Adhyaya 99
Satyavatī’s Disclosure and the Summoning of Vyāsa (Niyoga for Kuru Succession)
Upa-parva: Satyavatī–Vyāsa Niyoga (Dynastic Continuity Episode)
Bhīṣma proposes inviting a qualified brāhmaṇa to generate progeny in Vicitravīrya’s kṣetra for dynastic expansion. Vaiśaṃpāyana narrates Satyavatī’s response: she affirms Bhīṣma’s authority and recounts her earlier life as a ferrymaster’s daughter, her encounter with the sage Parāśara, the concealment through darkness, and the transformation of her former fish-odor into a pleasing fragrance. She explains that Parāśara’s son, Kṛṣṇa Dvaipāyana—later known as Vyāsa for arranging the Vedas—can be recalled for urgent duties. Bhīṣma evaluates the proposal through a triadic lens (dharma–artha–kāma and their consequences) and accepts it as beneficial for the kula. Satyavatī mentally summons Vyāsa, who appears immediately; she performs rites of welcome and then petitions him as both elder son and brother to Vicitravīrya to protect the lineage by producing heirs through niyoga. Vyāsa consents on dharmic grounds but requests preparatory observance; Satyavatī argues for immediate conception due to the dangers of a rulerless polity. Vyāsa then sets a condition: the queens must be able to endure his appearance and presence for the rite to succeed, and Satyavatī proceeds to counsel the daughter-in-law privately toward this dynastic duty.
Chapter Arc: जनमेजय के समक्ष वैशम्पायन शान्तनु और गंगा के पुनर्मिलन का मधुर, किंतु रहस्यमय प्रसंग उठाते हैं—देवी स्वयं ‘कालोऽयम्’ जानकर राजा के पास आती हैं। → गंगा विवाह की शर्त रखती हैं: राजा उनके किसी भी शुभ-अशुभ कर्म को न रोके, न प्रश्न करे, न अप्रिय वचन बोले। शान्तनु प्रेमवश मौन-व्रत स्वीकार कर लेते हैं; फिर एक-एक कर आठ पुत्र जन्म लेते हैं, और गंगा उन्हें जल में प्रवाहित करती जाती हैं—राजा भीतर-ही-भीतर टूटता है, पर वचन-बद्ध रहता है। → आठवें पुत्र के जन्म पर शान्तनु का धैर्य टूटता है; वे दुःखार्त होकर गंगा को रोकते/प्रश्न करते हैं—यहीं शर्त भंग होती है और रहस्य का द्वार खुलता है। → गंगा अपना दिव्य सत्य प्रकट करती हैं: ये पुत्र वसु हैं, वसिष्ठ (आपव) के शाप से मुक्त होने हेतु मानव-जन्म लेकर शीघ्र मुक्ति पाने आए थे; शान्तनु के अतिरिक्त कोई ऐसा पिता न था जो यह भार उठा सके। वे बताती हैं कि आठवाँ पुत्र अद्वितीय तेजस्वी होगा—कुल का आनन्द, जन-नायक—और राजा को उसे ‘महाव्रत’ सहित पालने का आदेश देकर विदा लेती हैं। → गंगा के प्रस्थान के बाद शान्तनु के हाथ में रह जाता है केवल वह आठवाँ शिशु—जिसका भविष्य ‘भीष्म’ के रूप में महाभारत की धुरी बनने वाला है।
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा शान्तनुका मधुर मुसकानयुक्त मनोहर वचन सुनकर यशस्विनी गंगा उनकी एऐश्वर्य-वृद्धिके लिये उनके पास आयीं। तटपर विचरते हुए उन नृपश्रेष्ठको देखकर सती साध्वी गंगाको वसुओंको दिये हुए वचनका स्मरण हो आया। साथ ही राजा प्रतीपकी बात भी याद आ गयी। तब यही उपयुक्त समय है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಜನಮೇಜಯ! ರಾಜ ಶಾಂತನು ಮೃದುಸ್ಮಿತದೊಂದಿಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮನೋಹರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಯಶಸ್ವಿನಿ ಗಂಗಾ ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಳು. ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಸತಿ-ಸಾಧ್ವಿಯಾದ ಗಂಗೆಗೆ ವಸುಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ವಚನ ಸ್ಮರಣೆಯಾಯಿತು; ರಾಜ ಪ್ರತೀಪನ ಮಾತೂ ನೆನಪಾಯಿತು. ‘ಇದೇ ಯುಕ್ತ ಕಾಲ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ವಸುಗಳ ಶಾಪದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ಅವಳು ಸ್ವಯಂ ಭೂಪತಿ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು—‘ಭೂಪಾಲಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಹಿಷಿಯಾಗುವೆ; ನಿನ್ನ ವಶಾನುಗೆ ಆಗಿರುವೆ.’”
Verse 2
(प्रजार्थिनी राजपुत्रं शान्तनुं पृथिवीपतिम् । प्रतीपवचनं चापि संस्मृत्यैव स्वयं नूप ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಜನಮೇಜಯ! ಸಂತಾನಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಪ್ರತೀಪನ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ‘ಇದೇ ಕಾಲ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ವಸುಗಳ ಶಾಪದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ, ಅವಳು ಸ್ವಯಂ ಭೂಪತಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಶಾಂತನುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ನಂತರ ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು—‘ಮಹೀಪಾಲಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಹಿಷಿಯಾಗುವೆ; ನಿನ್ನ ವಶಾನುಗೆ ಆಗಿರುವೆ.’”
Verse 3
यत् तु कुर्यामहं राजज्छुभं वा यदि वाशुभम् | न तद् वारयितव्यास्मि न वक्तव्या तथाप्रियम्
“ಆದರೆ ಒಂದು ಷರತ್ತು ಇದೆ, ರಾಜನೇ—ನಾನು ಶುಭವನ್ನಾದರೂ ಅಶುಭವನ್ನಾದರೂ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನೊಡನೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಬಾರದು.”
Verse 4
एवं हि वर्तमाने<हं त्वयि वत्स्यामि पार्थिव । वारिता विप्रियं चोक्ता त्यजेयं त्वामसंशयम्
ಹೇ ಭೂಪತೇ! ನೀವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ವಾಸಿಸುವೆನು. ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ತಡೆದರೂ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತು ಹೇಳಿದರೂ, ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.
Verse 5
तथेति सा यदा तूक्ता तदा भरतसत्तम | प्रहर्षमतुलं लेभे प्राप्य तं पार्थिवोत्तमम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಅವಳ ಷರತ್ತನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ನೃಪೋತ್ತಮನನ್ನು ಪತಿರೂಪವಾಗಿ ಪಡೆದ ಆ ದೇವಿಗೆ ಅತೂಲ ಹರ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 6
(रथमारोप्य तां देवीं जगाम स तया सह । सा च शान्तनुमभ्यागात् साक्षाल्लक्ष्मीरिवापरा ।।
ರಾಜ ಶಾಂತನು ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ರಥದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ ಅವಳೊಡನೆ ಹೊರಟನು. ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿಯಾದ ಗಂಗಾದೇವಿ ಸాక్షಾತ್ ಮತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ಕాంతಿಮಯಳಾಗಿ ಶಾಂತನುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಳು. ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳ ಶಾಂತನು ಅವಳನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಸ್ಪರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ದಾಂಪತ್ಯಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ‘ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಬಾರದು’ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆನಸಿ ಅವಳನ್ನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 7
स तस्या: शीलवृत्तेन रूपौदार्यगुणेन च । उपचारेण च रहस्तुतोष जगतीपति:,उसके उत्तम शील-स्वभाव, सदाचार, रूप, उदारता, सदगुण तथा एकान्त सेवासे महाराज शान्तनु बहुत संतुष्ट रहते थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳ ಉನ್ನತ ಶೀಲಸ್ವಭಾವ, ಸದಾಚಾರ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಉದಾರತೆ, ಸದುಗುಣಗಳು ಹಾಗೂ ಏಕಾಂತ ಸೇವೆಯಿಂದ ಭೂಪತಿ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನು ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತನಾಗಿಯೂ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದನು.
Verse 8
दिव्यरूपा हि सा देवी गड़ा त्रिपथगामिनी । मानुषं विग्रहं कृत्वा श्रीमन्तं वरवर्णिनी
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ದಿವ್ಯರೂಪಿಣಿ, ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿಯಾದ ಗಂಗಾದೇವಿ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಅತಿಸುಂದರಳಾಗಿ, ಶ್ರೀಮಂತಳಾಗಿ, ತೇಜಸ್ವಿನಿಯಾಗಿ—ಭಾಗ್ಯವೇ ಮೂರ್ತಿಯಾದಂತೆ—ಇಂದ್ರನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾದ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಪತ್ನಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಳು.
Verse 9
भाग्योपनतकामस्य भार्या चोपनताभवत् | शान्तनोर्न॒प्सिंहस्य देवराजसमझूुते:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜಸಿಂಹ, ಇಂದ್ರಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ಭಾಗ್ಯವೇ ಸ್ವತಃ ಕಾಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದಂತಾಯಿತು. ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿ, ದಿವ್ಯರೂಪಿಣಿ ದೇವಿ ಗಂಗೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದು, ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಸುಖವು ಕೈಗೆ ಬಂದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಲಭಿಸಿದಳು.
Verse 10
सम्भोगस्नेहचातुर्यर्हावभावसमन्वितै: । राजानं रमयामास यथा रेमे तथैव स:,गंगादेवी हाव-भावसे युक्त सम्भोग-चातुरी और प्रणय-चातुरीसे राजाको जैसे-जैसे रमातीं, उसी-उसी प्रकार वे उनके साथ रमण करते थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಸಂಭೋಗ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹದ ಚಾತುರ್ಯದಿಂದಲೂ, ಹಾವಭಾವಗಳ ಲಲಿತಕಲೆಯಿಂದಲೂ ಯುಕ್ತಳಾದ ದೇವಿ ಗಂಗೆಯು ರಾಜನನ್ನು ಆನಂದಪಡಿಸಿದಳು; ಅವಳು ಹೇಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದಳೋ, ರಾಜನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದನು.
Verse 11
स राजा रतिससक्तव्वादुत्तमस्त्रीगुणै्त: । संवत्सरानृतून् मासान् बुबुधे न बहून् गतान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದ್ದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ರತಿಸುಖದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು, ಋತುಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದರೂ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲಗತಿಯ ಅರಿವು ರಾಜನಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
रममाणस्तया सार्ध यथाकामं नरेश्वर: | अष्टावजनयत् पुत्रांस्तस्थाममरसंनि भान्,उसके साथ इच्छानुसार रमण करते हुए महाराज शान्तनुने उसके गर्भसे देवताओंके समान तेजस्वी आठ पुत्र उत्पन्न किये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಯಥಾಕಾಮವಾಗಿ ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನರೆಶ್ವರ ಶಾಂತನುವು ಅವಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಎಂಟು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 13
जात॑ जातं च सा पुत्र क्षिपत्यम्भसि भारत । प्रीणाम्यहं त्वामित्युक्त्वा गड़ा स्रोतस्यमज्जयत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣ ಗಂಗೆಯು ಅವನನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಳು. “ವತ್ಸ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಶುವನ್ನೂ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
Verse 14
तस्य तन्न प्रियं राज्ञ: शान्तनोरभवत् तदा । न च तां किंचनोवाच त्यागाद् भीतो महीपति:
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಆ ವರ್ತನೆ ರಾಜ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಭೂಪತಿ ಅವಳಿಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ—ಎದುರಿಸಿದರೆ ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗುವಳೋ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ।
Verse 15
अथैनामष्ट मे पुत्रे जाते प्रहसतीमिव । उवाच राजा दु:खार्त: परीप्सन् पुत्रमात्मन:
ನಂತರ ಎಂಟನೇ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅವಳು ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ರಾಜನು ದುಃಖದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಗನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದ, ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 16
मा वधी: कस्य कासीति कि हिनत्सि सुतानिति । पुत्रध्नि सुमहत् पापं सम्प्राप्तं ते सुगर्हितम्
“ಕೊಲ್ಲಬೇಡ! ನೀ ಯಾರ ಮಗಳು—ನೀನು ಯಾರು? ಏಕೆ ನಿನ್ನದೇ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೀಯ? ಓ ಪುತ್ರಘಾತಿನಿ! ಅತ್ಯಂತ ನಿಂದನೀಯವಾದ ಮಹಾಪಾಪವಾದ ಪುತ್ರಹತ್ಯಾಪಾಪವು ನಿನಗೆ ಬಂದೊದಗಿದೆ.”
Verse 17
रूयुवाच पुत्रकाम न ते हन्मि पुत्र पुत्रवतां वर । जीर्णस्तु मम वासो5यं यथा स समय: कृत:
ಆಕೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಪುತ್ರಕಾಮ ರಾಜನೇ, ಪುತ್ರವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಈ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಾಸಕಾಲ ಈಗ ಮುಗಿದಿದೆ—ಹಿಂದೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಷರತ್ತಿನಂತೆ.”
Verse 18
अहं गड्जा जह्ुसुता महर्षिगणसेविता । देवकार्यार्थसिद्धार्थमुषिताहं त्वया सह,मैं जह्ुकी पुत्री और महर्षियोंद्वारा सेवित गंगा हूँ। देवताओंका कार्य सिद्ध करनेके लिये तुम्हारे साथ रह रही थी
“ನಾನು ಜಹ್ನುವಿನ ಮಗಳು ಗಂಗಾ, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಗಣದಿಂದ ಸೇವಿತಳಾಗಿರುವೆ. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆ.”
Verse 19
इमे5ष्टौ वसवो देवा महाभागा महौजस: । वसिष्ठशापदोषेण मानुषत्वमुपागता:,ये तुम्हारे आठ पुत्र महातेजस्वी महाभाग वसु देवता हैं। वसिष्ठजीके शाप-दोषसे ये मनुष्य-योनिमें आये थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಇವರು ನಿನ್ನ ಎಂಟು ಪುತ್ರರು; ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳೂ ಆದ ವಸು ದೇವತೆಗಳು. ವಸಿಷ್ಠನ ಶಾಪದೋಷದಿಂದ ಅವರು ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 20
तेषां जनयिता नान्यस्त्वदृते भुवि विद्यते । मद्विधा मानुषी धात्री लोके नास्तीह काचन
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆ ವಸುಗಳಿಗೆ ಜನಕನಾಗಬಲ್ಲ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನಂತ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾನವ ಸ್ತ್ರೀಯಿಲ್ಲ; ಅವರನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬಲ್ಲದು ನಾನು ಮಾತ್ರ.
Verse 21
तस्मात् तज्जननीहेतोमनिषत्वमुपागता । जनयित्वा वसूनष्टौ जिता लोकास्त्वयाक्षया:,अतः इन वसुओंकी जननी होनेके लिये मैं मानवशरीर धारण करके आयी थी। राजन! तुमने आठ वसुओंको जन्म देकर अक्षय लोक जीत लिये हैं
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಸುಗಳ ಜನನಿಯಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ನಾನು ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಎಂಟು ವಸುಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುವುದರಿಂದ ನೀನು ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 22
देवानां समयस्त्वेष वसूनां संश्रुतो मया । जात॑ जात॑ मोक्षयिष्ये जन्मतो मानुषादिति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ವಸುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಈ ಒಪ್ಪಂದವಿತ್ತು; ನಾನು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದೆ. ನಾನು ವ್ರತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ—‘ಯಾವ ವಸು ಜನ್ಮಿಸಿದರೂ, ಜನ್ಮಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನನ್ನು ಮಾನವಜನ್ಮದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.’
Verse 23
तत् ते शापाद् विनिर्मुक्ता आपवस्य महात्मन: । स्वस्ति ते<स्तु गमिष्यामि पुत्र पाहि महाव्रतम्
ಹೀಗಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಆಪವ (ವಸಿಷ್ಠ)ನ ಶಾಪದಿಂದ ವಸುಗಳು ಮುಕ್ತರಾದರು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಈಗ ನಾನು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ. ಮಹಾವ್ರತಧಾರಿಯಾದ ಈ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಬೆಳೆಸು.
Verse 24
(अयं तव सुतस्तेषां वीर्येण कुलनन्दन: । सम्भूतो5ति जनानन्यान् भविष्यति न संशय: ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುಕುಲನಂದನನೇ! ಈ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಆ ವಸುಗಳ ವೀರ್ಯ-ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಲ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾಲಕನು ಇತರ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವನು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ವಸುಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವನು ಅವರ ಕ್ರಮಾನುಕ್ರಮ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಇವನು ನನ್ನ ಮೂಲಕ ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ತಿಳಿ. ಈ ಪುತ್ರನನ್ನು ‘ಗಂಗಾದತ್ತ’ (ಗಂಗೆಯ ದಾನ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸು.
Verse 98
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि भीष्मोत्पत्तावष्टननवतितमो< ध्याय: ।। ९८ || इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत सम्भवपर्वमें भीष्मोत्पत्तिविषयक अद्ठानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮೋತ್ಪತ್ತಿ ವಿಷಯಕ ತೊಂಬತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
How to preserve lawful succession when ordinary marital inheritance fails: the chapter weighs personal discomfort and social sensitivities against a dharma-sanctioned institutional remedy (niyoga) for protecting the kula and the realm.
Dharma is contextual and consequential: wise agents distinguish dharma, artha, and kāma along with their downstream effects, selecting actions that sustain collective order even when the solution is personally demanding.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-level emphasis is practical-ethical—succession and governance are framed as prerequisites for social stability, with arājaka conditions depicted as materially and ritually destabilizing.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.