ्य: पापेभ्य: परिमुच्यते
ಕೃಷಿಯಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಅದರ ಆರನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಉಳಿದದಲ್ಲಿನ ಶುದ್ಧ ಅನ್ನವನ್ನು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನಮಾಡುವ ವೈಶ್ಯನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
अवाप्य प्राणसंदेहं कार्कश्येन समार्जितम् । अन्न दत्त्वा द्विजातिभ्य: शूद्र: पापात् प्रमुच्यते
ಶೂದ್ರನೂ ಪ್ರಾಣಸಂದೇಹವನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಕಠಿಣ ಶ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
औरसेन बलेनान्नमर्जयित्वाविहिंसक: । यः प्रयच्छति विप्रेभ्यो न स दुर्गाणि पश्यति,जो किसी प्राणीकी हिंसा न करके अपनी छातीके बलसे पैदा किया हुआ अन्न विप्रोंको दान करता है, वह कभी संकटका अनुभव नहीं करता
ಯಾರು ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದೆ, ತನ್ನ ದೇಹಬಲದಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ವಿಪ್ರರಿಗೆ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ—ಅವನು ದುರ್ಗತಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಕಟಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 22
न्यायेनैवाप्तमन्नं तु नरो हर्षसमन्वित: । द्विजेभ्यो वेदवृद्धेभ्यो दत्त्वा पापात् प्रमुच्यते
ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಹರ್ಷದಿಂದ ಅದನ್ನು ವೇದವೃದ್ಧ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 23
अन्नमूर्जस्करं लोके दत्त्वोर्जस्वी भवेन्नर: । सतां पन्थानमावृत्य सर्वपापै: प्रमुच्यते
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನ್ನವೇ ಬಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಬಲಿಷ್ಠನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸತ್ಪುರುಷರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 24
दानवदूभि: कृत: पन्था येन यान्ति मनीषिण: । ते हि प्राणस्य दातारस्तेभ्यो धर्म: सनातन:
ದಾತರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಮನುಷ್ಯಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಣದಾತರು; ಅವರಿಂದಲೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 25
सर्वावस्थ॑ मनुष्येण न्यायेनान्नमुपार्जितम् । कार्य पात्रागतं नित्यमन्नं हि परमा गति:
ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸದಾ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅನ್ನವೇ ಜೀವಿಗಳ ಪರಮ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ.
Verse 26
अन्नस्य हि प्रदानेन नरो रौद्रं न सेवते । तस्मादन्नं प्रदातव्यमन्यायपरिवर्जितम्,अन्न-दान करनेसे मनुष्यको कभी नरककी भयंकर यातना नहीं भोगनी पड़ती; अतः न्यायोपार्जित अन्नका ही सदा दान करना चाहिये
ಅನ್ನದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಭೀಕರ ನರಕಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ಯಾಯವಿಲ್ಲದ, ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನೇ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 27
यतेद् ब्राह्मणपूर्व हि भोक्तुमन्नं गृही सदा । अवन्ध्यं दिवसं कुर्यादन्नदानेन मानव:
ಗೃಹಸ್ಥನು ಸದಾ ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ನಂತರ ತಾನು ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಅನ್ನದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರತಿದಿನವನ್ನೂ ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 28
भोजयित्वा दशशतं नरो वेदविदां नृप । न्यायविद्धर्मविदुषामितिहासविदां तथा
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ನರೇಶ್ವರನೇ! ವೇದ, ನ್ಯಾಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ-ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಸಾವಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವವನು ಘೋರ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಮರಣಾನಂತರ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
न याति नरकं घोरें संसारांश्व न सेवते । सर्वकामसमायुक्तः प्रेत्य चाप्यश्नुते सुखम्
ಅವನು ಘೋರ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸಂಸಾರಚಕ್ರದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಮರಣಾನಂತರವೂ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
एवं खलु समायुक्तो रमते विगतज्वरः । रूपवान् कीर्तिमांश्वैव धनवांश्वोपपद्यते,इस प्रकार अन्न-दानमें संलग्न हुआ पुरुष निश्चिन्त हो सुखका अनुभव करता है और रूपवान, कीर्तिमान् तथा धनवान होता है
ಹೀಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ದಾನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು ಜ್ವರರಹಿತನಾಗಿ (ಚಿಂತೆ-ತಾಪವಿಲ್ಲದೆ) ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅವನು ರೂಪವಂತನಾಗಿ, ಕೀರ್ತಿವಂತನಾಗಿ, ಧನವಂತನಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 31
एतत् ते सर्वमाख्यातमन्नदानफलं महत् । मूलमेतत् तु धर्माणां प्रदानानां च भारत,भारत! अन्न-दान सब प्रकारके धर्मों और दानोंका मूल है। इस प्रकार मैंने तुम्हें यह अन्नदानका सारा महान् फल बताया है
ಓ ಭಾರತ! ಅನ್ನದಾನದ ಈ ಮಹತ್ತಾದ ಫಲವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಅನ್ನದಾನವೇ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳಿಗೂ, ಎಲ್ಲಾ ದಾನಗಳಿಗೂ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
Verse 111
इस प्रकार श्रीमह्ा भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें संसारचक्र नामक एक सौ ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ “ಸಂಸಾರಚಕ್ರ” ಎಂಬ ನಾಮದ ನೂರ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 112
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि संसारचक्रे दादशाधिकशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಸಾರಚಕ್ರ’ ಎಂಬ ನೂರ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
The dilemma is the perceived conflict between the maxim ‘ahiṃsā paramo dharmaḥ’ and ritual/śrāddha precedents that can involve meat—prompting the question of when, if ever, consumption can be ethically consistent with dharma.
Ahiṃsā is treated as a primary ethical standard, and abstention from meat is praised as a high vow that protects beings; moral responsibility is distributed across all enabling roles, not only the direct act of killing.
Yes: the chapter repeatedly attributes tangible and transcendent outcomes to abstention—health, longevity, reputation, fearlessness, auspicious rebirth, and higher worlds—presenting meat-abstinence as comparable in merit to major ritual accomplishments.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.