Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 113
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् । बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! प्राणी अकेला ही जन्म लेता
yudhiṣṭhira uvāca |
ekas tarati durgāṇi gacchaty ekas tu durgatim |
yaḥ nīcaḥ puruṣo dhana-lobhena vā śatrutā-kāraṇād vā śastraṃ gṛhītvā nihataṃ (aśastraṃ) puruṣaṃ hanti sa mṛtyor anantaram gardabha-yoniṃ prāpnoti ||
kharo jīvati varṣe dve tataḥ śastreṇa vadhyate |
sa mṛto mṛga-yoniṃ tu nityodvignaḥ punar jāyate ||
ಮನುಷ್ಯನು ಒಬ್ಬನೇ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ; ಒಬ್ಬನೇ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಜೀವಿ ಒಬ್ಬನೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನೇ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ; ಒಬ್ಬನೇ ದುಃಖವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನೇ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧನಲೋಭದಿಂದಾಗಲಿ ವೈರವಶದಿಂದಾಗಲಿ ಆಯುಧವನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿರಾಯುಧನಾದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ನೀಚನು—ಮರಣಾನಂತರ ಕತ್ತೆಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕತ್ತೆಯಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬದುಕಿ, ನಂತರ ಆಯುಧದಿಂದ ವಧೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಸತ್ತು ಜಿಂಕೆ-ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬೇಟೆಗಾರರ ಭಯದಿಂದ ಸದಾ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility is personal and inescapable: one faces the fruits of one’s actions alone. Specifically, violence driven by greed or enmity—especially killing an unarmed person—leads to degrading rebirths and a life marked by fear and suffering.
In Anuśāsana Parva’s ethical instruction, Yudhiṣṭhira articulates (with a traditional attribution to Bṛhaspati in the accompanying gloss) a karmic warning: the killer of an unarmed man is reborn first as a donkey, then after being slain, as a deer-like creature, living constantly terrified of hunters.