Adhyaya 49
Āstīka’s Commission and Approach to Janamejaya’s Sarpa-satra (आस्तीक-प्रेषणं यज्ञप्रवेशोपक्रमश्च)
Upa-parva: Āstīkopākhyāna (Āstīka Episode) — Sarpa-satra Context
The chapter opens with Jaratkāru (Vāsuki’s sister) summoning her son Āstīka at Vāsuki’s request and stating that the decisive time has arrived for the purpose for which she was given in marriage. Āstīka asks for the factual cause; she recounts the nāgas’ origin under Kadru and the curse that condemns them to perish in Janamejaya’s serpent-sacrifice, a curse affirmed by Brahmā. The narrative recalls the gods’ petition and Brahmā’s resolution: a brahmin born of Jaratkāru and Jaratkāru will become the instrument of release. Jaratkāru then urges Āstīka to act, specifically to protect Vāsuki and his kin from the sacrificial fire. Āstīka consoles the distressed Vāsuki, vows truthful effort, and outlines a strategy: approach the consecrated king with auspicious speech so the rite’s procedure is satisfied while opening a space for intervention. He departs swiftly, reaches the radiant sacrificial arena filled with learned officiants, is halted by gatekeepers, and begins praising the sacrifice as a formal prelude to entry.
Chapter Arc: जनमेजय, पिता परीक्षित् के अंत का रहस्य जानने को व्याकुल होकर पूछता है—ऐसा धर्मात्मा राजा काल के वश कैसे आया? → सौति (उग्रश्रवा) के माध्यम से मंत्रियों का कथन आता है: परीक्षित् का रूप-गुण, सत्यवचन, दृढ़ पराक्रम और प्रजाप्रियता—सबका वर्णन होते हुए भी कथा शिकार-प्रसंग की ओर मुड़ती है, जहाँ राजधर्म और क्षणिक आवेग टकराने लगते हैं। → शिकार के थकान-तृष्णा से ग्रस्त राजा शमीक मुनि के आश्रम में पहुँचकर मौन-व्रती तपस्वी को अनादर करता है—और मुनि क्रोध न करके भी (सर्प-प्रसंग/अपमान-चिह्न) के साथ स्थिर रहता है; यही क्षण आगे के शाप और विनाश-श्रृंखला का बीज बनता है। → अध्याय का निष्कर्ष यह स्थापित करता है कि परीक्षित् मूलतः धर्ममय और गुणवान थे; पतन किसी स्थायी दुष्टता से नहीं, बल्कि परिस्थितिजन्य प्रमाद/अविवेक से आरम्भ हुआ—और मंत्रियों की वाणी से घटनाक्रम ‘यथावृत्त’ रूप में दर्ज हो जाता है। → मुनि ने कुछ कहा नहीं—पर यह मौन ही भयावह संकेत है: अब शाप किसके मुख से, किस रूप में प्रकट होगा, और राजा का अंत कैसे निश्चित होगा?
Shlokas
Verse 1
न 2ॉजजि:इ: एकोनपज्चाशत्तमो<ड्ध्याय: राजा परीक्षित्॒के धर्ममय आचार तथा उत्तम गुणोंका वर्णन
ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಸೂತನಂದನ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಸ್ವರ್ಗಗತಿಯ ಕುರಿತು ಏನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದನೋ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳು।”
Verse 2
सौतिर्वाच शणु ब्रह्मन् यथापृच्छन्मन्त्रिणो नृपतिस्तदा । यथा चाख्यातवन्तस्ते निधनं तत् परीक्षित:
ಸೌತನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಕೇಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೃಪತಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದನೋ, ಅವರು ಪರೀಕ್ಷಿತನ ನಿಧನದ ಕುರಿತು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದರೋ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।”
Verse 3
जनमेजय उवाच जानन्ति सम भवन्तस्तदू यथा वृत्तं पितुर्मम । आसीदू यथा स निधन गत: काले महायशा:
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ತಂದೆಯ ನಡತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಕ್ರಮ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಖಂಡಿತ ತಿಳಿದಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲವು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿ.
Verse 4
श्रुत्वा भवत्सकाशाद्ि पितुर्वत्तमशेषत: । कल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातुचित्,आपलोगोंसे अपने पिताके सम्बन्धमें सारा वृत्तान्त सुनकर ही मुझे शान्ति प्राप्त होगी; अन्यथा मैं कभी शान्त न रह सकूँगा
ನಿಮ್ಮಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ವಿಷಯವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಏನೂ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳಿದಾಗಲೇ ನನಗೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾರೆ.
Verse 5
सौतिर्वाच मन्त्रिणो5थाब्रुवन् वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मना । सर्वे धर्मविद: प्राज्ञा राजानं जनमेजयम्
ಸೌತಿ ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಧರ್ಮವಿದರೂ ಪ್ರಾಜ್ಞರೂ ಆದ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಿಗಳು ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
Verse 6
मन्त्रिण ऊचु. शृणु पार्थिव यद् ब्रूषे पितुस्तव महात्मन: । चरित॑ पार्थिवेन्द्रस्य यथा निष्ठां गतश्च॒ सः
ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪಾರ್ಥಿವ, ನೀನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನ ಮಹಾತ್ಮ ತಂದೆ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಪರಿಕ್ಷಿತನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು ಎಂಬುದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾವು ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ.
Verse 7
धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापाल: पिता तव | आसीदिह यथावृत्त: स महात्मा शृणुष्व तत्
ಮಹಾರಾಜ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಮಹಾತ್ಮನೂ ಪ್ರಜಾಪಾಲകനೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ನೃಪನು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 8
चातुर्वर्ण्य स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षत । धर्मतो धर्मविद् राजा धर्मो विग्रहवानिव
ಅವನು ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪರಿರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ—ಮಾನವರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಮೂರ್ತಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 9
ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमानतुलविक्रम: । देष्टारस्तस्य नैवासन् स च द्वेष्टि न कंचन
ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ, ಅತುಲ ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾಗಿ ಅವನು ದೇವೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕೂಡ ಯಾರನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 10
सम: सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिरिवा भवत् । ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्राश्वैव स्वकर्मसु
ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಮೇಲೂ ಸಮಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು—ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.
Verse 11
स्थिता: सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वधिष्ठिता: । विधवानाथविकलान् कृपणांश्व बभार स:
ರಾಜನೇ, ಆ ರಾಜನ ಸುಸ್ಥಾಪಿತ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಯೂ ಸಂತೃಪ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಇದ್ದರು. ಅವನು ವಿಧವೆಯರು, ಅನಾಥರು, ಅಂಗವಿಕಲರು ಮತ್ತು ದೀನದರಿದ್ರರನ್ನು ಸಹ ಪೋಷಿಸಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 12
सुदर्श: सर्वभूतानामासीत् सोम इवापर: । तुष्टपुष्टजन: श्रीमान् सत्यवाग दृढविक्रम:
ಅವನು ಎರಡನೇ ಸೋಮದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಸುದರ್ಶನನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ತೃಪ್ತರೂ ಪುಷ್ಟರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತ, ಸತ್ಯವಚನ, ದೃಢವಿಕ್ರಮಶಾಲಿ.
Verse 13
धनुर्वेदे तु शिष्यो5भून्रुप: शारद्वतस्य सः । गोविन्दस्य प्रियश्वञासीत् पिता ते जनमेजय,राजा परीक्षित् धरनुर्वेदमें कृपाचार्यके शिष्य थे। जनमेजय! तुम्हारे पिता भगवान् श्रीकृष्णके भी प्रिय थे
ಓ ಜನಮೇಜಯ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಶಾರದ್ವತ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನ ಶಿಷ್ಯನಾದನು; ಮತ್ತು ಅವನು ಗೋವಿಂದ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ)ನಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 14
लोकस््य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशा: । परिक्षीणेषु कुरुषु सोत्तरायामजीजनत्
ಅವನು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು. ಕುರು ವಂಶವು ಕ್ಷೀಣಪ್ರಾಯವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಉತ್ತರೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅವನು ಜನ್ಮಿಸಿದನು.
Verse 15
परीक्षिदभवत् तेन सौभद्रस्यात्मजो बली । राजधर्मार्थकुशलो युक्त: सर्वगुणैर्वत:
ಆದ್ದರಿಂದ ಸೌಭದ್ರ (ಅಭಿಮನ್ಯು)ನ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾದ ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಜನ್ಮಿಸಿದನು—ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾಗಿ, ಸರ್ವಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾಗಿ.
Verse 16
जितेन्द्रियश्षात्मवांक्ष॒ मेधावी धर्मसेविता । षड्वर्गजिन्महाबुद्धिर्नीतिशास्त्रविदुत्तम:
ಅವನು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟವನಾಗಿ, ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮಸೇವಕನಾಗಿ ಇದ್ದನು. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ, ಮಾತ್ಸರ್ಯ—ಈ ಆರು ಅಂತರಂಗ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಅವನು ಜಯಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ವಿಶಾಲ; ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವಿದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
Verse 17
प्रजा इमास्तव पिता षष्टिवर्षाण्यपालयत् | ततो दिष्टान्तमापन्न: सर्वेषां दु:खमावहन्
ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ನಂತರ ವಿಧಿಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದುಃಖವನ್ನು ತಂದನು.
Verse 18
ततस्त्व॑ पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान् । इदं वर्षसहस्राणि राज्यं कुरुकुलागतम् । बाल एवाभिकषिक्तस्त्वं सर्वभूतानुपालक:
ಆಮೇಲೆ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಕೂರುವಂಶದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಬಾಲಕನಾಗಿಯೇ ನಿನಗೆ ಅಭಿಷೇಕವಾಯಿತು; ಆಗಿನಿಂದ ನೀನು ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಕನೂ ರಕ್ಷಕ-ರಾಜನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 19
जनमेजय उवाच नास्मिन् कुले जातु बभूव राजा यो न प्रजानां प्रियकृत् प्रियश्न । विशेषत: प्रेक्ष्य पितामहानां वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम्
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಮಂತ್ರಿಗಳೇ! ನಮ್ಮ ಈ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡದ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜೆಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗದ ರಾಜನು ಎಂದಿಗೂ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಮಹತ್ತಾದ ಆಚರಣೆಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ಬಹುಪಾಲು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 20
कथं निधनमापन्न: पिता मम तथाविध: । आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत:
ನನ್ನ ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ತಂದೆ ಹೇಗೆ ನಿಧನರಾದರು? ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ; ಈ ವಿಷಯದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ತತ್ತ್ವತಃ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 21
सौतिर्वाच एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम् | ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञ: प्रियहितैषिण:
ಸೌತಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಶೌನಕನೇ! ರಾಜನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯರೂ ಹಿತೈಷಿಗಳೂ ಆದ ಆ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನರಾಧಿಪನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
Verse 22
मन्त्रिण ऊचु. स राजा पृथिवीपाल: सर्वशस्त्रभृतां वर: । बभूव मृगयाशीलस्तव राजन् पिता सदा
ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯ ಪಾಲಕನಾಗಿದ್ದು, ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ. ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಸದಾ ಮೃಗಯೆ—ಬೇಟೆ—ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 23
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि । अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषत:
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾಬಾಹು ಪಾಂಡು, ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ರಾಜಕಾರ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 24
स कदाचिद् वनगतो मृगं विव्याध पत्रिणा । विद्ध्वा चान्वसरत् तूर्ण तं॑ मृगं गहने वने
ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಬಾಣದಿಂದ ಒಂದು ಮೃಗವನ್ನು ಬಿದಿದನು. ಬಿದಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮೃಗವನ್ನು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.
Verse 25
मन्त्री बोले--राजन्! समस्त शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ तुम्हारे पिता भूपाल परीक्षित्का सदा महाबाहु पाण्डुकी भाँति हिंसक पशुओंको मारनेका स्वभाव था और युद्धमें वे उन्हींकी भाँति सम्पूर्ण धनुर्थर वीरोंमें श्रेष्ठ सिद्ध होते थे। एक दिनकी बात है
ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಆಯುಧಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ಸಜ್ಜನಾಗಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಮುಂದುವರಿದನು; ಆದರೆ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮೃಗವು ಕಾಣೆಯಾಗಿ ಹೋಯಿತು—ಬಹಳ ಹುಡುಕಿದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
Verse 26
परिश्रान्तो वयःस्थश्न षष्टिवर्षो जरान्वित: । क्षुधित: स महारण्ये ददर्श मुनिसत्तमम्
ವಯಸ್ಸಿನ ಭಾರದಿಂದ—ಪ್ರೌಢನಾಗಿ, ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದವನಾಗಿ, ಜರೆಯಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ—ಅವನು ಬಹಳ ದಣಿದನು. ಆ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶಮೀಕನನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 27
सतं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रते स्थितम् । न च किंचिदुवाचैनं पृष्टोडपि स मुनिस्तदा
ರಾಜೇಂದ್ರನು ಮೌನವ್ರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕೇಳಿದರೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮುನಿ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
Verse 28
ततो राजा क्षुच्छुमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत् स्थितम् | मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं गत:
ಆಗ ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ರಾಜನು, ಕಂಬದಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ, ಮೌನವ್ರತಧಾರಿ, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೋಪಾವೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 29
न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम् । सतं क्रोधसमाविष्टो धर्षबामास ते पिता,राजाको यह पता नहीं था कि महर्षि मौनव्रतधारी हैं; अतः क्रोधमें भरे हुए आपके पिताने उनका तिरस्कार कर दिया
ಆ ರಾಜನು ಆ ಮುನಿ ಮೌನವ್ರತಧಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಪದಿಂದ ಆವೇಶಗೊಂಡು ಆ ಸತ್ಪುರುಷ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು.
Verse 30
मृतं सर्प धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्प धरातलात् | तस्य शुद्धात्मन: प्रादात् स्कन्धे भरतसत्तम
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅವನು ಬಿಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಿಂದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಒಂದು ಸತ್ತ ಹಾವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಆ ಶುದ್ಧಾತ್ಮ ಮುನಿಯ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟನು.
Verse 31
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा । तस्थौ तथैव चाक्रुद्ध: सर्प स्कन्धेन धारयन्
ಆದರೆ ಆ ಮೇಧಾವಿ ಮುನಿ ಅವನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟದಾಗಲಿ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಕೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಸತ್ತ ಹಾವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಶಾಂತವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು.
Verse 48
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपरवके अन्तर्गत आस्तीकपव॑र्में आस्तीककी उत्पत्तिविषयक अड़तालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತೀಕನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ನಲವತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 49
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि पारीक्षितीये एकोनपज्चाशत्तमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें परीक्षित्-चरित्रविषयक उनचासवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಪರೀಕ್ಷಿತ್-ಚರಿತ್ರವಿಷಯಕ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Āstīka must reconcile loyalty to maternal kin (nāgas) with respect for a king’s consecrated ritual authority, choosing an ethically compliant method—truthful, auspicious speech and procedural engagement—rather than disruption.
The chapter models how satya and kāla operate together: truthful intent must be enacted at the correct moment and through culturally valid forms (praise, respectful address, ritual etiquette) to become effective moral agency.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is narrative-teleological—identifying Āstīka as the prophesied agent whose understanding of curse-causality and ritual protocol enables a later salvific outcome.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.