Adhyaya 48
सर्पसत्रे ऋत्विजः सदस्याश्च — Officiants and Assembly at Janamejaya’s Serpent-Sacrifice
Upa-parva: Janamejaya-Sarpasatra Parva (Serpent-Sacrifice Episode)
Śaunaka asks Sauti to identify the principal ṛtvij priests and the learned assembly-members (sadasya) present at King Janamejaya’s sarpasatra, described as severe and fear-inducing for the Nāgas. Sauti enumerates the ritual roles: Caṇḍabhārgava as hotṛ; Kautsārya Jaimini as udgātṛ; Śārṅgarava as brahmā; and Bodhapiṅgala as adhvaryu. He then lists prominent sages as sadasyas, including Vyāsa (with son and disciples), Uddālaka, Śamaṭhaka, Śvetaketu, Asita Devala, Nārada, Parvata, Ātreya, Kuṇḍajaṭhara, Kuṭighaṭa, Vātsya, Śrutaśravā, Kahoḍa, Devaśarmā, Maudgalya, and Śamasaubhara, among others. As the priests pour offerings, serpents are drawn into the fire; the text depicts the sensory and corporeal consequences (sounds, burning, flowing fat/grease channels), emphasizing the scale of suffering. Takṣaka, hearing of the consecrated king, seeks refuge in Indra’s abode; Indra reassures him, citing prior appeasement of Pitāmaha (Brahmā). Meanwhile Vāsuki, with diminished retinue, experiences acute distress and turns to his sister, recalling her earlier marriage to Jaratkāru for the Nāgas’ protection, and points to Āstīka as the anticipated agent who can halt the rite and secure release.
Chapter Arc: सर्पों के भविष्य पर छाया भय—जनमेजय के सर्पसत्र की अग्नि का पूर्वाभास—और उसी अंधकार में एक आशा का नाम उभरता है: ‘आस्तीक’। → वासुकि को अत्यन्त अप्रिय समाचार सुनाया जाता है कि आगे चलकर सर्पों का विनाश निश्चित-सा है; फिर भी देव-सहित पितामह की पुरानी वाणी स्मरण कराई जाती है कि एक मुनिकुमार उस यज्ञ से उन्हें छुड़ाएगा। वासुकि के सामने उपाय एक ही है—बहन जरत्कारु को ऐसे संयोग के लिए तैयार करना जिससे वह उद्धारक पुत्र जन्मे। → वासुकि, जो स्वयं ‘दीनतर’ हो उठता है, बहन से वह वचन ग्रहण करता है—‘एवमस्तु’—और उद्धार की योजना को संकल्प का रूप देता है: पन्नग-हितार्थ एक पुत्र होगा, जो सर्पसत्र से मोक्ष दिलाएगा। → आस्तीक के नाम और उत्पत्ति का सूत्र स्थिर होता है—गर्भस्थ शिशु के लिए पिता का ‘अस्ति’ कहना ही आगे चलकर उसके नाम ‘आस्तीक’ का कारण बनता है; बाल्यावस्था में ही उसका ब्रह्मचर्य, तेज और देवतुल्य आभा सर्पों में हर्ष जगाती है। → जिस पुत्र से मुक्ति की आशा बंधी है, वही आगे चलकर जनमेजय के सर्पयज्ञ के बीच किस प्रकार वाणी और धर्म से अग्नि को रोकेगा—यह अभी शेष है।
Shlokas
Verse 1
3 5 >> > ब्ैतकाकका अर्थ यह है--श्वा
ಸೌತಿ ಹೇಳಿದರು—ತಪೋಧನ ಶೌನಕನೇ! ಪತಿ ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣ ನಾಗಕನ್ಯೆ ಜರತ್ಕಾರು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ವಾಸುಕಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವನು ಹೊರಟ ವಿಷಯವನ್ನು ನಡೆದಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.
Verse 2
ततः स भुजगश्रेष्ठ: श्रुत्वा सुमहदप्रियम् । उवाच भगिनीं दीनां तदा दीनतर: स्वयम्,यह अत्यन्त अप्रिय समाचार सुनकर सर्पॉमें श्रेष्ठ वासुकि स्वयं भी बहुत दुःखी हो गये और दु:खमें पड़ी हुई अपनी बहिनसे बोले
ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ದುಃಖಕರ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸರ್ಪಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಸುಕಿಯು ತಾನೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಷಾದಗೊಂಡು, ಈಗಾಗಲೇ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 3
वायुकिरुवाच जानासि भद्रे यत् कार्य प्रदाने कारणं च यत् । पन्नगानां हितार्थाय पुत्रस्ते स्थात् ततो यदि
ವಾಯುಕಿಯು ಹೇಳಿದನು—ಭದ್ರೇ! ಈ ಕಾರ್ಯದ ಉದ್ದೇಶವೇನು, ನಿನ್ನನ್ನು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇದೆ. ಆ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದರೆ, ಅದು ಪನ್ನಗವಂಶಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಹಿತವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ।
Verse 4
स सर्पसत्रात् किल नो मोक्षयिष्यति वीर्यवान् | एवं पितामह: पूर्वमुक्तवांस्तु सुरै: सह
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ವೀರ್ಯವಂತ ಮುನಿಕುಮಾರನೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪಸತ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವನು. ಈ ಮಾತನ್ನು ಹಿಂದೆ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದ್ದನು।
Verse 5
अप्यस्ति गर्भ: सुभगे तस्मात् ते मुनिसत्तमात् । न चेच्छाम्यफलं तस्य दारकर्म मनीषिण:
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು—ಸುಭಗೇ! ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಂದ ನಿನಗೆ ಗರ್ಭವಿದೆಯೇ? ಆ ಜ್ಞಾನವಂತ ಮಹಾತ್ಮನ ವಿವಾಹಕರ್ಮ ಫಲರಹಿತವಾಗಬಾರದೆಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಸಹೋದರನಾಗಿ ಇಂತಹ ಅಂತರಂಗ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಕಾರ್ಯದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುವಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ।
Verse 6
कार्य च मम न न्याययं प्रष्ठं त्वां कार्यमीदृशम्। किंतु कार्यगरीयस्त्वात् ततस्त्वाहमचूचुदम्
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತಹ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೇಳುವುದು ನನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾರ್ಯದ ಮಹತ್ವ ಭಾರಿಯಾದುದರಿಂದ, ಸುಭಗೇ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ।
Verse 7
दुर्वार्यतां विदित्वा च भर्तुस्तेडतितपस्विन: । नैनमन्वागमिष्यामि कदाचिद्धि शपेत् स माम्
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಅತಿತಪಸ್ವಿಯಾದ ಪತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಾರರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲು ನಾನು ಅವರ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮರಳಿ ಬರುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೆ, ಅವರು ನನಗೂ ಶಾಪ ನೀಡಬಹುದು.
Verse 8
आचक्ष्व भदरे भर्तु: स्वं सर्वमेव विचेष्टितम् । उद्धरस्व च शल्यं मे घोरं हृदि चिरस्थितम्
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು—ಭದ್ರೇ! ನಿನ್ನ ಪತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸು; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನೆಲಸಿರುವ ಈ ಭಯಂಕರ ಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆ.
Verse 9
जरत्कारुस्ततो वाक्यमित्युक्ता प्रत्यभाषत । आश्चवासयन्ती संतप्तं वासुकि पन्नगेश्वरम्,भाईके इस प्रकार पूछनेपर तब जरत्कारु अपने संतप्त भ्राता नागराज वासुकिको धीरज बँधाती हुई इस प्रकार बोली
ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಜರತ್ಕಾರು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು. ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪನ್ನಗೇಶ್ವರ ವಾಸುಕಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತಾ, ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 10
जरत्कारुस्वाच पृष्टो मयापत्यहेतो: स महात्मा महातपा: । अस्तीत्युत्तरमुद्दिश्य ममेदं गतवांश्ष सः
ಜರತ್ಕಾರು ಹೇಳಿದಳು—ಅಣ್ಣಾ! ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ನನ್ನ ಗರ್ಭದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಅಸ್ತಿ’ (ಇದೆ) ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿ ಅವರು ಹೊರಟುಹೋದರು.
Verse 11
स्वैरेष्वपि न तेनाहं स्मरामि वितथं वच: । उक्तपूर्व कुतो राजन् साम्पराये स वक्ष्यति
ರಾಜನ್! ಸುಲಭ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಅಸತ್ಯ ಮಾತಾಡಿದುದನ್ನು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುಳ್ಳು ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ? ಅವರ ಸತ್ಯವ್ರತವೇ ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ.
Verse 12
न संतापस्त्वया कार्य: कार्य प्रति भुजड़मे । उत्पत्स्यति च ते पुत्रो ज्वलनार्कसमप्रभ:
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು— “ನಾಗಕನ್ಯೆ! ನೀ ದುಃಖಿಸಬೇಡ. ಈ ಕಾರ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ. ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸುವನು.”
Verse 13
इत्युक्त्वा स हि मां भ्रातर्गतो भर्ता तपोधन: । तस्माद् व्येतु परं दुःखं तवेदं॑ मनसि स्थितम्
ಅಣ್ಣಾ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನನ್ನ ತಪೋಧನನಾದ ಪತಿ ಹೊರಟುಹೋದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ಮಹಾದುಃಖವು ದೂರವಾಗಲಿ.
Verse 14
सौतिरुवाच 2 नागेन्द्रो वासुकि: परया मुदा | एवमस्त्विति तद् वाक््यं भगिन्या: प्रत्यगृह्लत
ಸೌತಿ ಹೇಳಿದರು— ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾಗೇಂದ್ರ ವಾಸುಕಿಯು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ “ಏವಮಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಾತನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 15
सान्त्वमानार्थदानैश्न पूजया चानुरूपया । सोदर्या पूजयामास स्वसारं पन्नगोत्तम:
ಆಮೇಲೆ ಪನ್ನಗೋತ್ತಮನಾದ ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಸಾಂತ್ವನ ವಚನಗಳಿಂದಲೂ, ಧನದಾನದಿಂದಲೂ, ಯಥೋಚಿತ ಪೂಜಾ-ಗೌರವಗಳಿಂದಲೂ ಆದರದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 16
ततः प्रववृधे गर्भो महातेजा महाप्रभ: । यथा सोमो द्विजश्रेष्ठ शुक्लपक्षोदितों दिवि
ಆನಂತರ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾಪ್ರಭಾವಿ ಗರ್ಭವು ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿತು— ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ— ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ.
Verse 17
अथ काले तु सा ब्रह्मन् प्रजज्ञे भुजगस्वसा । कुमार देवगर्भाभ॑ पितृमातृभयापहम्
ಆಮೇಲೆ ಕಾಲವು ಪಕ್ವವಾದಾಗ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಸರ್ಪಗಳ ಸಹೋದರಿ ದೇವಬಾಲಕನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಆ ಬಾಲಕನು ತಂದೆಯೂ ತಾಯಿಯೂ—ಎರಡೂ ವಂಶಗಳಿಗೆ ಬಂದ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನೆಂದು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
Verse 18
ववृधे स तु तत्रैव नागराजनिवेशने । वेदांश्नाधिजगे साड्रान् भार्गवाच्च्यवनान्मुने:,वह वहीं नागराजके भवनमें बढ़ने लगा। बड़े होनेपर उसने भृगुकुलोत्पन्न च्यवन मुनिसे छहों अंगोंसहित वेदोंका अध्ययन किया
ಅವನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ನಾಗರಾಜನ ನಿವಾಸದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದನು. ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೃಗು ವಂಶದ ಚ್ಯವನ ಮುನಿಯಿಂದ ಷಡ್ವೇದಾಂಗಗಳೊಡನೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದನು.
Verse 19
चीर्णव्रतो बाल एव बुद्धिसत्त्वगुणान्वित: । नाम चास्याभवत् ख्यातं लोकेष्वास्तीक इत्युत
ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ವ್ರತಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರು ‘ಆಸ್ತೀಕ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು.
Verse 20
अस्तीत्युक्त्वा गतो यस्मात् पिता गर्भस्थमेव तम् | वन॑ तस्मादिदं तस्य नामास्तीकेति विश्रुतम्
ಆ ಬಾಲಕನು ಇನ್ನೂ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವನ ತಂದೆ ‘ಅಸ್ತಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರು ‘ಆಸ್ತೀಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 21
स बाल एव तत्रस्थश्नरन्नमितबुद्धिमान् | गृहे पन्नगराजस्य प्रयत्नात् परिरक्षित:
ಅಮಿತಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಆಸ್ತೀಕನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ಪನ್ನಗರಾಜನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಪೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಶೂಲಪಾಣಿ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನಂತೆ ತೋರಿ, ಸಮಸ್ತ ನಾಗರ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದನು.
Verse 22
भगवानिव देवेश: शूलपाणिहिरिण्मय: । विवर्धमान: सर्वास्तान् पन्नगानभ्यहर्षयत्
ತಕ್ಷಕನು ಹೇಳಿದನು—“ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನಂತೆ, ಸ್ವರ್ಣಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಆ ಬಾಲಕನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನ ವೃದ್ಧಿಯೇ ಸಮಸ್ತ ಪನ್ನಗರನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿತು.” ಸಂದರ್ಭದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಲ್ಲಿ—ಆಸ್ತೀಕನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ನಾಗರಾಜನ ಭವನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲಾಯಿತು; ಅವನು ಬೆಳೆದು ಬೆಳೆದು ಎಲ್ಲ ನಾಗರ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 47
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें जरत्कारुका तपस्याके लिये निष्क्रणविषयक सैंतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಜರತ್ಕಾರು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಗಮನವಿಷಯಕ ನಲವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 48
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि आस्तीकोत्पत्तौ अष्टचत्वारिंशो5ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ತೀಕೋತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರಕರಣದ ನಲವತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
The chapter frames a dilemma of retaliatory justice versus collective harm: a king’s sanctioned ritual response can exceed proportional bounds and endanger an entire community, raising questions about ethical limits on institutional power.
Authority—whether royal or ritual—requires discernment and restraint; learned counsel (sadasya) and informed inquiry are positioned as safeguards against actions whose consequences extend beyond the original grievance.
No explicit phalaśruti occurs here; the meta-function is archival and causal—cataloging ritual personnel and establishing narrative conditions for Āstīka’s later intervention within the dharma–karma framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.