Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
ಭಗೀರಥನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವೇಶ್ವರಾ! ವಿಧಾತನು ವಿಧಿಸಿದಂತೆ, ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ನಾನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನಶನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆನು. ನೀವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಯುಕ್ತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆನು. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಅನಶನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲ. ದೇವವರಾ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರಿ.
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.