Adhyaya 25
Garuḍa, the Brāhmaṇa’s Release, and Kaśyapa’s Counsel (Gajakacchapa-ākhyāna Prelude)
Upa-parva: Garuḍa-Ākhyāna (Episode of Garuḍa’s Quest and Auxiliary Legends)
This chapter presents a tightly linked sequence of ethical constraint and strategic action. Garuḍa, encountering a brāhmaṇa within reach, explicitly refuses to harm him, articulating a norm that brāhmaṇas are not to be slain even when morally compromised. The brāhmaṇa requests that his Niṣādī companion be released alongside him; Garuḍa consents, emphasizing urgency and the overwhelming force of his own radiance. After their departure, Garuḍa seeks out his father Kaśyapa and reports his mission and predicament: he has been instructed to consume Niṣādas but remains unsated and requires additional sustenance to accomplish the retrieval of amṛta for his mother’s liberation. Kaśyapa responds with an instructive embedded history: two ascetics, Vibhāvasu and Supratīka, driven by disputes over division of wealth, exchange curses and fall into animal births as a great elephant and a massive tortoise, continuing mutual hostility. Kaśyapa directs Garuḍa to utilize these two combatants as food. Garuḍa seizes each with a talon, flies to a celestial grove, and, when the divine trees fear damage from his weight, he approaches a vast branch offered by a great tree—only to break it under the strain, closing the chapter on a note of controlled power and environmental consequence.
Chapter Arc: सौतिरुवाच—विनता, पण में पराजित होकर, अपने ही पुत्र गरुड के सामने दासी-भाव को प्राप्त होती है; उसी अपमान की छाया में कथा आगे बढ़ती है। → कद्रू अवसर पाकर विनता को बुलाती है और आदेश देती है कि वह उसे नागों के रमणीय निवास-स्थान तक ले चले—समुद्र के गर्भ में, एकान्त प्रदेश में। विनता विवश होकर कद्रू को ढोती है; गरुड भी मातृ-वचन से बँधकर साथ चलता है। → नागों की रक्षा और अपने पक्ष की विजय के लिए कद्रू इन्द्रदेव की स्तुति करती है—इन्द्र को वज्र, बलाहक, सृष्टा-संहर्ता, और काल के सूक्ष्म विभागों (मुहूर्त, तिथि, लव, क्षण, मास, ऋतु, संवत्सर) का अधिष्ठाता कहकर पुकारती है; देव-शक्ति को साक्षात् बुलाने वाली यह प्रार्थना अध्याय का शिखर बनती है। → स्तुति के साथ कद्रू का उद्देश्य स्पष्ट होता है—नागों की सुरक्षा सुनिश्चित करना और विनता-गरुड की विवशता को और कस देना; देव-आश्रय लेकर वह अपने अधिकार को वैध ठहराती है। → इन्द्र की कृपा/हस्तक्षेप से नागों की रक्षा कैसे होगी, और गरुड इस दास्य-बंधन को तोड़ने के लिए कौन-सा प्रतिकार करेगा—यह प्रश्न अगले प्रसंग पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
है ० बछ। ] अ्णऑकाडह पञ्चविशो< ध्याय: सूर्यके तापसे मूर्च्छित हुए सर्पोकी रक्षाके लिये कद्रद्वारा इन्द्रदेवकी स्तुति सौतिरुवाच तत: कामगम: पक्षी महावीर्यों महाबल: । मातुरन्तिकमागच्छत् परं पारं महोदथधे:
ನಂತರ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸಬಲ್ಲ, ಮಹಾವೀರ್ಯ ಮಹಾಬಲ ಹೊಂದಿದ ಪಕ್ಷಿ ಗರುಡನು ಮಹಾಸಮುದ್ರದ ಆಚೆ ತೀರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು।
Verse 2
यत्र सा विनता तस्मिन् पणितेन पराजिता । अतीव दु:ःखसंतप्ता दासीभावमुपागता,जहाँ उनकी माता विनता बाजी हार जानेसे दासी-भावको प्राप्त हो अत्यन्त दुःखसे संतप्त रहती थीं
ಅಲ್ಲಿ ವಿನತಾ ಪಣದಲ್ಲೇ ಸೋತು ದಾಸೀಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಳು; ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ದಗ್ಧಳಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಳು।
Verse 3
ततः कदाचिद् विनतां प्रणतां पुत्रसंनिधौ । काले चाहूय वचन कद्रूरिदमभाषत,एक दिन अपने पुत्रके समीप बैठी हुई विनय-शील विनताको किसी समय बुलाकर कद्गूने यह बात कही--
ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ವೇಳೆ, ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮಗನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವಿನಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ್ದ ವಿನತೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ಕದ್ರೂ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು।
Verse 4
नागानामालयं भद्रे सुरम्यं चारुदर्शनम् समुद्रकुक्षावेकान्ते तत्र मां विनते नय
“ಭದ್ರೇ ವಿನತೇ! ಸಮುದ್ರದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಏಕಾಂತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಗರ ನಿವಾಸವೊಂದು ಇದೆ—ಅತೀ ರಮ್ಯ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಮನೋಹರ. ಹೇ ಕಲ್ಯಾಣೀ, ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯು.”
Verse 5
ततः सुपर्णमाता तामवहत् सर्पमातरम् | पन्नगान् गरुडश्चापि मातुर्वचनचोदित:,तब गरुडकी माता विनता सर्पोकी माता कद्गूको अपनी पीठपर ढोने लगी। इधर माताकी आज्ञासे गरुड भी सर्पोंको अपनी पीठपर चढ़ाकर ले चले
ಆಮೇಲೆ ಸುಪರ್ಣೆಯ ತಾಯಿ ವಿನತೆಯು ಸರ್ಪಗಳ ತಾಯಿ ಕದ್ರುವನ್ನು ತನ್ನ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತಳು; ಹಾಗೆಯೇ ತಾಯಿಯ ವಚನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಗರುಡನು ಕೂಡ ನಾಗರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದನು।
Verse 6
स सूर्यमभितो याति वैनतेयो विहंगम: । सूर्यरश्मिप्रतप्ताश्न मूर्च्छिता: पन्नगा भवन्,पक्षिराज गरुड आकाशमें सूर्यके निकट होकर चलने लगे। अतः सर्प सूर्यकी किरणोंसे संतप्त हो मूर्च्छित हो गये
ಆಗ ವೈನತೇಯನಾದ ಗರುಡನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತಲೂ, ಅವನಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಹಾರುತ್ತಾ ಸಾಗಿದನು. ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳ ತಾಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟು ನಾಗರು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತರಾದರು।
Verse 7
तदवस्थान् सुतान् दृष्टवा कद्रू: शक्रमथास्तुवत् नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते बलसूदन
ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಕದ್ರೂ ಶಕ್ರನಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದಳು—“ಸರ್ವದೇವೇಶ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಬಲಸೂದನ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.”
Verse 8
नमुचिघ्न नमस्ते<स्तु सहस्राक्ष शचीपते । सर्पाणां सूर्यतप्तानां वारिणा त्वं प्लवो भव
ನಮುಚಿಘ್ನ, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ, ಶಚೀಪತೇ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸೂರ್ಯತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಈ ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ನೀನು ನೀರಿನಿಂದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಆಧಾರವಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ಸ್ನಾನಗೊಳಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು.
Verse 9
त्वमेव परमं त्राणमस्माकममरोत्तम । ईशो हासि पय: स्रष्टं त्वमनल्पं पुरन्दर,“अमरोत्तम! तुम्हीं हमारे सबसे बड़े रक्षक हो । पुरन्दर! तुम अधिक-से-अधिक जल बरसानेकी शक्ति रखते हो
ಅಮರೋತ್ತಮನೇ! ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವೂ ಮಹಾ ರಕ್ಷಕನೂ. ಪುರಂದರನೇ! ಜಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನಿನ್ನದೇ; ನಿನ್ನ ಮಳೆಯ ಶಕ್ತಿ ಅಪಾರ.
Verse 10
त्वमेव मेघस्त्वं वायुस्त्वमन्निर्विद्युतो 5म्बरे । त्वमभ्रगणविक्षेप्ता त्वामेवाहुर्महाघनम्
ನೀನೇ ಮೇಘ, ನೀನೇ ವಾಯು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀ. ನೀನೇ ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಚದುರಿಸುವವನು; ಪಂಡಿತರು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಮಹಾಘನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 11
त्वं वज़मतुलं घोरं घोषवांस्त्वं बलाहक:ः । स््रष्टा त्वमेव लोकानां संहर्ता चापराजित:
ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಭಯಂಕರ ವಜ್ರ ನೀನೇ; ಘೋಷವಂತನಾದ ಬಲಾಹಕ—ಪ್ರಳಯಮೋಡ—ನೀನೇ. ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ನೀನೇ, ಸಂಹಾರಕನೂ ನೀನೇ—ಅಪರಾಜಿತ.
Verse 12
त्वं ज्योति: सर्वभूतानां त्वमादित्यो विभावसु: । त्वं महद्धूतमाश्चर्य त्वं राजा त्वं सुरोत्तमः
ಸರ್ವಭೂತಗಳೊಳಗಿನ ಜ್ಯೋತಿ ನೀನೇ; ನೀನೇ ಆದಿತ್ಯ (ಸೂರ್ಯ), ನೀನೇ ವಿಭಾವಸು (ಅಗ್ನಿ). ನೀನು ಆಶ್ಚರ್ಯಮಯ ಮಹಾಸತ್ತ್ವ; ನೀನೇ ರಾಜ, ನೀನೇ ಸುರೋತ್ತಮ.
Verse 13
त्वं विष्णुस्त्वं सहस्राक्षस्त्वं देवस्त्वं परायणम् | त्वं सर्वममृतं देव त्वं सोम: परमार्चित:
ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನೇ ವಿಷ್ಣು; ನೀನೇ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ (ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳ) ಇಂದ್ರ. ನೀನೇ ದೀಪ್ತಿಮಾನ ದೇವ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮಾಶ್ರಯ. ಓ ದೇವಾ! ನೀನೇ ಸರ್ವವೂ; ನೀನೇ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ; ನೀನೇ ಪರಮಾರ್ಚಿತ ಸೋಮ.
Verse 14
त्वं मुहूर्तस्तिथिस्त्वं च त्वं लवस्त्वं पुन: क्षण: । शुक्लस्त्वं बहुलस्त्वं च कला काष्ठा त्रुटिस्तथा । संवत्सरर्तवों मासा रजन्यश्न दिनानि च
ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನೇ ಮುಹೂರ್ತ; ನೀನೇ ತಿಥಿ; ನೀನೇ ಲವ, ಮತ್ತೆ ನೀನೇ ಕ್ಷಣ. ನೀನೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ನೀನೇ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ. ಕಲಾ, ಕಾಷ್ಠಾ, ತ್ರುಟಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಗಳು. ಸಂವತ್ಸರ, ಋತುಗಳು, ಮಾಸಗಳು, ರಾತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀನೇ.
Verse 15
त्वमुत्तमा सगिरिवना वसुन्धरा सभास्करं वितिमिरमम्बरं तथा । महोदधि: सतिमितिमिंगिलस्तथा महोर्मिमान् बहुमकरो झषाकुल:
ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದರು—ಪರ್ವತಗಳೂ ವನಗಳೂ ಸಹಿತವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸುಂಧರೆ ನೀನೇ; ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ತಮಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶವೂ ನೀನೇ. ತಿಮಿ-ತಿಮಿಂಗಿಲ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅನೇಕ ಮಕರಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗುಂಪುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಎತ್ತರ ಎತ್ತರ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಮಹಾಸಾಗರವೂ ನೀನೇ.
Verse 16
महायशास्त्वमिति सदाभिपूज्यसे मनीषिभिम्मुदितमना महर्षिशि: । अभिष्टृत: पिबसि च सोममध्वरे वषट्कृतान्यपि च हवींषि भूतये
ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹರ್ಷಿತಮನದಿಂದ ನಿರಂತರ ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಸೋಮರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತೀ; ವಷಟ್ಕಾರ ಸಹಿತ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೀ.
Verse 17
त्वं विप्रै: सततमिहेज्यसे फलार्थ वेदाड्रेष्वतुलबलौघ गीयसे च । त्वद्धेतोर्यजनपरायणा द्िजेन्द्रा वेदाड़ान्यभिगमयन्ति सर्वयत्नै:
ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಪ್ರರು ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓ ಅತೂಲ ಬಲಸಮೂಹದ ಭಂಡಾರವಾದ ಇಂದ್ರನೇ! ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯಜ್ಞಪರಾಯಣರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ವೇದಾಂಗಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 24
इस प्रकार श्रीमयह़्ा भातत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपव॑र्में गरुडचरित्रविषयक चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಅಂತರಗತ ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಗರುಡಚರಿತ್ರವಿಷಯಕ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 25
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सौपर्णे पजचविंशो5ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ತೀಕಪರ್ವದ ಸೌಪರ್ಣ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Garuḍa must reconcile mission-driven necessity (securing capability to obtain amṛta) with a clear ethical boundary: the brāhmaṇa is declared non-killable, requiring release even when Garuḍa is in urgent need of sustenance.
The chapter teaches that legitimate aims do not suspend normative limits; instead, one should seek counsel and alternative means. It also frames divisive greed as a generator of long-term degradation, symbolized by curse-driven rebirth and continuing hostility.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-instruction is implicit, delivered through narrative causality—ethical restraint, consultation, and the karmic cost of rivalry function as the chapter’s interpretive guidance within the epic’s larger soteriological horizon.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.