Adhyaya 222
Jarītā–Śārṅgā-saṃvāda: Ākhu-haraṇa and the Approach of Agni (आखुहरणं अग्न्यागमनश्च)
Upa-parva: Khāṇḍava-dāha (Mandapāla–Śārṅgā Episode)
This chapter presents a dialogue between Jarītā and the Śārṅgā chicks in the Khāṇḍava setting. The chicks report a perceived threat: a hawk has seized a mouse from the burrow’s vicinity, and they fear that further dangers may follow; uncertainty itself is described as more lethal than a known danger. Jarītā replies with corrective counsel, asserting that a death feared through suspicion can feel worse than a death known with certainty, and advises them to act according to propriety. She then provides eyewitness testimony: she saw the hawk seize the mouse near the burrow, followed the hawk in flight, and even uttered a benediction as it carried away what she frames as a hostile presence. After the hawk consumes the prey, she returns and instructs the chicks to re-enter the burrow confidently, emphasizing that the mouse was removed without doubt. The chicks remain skeptical, warning against false reassurance when knowledge is confused and questioning why she bears responsibility for them. They propose an alternative: they will enter the fire to attain auspicious realms, and if fire does not burn them, she may return. The narrator (Vaiśaṃpāyana) closes this unit by describing Śārṅgī leaving the chicks in Khāṇḍava to seek a safe place away from Agni, after which the blazing fire approaches the location of Mandapāla’s offspring.
Chapter Arc: खाण्डववन के समीप खड़े विश्वविख्यात वीर अर्जुन और वासुदेव के सामने एक अतिभोजी ब्राह्मण भिक्षा माँगता है—पर उसकी ‘तृप्ति’ साधारण अन्न से नहीं, किसी असाध्य कर्म से होने वाली है। → ब्राह्मण अपने असली अभिप्राय को खोलता है: वह पावक (अग्निदेव) है और खाण्डववन को अपना ‘अन्न’ मानकर दग्ध करना चाहता है। पर पूर्व प्रयासों में इन्द्र ने वर्षा से अग्नि को बार-बार शांत किया; अतः अग्नि को ऐसे सहायक चाहिए जो अस्त्रविद्या से इन्द्र-प्रतिरोध कर सकें। अर्जुन-कृष्ण के सामने प्रश्न खड़ा होता है—क्या वे देवताओं के विरुद्ध खड़े होकर एक वन-दाह में सहायक बनें? → अग्निदेव स्पष्ट प्रतिज्ञा करता है कि वह ‘दाव’ रूप से खाण्डव को भस्म करेगा और अर्जुन-कृष्ण से उसी हेतु सहायता माँगता है; यह क्षण देव-मानव संधि को निर्णायक बनाता है—अग्नि का आग्रह, इन्द्र का संभावित विरोध, और दोनों वीरों की स्वीकृति/प्रतिबद्धता की दहलीज़। → अग्नि सान्त्वना-प्रार्थना के साथ अपना कार्यार्थ निवेदन दृढ़ करता है और सहायता की शर्तें/आवश्यकता स्पष्ट करता है—यह अध्याय ‘याचना’ और ‘उद्देश्य-प्रकटीकरण’ को पूर्ण कर अगले अध्याय के वास्तविक दाह-प्रसंग की भूमि तैयार करता है। → खाण्डववन के जलते ही वहाँ के निवासी अग्नि को बुझाने का परम प्रयत्न करेंगे और इन्द्र का प्रतिरोध अवश्य उठेगा—अब प्रश्न यह है कि अर्जुन-कृष्ण किस प्रकार अग्नि के दाह को अजेय बनाएँगे?
Shlokas
Verse 1
हि 770 08 (0) हि. 7 मी 7 द्वाविशर्त्याधेकद्विशततमो< ध्याय: अग्निदेवका खाण्डववनको जलानेके लिये श्रीकृष्ण और अर्जुनसे सहायताकी याचना करना
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಸಾತ್ವತವಂಶೀಯ ವಾಸುದೇವನಿಗೂ ಮಾತಾಡಿದನು; ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೀರರು ಖಾಂಡವವನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು।
Verse 2
ब्राह्मणो बहुभोक्तास्मि भुड्जेडपरिमितं सदा । भिक्षे वार्ष्णेयपार्थो वामेकां तृप्तिं प्रयच्छतम्
ನಾನು ಬಹುಭೋಜಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು; ಸದಾ ಅಪರಿಮಿತ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ, ಹೇ ಪಾರ್ಥ—ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ಒಮ್ಮೆ ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ।
Verse 3
वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! उन ब्राह्मण-देवताने अर्जुन और सात्वतवंशी भगवान् वासुदेवसे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದವನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನೂ ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನೂ ಹೇಳಿದರು—“ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಯಾವ ಅನ್ನದಿಂದ ನೀವು ತೃಪ್ತರಾಗುವಿರಿ? ಆ ಅನ್ನವನ್ನೇ ತರುವುದಕ್ಕೆ ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವೆವು।”
Verse 4
एवमुक्त: स भगवाननब्रवीत् तायुभौ ततः । भाषमाणौ तदा वीरौ किमन्नं क्रियतामिति
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ (ಅಗ್ನಿ) ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು “ನಿಮಗಾಗಿ ಯಾವ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು?” ಎಂದು ಮರುಮರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅವರಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 5
ब्राह्मण उवाच नाहमन्न बुभुक्षे वै पावकं॑ मां निबोधतम् | यदन्नमनुरूपं मे तद् युवां सम्प्रयच्छतम्
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ವೀರರೇ, ನನಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ನದ ಹಸಿವು ಇಲ್ಲ; ನನ್ನನ್ನು ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ‘ಆಹಾರ’ವೇನೋ, ಅದನ್ನೇ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿರಿ.
Verse 6
इदमिन्द्र: सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति । न च शवक्नोम्यहं दग्धुं रक्ष्यमाणं महात्मना,इन्द्र सदा इस खाण्डववनकी रक्षा करते हैं। उन महामनासे सुरक्षित होनेके कारण मैं इसे जला नहीं पाता
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂದ್ರನು ಸದಾ ಈ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು ದಹಿಸಲಾರೆ.
Verse 7
वसत्यत्र सखा तस्य तक्षक: पन्नग: सदा । सगणस्तत्कृते दावं परिरक्षति वज्ञभूत्,इस वनमें इन्द्रका सखा तक्षक नाग अपने परिवारसहित सदा निवास करता है। उसीके लिये वज्रधारी इन्द्र सदा इसकी रक्षा करते हैं
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ತಕ್ಷಕ ಎಂಬ ಪನ್ನಗನು ತನ್ನ ಗಣದೊಡನೆ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗಾಗಿಯೇ ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನು ಈ ವನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 8
तत्र भूतान्यनेकानि रक्षतेडस्य प्रसड्भतः । तं॑ दिथक्षुर्न शकनोमि दग्धुं शक्रस्य तेजसा
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ತಕ್ಷಕನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಅವನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಕ್ರನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಈ ವನವನ್ನು ದಹಿಸಲಾರೆ.
Verse 9
स मां प्रज्वलितं दृष्टवा मेघाम्भोभि: प्रवर्षति । ततो दग्धुं न शकनोमि दिशधक्षुर्दावमीप्सितम्
ನನ್ನನ್ನು ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡು ಅವರು ಮೋಡಗಳ ಮೂಲಕ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ದಹಿಸಲು ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೂ ನಾನು ಈ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ದಗ್ಧಗೊಳಿಸಲಾರೆ.
Verse 10
स युवाभ्यां सहायाभ्यामस्त्रविदभ्यां समागत: । दहेयं खाण्डवं दावमेतदन्नं वृतं मया
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಸಹಾಯಕರು, ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಹಾಯದಿಂದ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದೇ ನಾನು ಬೇಡುವ, ಆಯ್ದ ‘ಅನ್ನ’.
Verse 11
युवां हुदकधारास्ता भूतानि च समन्तत: । उत्तमास्त्रविदौ सम्यक् सर्वतो वारयिष्यथ:
ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಸ್ತ್ರವಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ವನವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಜಲಧಾರೆಗಳನ್ನೂ, ಈ ವನದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ತಡೆಯಿರಿ.
Verse 12
जनमेजय उवाच किमर्थ भगवानग्नि: खाण्डवं दग्धुमिच्छति । रक्ष्यमाणं महेन्द्रेण नानासत््वसमायुतम्
ಜನಮೇಜಯನು ಕೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಮಹೇಂದ್ರನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ, ನಾನಾವಿಧ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ದಹಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು?
Verse 13
न होतत् कारणं ब्रह्मन्नल्पं सम्प्रतिभाति मे । यद् ददाह सुसंक्रुद्ध: खाण्डवं हव्यवाहन:
ವಿಪ್ರವರನೇ! ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೂ ಸಣ್ಣ ಕಾರಣವೆಂದು ನನಗೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ—ಹವ್ಯವಾಹನನಾದ ಅಗ್ನಿ ಉಗ್ರಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು.
Verse 14
एतदू विस्तरशो ब्रह्माछ्छोतुमिच्छामि तत्त्वत: । खाण्डवस्य पुरा दाहो यथा समभवन्मुने,ब्रह्मन! मुने! पूर्वकालमें खाण्डववनका दाह जिस प्रकार हुआ, वह सब विस्तारके साथ मैं ठीक-ठीक सुनना चाहता हूँ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮುನೇ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಾಂಡವ ವನದ ದಹನ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ತತ್ತ್ವತಃ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 15
वैशम्पायन उवाच शृणु मे ब्रुवतो राजन् सर्वमेतद् यथातथम् । यन्निमित्तं ददाहाग्नि: खाण्डवं पृथिवीपते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು; ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಓ ಭೂಪತೇ, ಅಗ್ನಿಯು ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ದಹಿಸಿದ ಕಾರಣವೇನು, ಅದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 16
हन्त ते कथयिष्यामि पौराणीमृषिसंस्तुताम् । कथामिमां नरश्रेष्ठ खाण्डवस्य विनाशिनीम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಬಾ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದು ಖಾಂಡವ ವನದ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆ.
Verse 17
पौराण: श्रूयते राजन् राजा हरिहयोपम: । श्वेतकिर्नाम विख्यातों बलविक्रमसंयुत:,राजन! सुना जाता है, प्राचीनकालमें इन्द्रके समान बल और पराक्रमसे सम्पन्न श्वेतकि नामके एक राजा थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ: ಹರಿಹಯರಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು; ಶ್ವೇತಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಬಲ-ವಿಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 18
यज्वा दानपतिर्धीमान् यथा नान्यो<स्ति कश्नन । ईजे च स महायजै: क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणै:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಯಜ್ಞಕರ್ತ, ದಾನದ ಅಧಿಪತಿ, ಧೀಮಂತ; ಅವನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಥೋಚಿತ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನೂ ಕ್ರತುಗಳನ್ನೂ ಅವನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 19
तस्य नान्याभवद् बुद्धिर्दिवसे दिवसे नूप | सत्रे क्रियासमारम्भे दानेषु विविधेषु च
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನೃಪನೇ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಚಿಂತೆಯೂ ಉದಯಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸತ್ರಯಜ್ಞಗಳ ಆರಂಭಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಸದಾ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 20
ऋच्विग्भि: सहितो धीमानेवमीजे स भूमिप: । ततस्तु ऋत्विजश्चलास्य धूमव्याकुललोचना:,इस प्रकार वे बुद्धिमान नरेश ऋत्विजोंके साथ यज्ञ किया करते थे। यज्ञ करते-करते उनके ऋत्विजोंकी आँखें धूएँसे व्याकुल हो उठीं
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಧೀಮಂತ ರಾಜನು ಋತ್ವಿಜರೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಿಧಿಗಳು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಯಜ್ಞಧೂಮದಿಂದ ಋತ್ವಿಜರ ಮುಖಗಳು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡವು.
Verse 21
कालेन महता खिन्नास्तत्यजुस्ते नराधिपम् | ततः प्रचोदयामास ऋत्विजस्तान् महीपति:
ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಅವರು ಕಳಚಿಕೊಂಡು ರಾಜನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋದರು. ಆಗ ಮಹೀಪತಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟ ಋತ್ವಿಜರು ಮರಳಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ರಾಜನು ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಋತ್ವಿಜರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸತ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 22
चक्षुविकलतां प्राप्ता न प्रपेदुश्च ते क्रतुम् । ततस्तेषामनुमते तदू विप्रैस्तु नराधिप:
ಕಣ್ಣಿನ ವೈಕಲ್ಯ ಉಂಟಾದರೂ ಅವರು ಆ ಕ್ರತು (ಯಜ್ಞ)ವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ, ಓ ನರಾಧಿಪ, ಅವರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
Verse 23
तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित् कालपर्यये
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯಜ್ಞಪರಾಯಣನಾಗಿ ಇದ್ದ ಆ ರಾಜನ ಜೀವನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಒಮ್ಮೆ ಕಾಲಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಉದಯವಾಯಿತು—“ನಾನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಸತ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 24
सत्रमाहर्तुकामस्य संवत्सरशतं किल । ऋषत्विजो नाभ्यपद्यन्त समाहर्तु महात्मन:
ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಸತ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಋಷಿ-ಋತ್ವಿಜರು ಅವನಿಗಾಗಿ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
Verse 25
स च राजाकरोद् यत्नं महान्तं ससुह्ृज्जन: । प्रणिपातेन सान्त्वेन दानेन च महायशा:
ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸುಹೃದ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದನು. ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಇಷ್ಟದಂತೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ಮರುಮರು ಅಲಸದೆ ಮನವಿಮಾಡಿದನು; ಆದರೂ ಅವರು ಆ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿ ನೃಪತಿಯ ಮನೋರಥವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 26
ऋत्विजो5नुनयामास भूयो भूयस्त्वतन्द्रित: । ते चास्य तमभिप्रायं न चक्कुरमितौजस:
ಅವನು ಅಲಸದೆ ಮರುಮರು ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ಅನುನಯಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವರು ಆ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿ ನೃಪತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 27
स चाश्रमस्थान् राजर्षिस्तानुवाच रुषान्वित: । यद्यहं पतितो विप्रा: शुश्रूषायां न च स्थित:
ಆಗ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ರಾಜರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ವಿಪ್ರರೇ! ನಾನು ಪತಿತನಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಶೂಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರದೆ ಹೋದರೆ,
Verse 28
आशा त्याज्यो5स्मि युष्माभिव्रहद्वाणैश्न जुगुप्सित: । तन्नार्ह थ क्रतुश्रद्धां व्याघातयितुमद्य ताम्
ಅದಾದರೆ ನಾನು ನಿಂದ್ಯನಾಗಿ ನೀವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶೀಘ್ರ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡಲು ಯೋಗ್ಯನು; ಆದರೆ ಹಾಗಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಯಜ್ಞದ ಕುರಿತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಈ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.”
Verse 29
अस्थाने वा परित्यागं कर्तु मे द्विजसत्तमा: | प्रपन्न एव वो विप्रा: प्रसाद कर्तुमरह थ
“ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಓ ವಿಪ್ರರೇ! ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಶರಣಾಗತನು; ಆದ್ದರಿಂದ ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿರಿ.”
Verse 30
सान्त्वदानादिभिर्वाक्यैस्तत्त्वत: कार्यवत्तया । प्रसादयित्वा वक्ष्यामि यन्न: कार्य द्विजोत्तमा:
ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ನಾನು ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸಾಂತ್ವನದ ವಚನಗಳನ್ನೂ ದಾನಾದಿಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನೂ ಮಾಡಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸತ್ಯವಚನಗಳಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ನಮ್ಮ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 31
अथतवाहं परित्यक्तो भवद्धिर्देषकारणात् | ऋत्विजो<न्यान् गमिष्यामि याजनार्थ द्विजोत्तमा:,'द्विजोत्तमो! यदि आपलोगोंने द्वेषवश मुझे त्याग दिया तो मैं यह यज्ञ करानेके लिये दूसरे ऋत्विजोंके पास जाऊँगा'
ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ದ್ವೇಷಕಾರಣದಿಂದ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರೆ, ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನಾನು ಇತರ ಋತ್ವಿಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ।
Verse 32
एतावदुक्त्वा वचन॑ विरराम स पार्थिव: । यदा न शेकू राजानं याजनार्थ परंतप
ಇಷ್ಟೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಪಾರ್ಥಿವನು ಮೌನನಾದನು. ಪರಂತಪನೇ! ಅವರು ರಾಜನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಶಕ್ತರಾಗದಾಗ, ಮುಂದಿನ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು।
Verse 33
ततस्ते याजकाः क्रुद्धास्तमूचुर्नूपसत्तमम् । तव कमण्यजसंर वै वर्तन्ते पार्थिवोत्तम
ಆಮೇಲೆ ಆ ಯಾಜಕರು ಕ್ರುದ್ಧರಾಗಿ ಆ ನೃಪಸತ್ತಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಪಾರ್ಥಿವೋತ್ತಮನೇ! ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ।”
Verse 34
ततो वयं परिश्रान्ता: सततं कर्मवाहिन: । श्रमादस्मात् परिश्रान्तान् स त्वं नस्त्यक्तुमहसि
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕರ್ಮಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹೊತ್ತು, ತುಂಬಾ ಪರಿಶ್ರಾಂತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಶ್ರಮದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ನಮ್ಮನ್ನು ನೀನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು।
Verse 35
बुद्धिमोहं समास्थाय त्वरासम्भावितोडनघ । गच्छ रुद्र सकाशं त्वं स हि त्वां याजयिष्यति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಬುದ್ಧಿಮೋಹದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಆತುರದ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಓ ನಿರ್ದೋಷನೇ! ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಹುದೂ ಇದೆ. ರುದ್ರನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋಗು; ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸುವನು. ನಾವು ಸದಾ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ದಣಿದಿದ್ದೇವೆ; ಹಿಂದಿನ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.”
Verse 36
साधिक्षेपं वच: श्रुत्वा संक्रुद्धः श्वेतकिर्न॒प: । कैलासं पर्वतं गत्वा तप उग्र॑ समास्थित:
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಕ್ಷೇಪಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ಶ್ವೇತಕಿ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದನು. ಅವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.
Verse 37
आराधयन् महादेवं नियत: संशितब्रतः । उपवासपरो राजन् दीर्घकालमतिष्ठत,राजन! तीक्ष्ण व्रतका पालन करनेवाले राजा श्वेतकि मन-इन्द्रियोंके संयमपूर्वक महादेवजीकी आराधना करते हुए बहुत दिनोंतक निराहार खड़े रहे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ರಾಜನೇ! ಕಠೋರ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾದ ಶ್ವೇತಕಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತಿದ್ದನು.
Verse 38
कदाचिद् द्वादशे काले कदाचिदपि षोडशे । आहारमकरोदू राजा मूलानि च फलानि च,वे कभी बारहवें दिन और कभी सोलहवें दिन फल-मूलका आहार कर लेते थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ದಿನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹದಿನಾರನೇ ದಿನ ರಾಜನು ಆಹಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು; ಅದೂ ಕೇವಲ ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರ.
Verse 39
ऊर्ध्वबाहुस्त्वनिमिषस्तिष्ठन् स्थाणुरिवाचल: । षण्मासानभवद् राजा श्वेतकि: सुसमाहितः,दोनों बाहें ऊपर उठाकर एकटक देखते हुए राजा श्वेतकि एकाग्रचित हो छ: महीनोंतक टहूँठकी तरह अविचल भावसे खड़े रहे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಎರಡೂ ಭುಜಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದೆ, ರಾಜ ಶ್ವೇತಕಿ ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ, ಪರ್ವತದಂತೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಹೀಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 40
त॑ तथा नृपशार्दूलं तप्यमानं महत् तप: । शंकर: परमप्रीत्या दर्शयामास भारत,भारत! उन नृपश्रेष्ठको इस प्रकार भारी तपस्या करते देख भगवान् शंकरने अत्यन्त प्रसन्न होकर उन्हें दर्शन दिया
ಹೀಗೆ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನೃಪಶಾರ್ದೂಲನನ್ನು ನೋಡಿ, ಹೇ ಭಾರತ, ಶಂಕರನು ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು।
Verse 41
उवाच चैनं भगवान् स्निग्धगम्भीरया गिरा । प्रीतो5स्मि नरशार्दूल तपसा ते परंतप,और स्नेहपूर्वक गम्भीर वाणीमें भगवानने उनसे कहा--'परंतप! नरश्रेष्ठ! मैं तुम्हारी तपस्यासे बहुत प्रसन्न हूँ
ಆಗ ಭಗವಂತನು ಸ್ನಿಗ್ಧವೂ ಗಂಭೀರವೂ ಆದ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಪರಂತಪ! ನರಶಾರ್ದೂಲ! ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ.”
Verse 42
वरं वृणीष्व भद्रं ते यं त्वमिच्छसि पार्थिव । एतच्छुत्वा तु वचन रुद्रस्यामिततेजस:
“ಪಾರ್ಥಿವನೇ! ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸುವ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು.” ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರುದ್ರನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ…
Verse 43
यदि मे भगवान् प्रीत: सर्वलोकनमस्कृत:
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ದೇವದೇವೇಶ! ಸುರೇಶ್ವರ! ಸರ್ವಲೋಕನಮಸ್ಕೃತನಾದ ಭಗವಾನ್, ನೀವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಃ ಬಂದು ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.” ರಾಜನ ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—
Verse 44
स्वयं मां देवदेवेश याजयस्व सुरेश्वर । एतच्छुत्वा तु वचन राज्ञा तेन प्रभाषितम्
“ದೇವದೇವೇಶ! ಸುರೇಶ್ವರ! ನೀವು ಸ್ವತಃ ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.” ಆ ರಾಜನು ಹೇಳಿದ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ…
Verse 45
नास्माकमेष विषयो वर्तते याजनं प्रति,“राजन! यज्ञ कराना हमारा काम नहीं है; परंतु तुमने यही वर माँगनेके लिये भारी तपस्या की है, अतः परंतप नरेश! मैं एक शर्तपर तुम्हारा यज्ञ कराऊँगा'
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಲಯದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀನು ಇದೇ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದೆಯೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಪರಂತಪ ನರಾಧಿಪ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಆದರೆ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ.
Verse 46
त्वया च सुमहत् तप्तं तपो राजन् वरार्थिना । याजयिष्यामि राजंस्त्वां समयेन परंतप
ರಾಜನೇ, ವರವನ್ನು ಬಯಸಿ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಪಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪರಂತಪ, ನಾನು ನಿನ್ನ ರಾಜಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಷರತ್ತಿನಂತೆ.
Verse 47
रुद्र उ्वाच समा द्वादश राजेन्द्र ब्रह्मचारी समाहित: । सतत त्वाज्यधाराभिय॑दि तर्पयसेडनलम्
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ನೀನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ತುಪ್ಪದ ಧಾರೆಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ—(ನಿನ್ನ ವ್ರತ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ).
Verse 48
एवमुक्तश्च रुद्रेण श्वेतकिर्मनुजाधिप:,भगवान् रुद्रके ऐसा कहनेपर राजा श्वेतकिने शूलयाणि शिवकी आज्ञाके अनुसार सारा कार्य सम्पन्न किया। बारहवाँ वर्ष पूर्ण होनेपर भगवान् महेश्वर पुन: आये
ರುದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮನುಜಾಧಿಪತಿ ಶ್ವೇತಕಿ ರಾಜನು ಶೂಲಪಾಣಿ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಹನ್ನೆರಡನೇ ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪುನಃ ಬಂದನು.
Verse 49
तथा चकार तत् सर्व यथोक्त शूलपाणिना । पूर्णे तु द्वादशे वर्षे पुनरायान्महेश्वर:
ಶೂಲಪಾಣಿ ಶಿವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ರಾಜನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪುನಃ ಬಂದನು.
Verse 50
दृष्टवैव च स राजानं शंकरो लोकभावन: । उवाच परमप्रीत: श्वेतकिं नृपसत्तमम्,सम्पूर्ण लोकोंकी उत्पत्ति करनेवाले भगवान् शंकर नृपश्रेष्ठ श्वेतकिको देखते ही अत्यन्त प्रसन्न होकर बोले--
ಸಕಲ ಲೋಕಗಳ ಭಾವನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ವೇತಕಿಯನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು—
Verse 51
तोषितो5हं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्यंन कर्मणा । याजन ब्राह्मणानां तु विधिदृष्टं परंतप
ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ಇಂದು ನೀನು ಮಾಡಿದ ಈ ವೇದವಿಹಿತ ಕರ್ಮದಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ಹೇ ಪರಂತಪ! ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೇ ಸೇರಿದೆ.
Verse 52
अतोऊहं त्वां स्वयं नाद्य याजयामि परंतप । ममांशस्तु क्षितितले महाभागो द्विजोत्तम:,“अतः परंतप! मैं स्वयं तुम्हारा यज्ञ नहीं कराऊँगा। पृथ्वीपर मेरे ही अंशभूत एक महाभाग श्रेष्ठ द्विज हैं
ಆದುದರಿಂದ ಹೇ ಪರಂತಪ! ಇಂದು ನಾನು ಸ್ವತಃ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಅಂಶಭೂತನಾದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಒಬ್ಬನಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು.
Verse 53
दुर्वासा इति विख्यात: स हि त्वां याजयिष्यति । मन्नियोगान्महातेजा: सम्भारा: सम्मश्रियन्तु ते,वे दुर्वासा नामसे विख्यात हैं। महातेजस्वी दुर्वासा मेरी आज्ञासे तुम्हारा यज्ञ करायेंगे; तुम सामग्री जुटाओ”
ಅವನು ‘ದುರ್ವಾಸ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಋಷಿಯೇ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುವನು. ನನ್ನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಅವನು ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯಜ್ಞಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸು.
Verse 54
एतच्छुत्वा तु वचन रुद्रेण समुदाह्मतम् । स्वपुरं पुनरागम्य सम्भारान् पुनरार्जयत्,भगवान् रुद्रका कहा हुआ यह वचन सुनकर राजा पुनः अपने नगरमें आये और यज्ञसामग्री जुटाने लगे
ರುದ್ರನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಯಜ್ಞಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 55
ततः सम्भृतसम्भारो भूयो रुद्रमुपागमत् । सम्भूता मम सम्भारा: सर्वोपकरणानि च
ಆಮೇಲೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. “ಮಹಾದೇವ! ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಯಜ್ಞಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಳೆ ನನಗೆ ಯಜ್ಞದೀಕ್ಷೆ ದೊರಕಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಮನಸ್ವಿಯಾದ ರುದ್ರನು ದುರ್ವಾಸ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ—“ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ಇವನು ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ರಾಜ ಶ್ವೇತಕಿ; ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ಭೂಪಾಲನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸಿಸು” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹರ್ಷಿಯು “ಬಾಢಮ್” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 56
त्वत्प्रसादान्महादेव श्वो मे दीक्षा भवेदिति । एतच्छुत्वा तु वचन तस्य राज्ञों महात्मन:
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ಮಹಾದೇವ! ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಯಜ್ಞಸಾಮಗ್ರಿ ದೊರೆತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಳೆ ನನಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ಆಗಬೇಕು.” ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರುದ್ರನು ದುರ್ವಾಸನನ್ನು ಕರೆದು—“ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ಇವನು ಮಹಾಭಾಗ ಶ್ವೇತಕಿ; ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಇವನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸಿಸು” ಎಂದನು. ಋಷಿಯು “ಬಾಢಮ್” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 57
दुर्वाससं समाहूय रुद्रो वचनमत्रवीत् । एष राजा महाभाग: श्वेतकिद्धिजसत्तम
ದುರ್ವಾಸನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ! ಇವನು ಮಹಾಭಾಗ ರಾಜ ಶ್ವೇತಕಿ; ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ಭೂಪಾಲನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸಿಸು.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹರ್ಷಿಯು “ಬಾಢಮ್” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 58
एनं याजय विप्रेन्द्र मन्नियोगेन भूमिपम् | बाढमित्येव वचन रुद्रं त्वृषिस्वाच ह
“ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ಭೂಪಾಲನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು” ಎಂದು ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು. ಋಷಿಯು ರುದ್ರನಿಗೆ “ಬಾಢಮ್” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 59
ततः सत्र॑ समभवत् तस्य राज्ञो महात्मन: । यथाविधि यथाकाल यथोक्तं बहुदक्षिणम्
ಆನಂತರ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ಸತ್ರಯಜ್ಞವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ, ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
Verse 60
तस्मिन् परिसमाप्ते तु राज्ञ: सत्रे महात्मन: । दुर्वाससाभ्यनुज्ञाता विप्रतस्थु: सम याजका:
ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ಸತ್ರಯಾಗವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ದುರ್ವಾಸರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರೂ ಸಹಯಾಜಕರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರು. ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಭಾಗ್ಯವಂತ ನೃಪತಿಯೂ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಮರಳಿದನು. ಆಗ ವಂದೀಜನರು ಅವನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ನಗರವಾಸಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು.
Verse 61
ये तत्र दीक्षिता: सर्वे सदस्याश्ष महौजस: । सो5पि राजन् महाभागः: स्वपुरं प्राविशत् तदा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತರಾದ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ಸದಸ್ಯರೂ ಋತ್ವಿಜರೂ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ವಿದಾಯ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಓ ರಾಜನೇ, ವೇದವಿದರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಹಾಭಾಗ ರಾಜನೂ ಆ ವೇಳೆಯೇ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ವಂದೀಜನರು ಅವನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಾಡಿದರು, ನಗರವಾಸಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು.
Verse 62
पूज्यमानो महाभागैत्रल्निणैवेंदपारगै: । वन्दिशभि: स्तूयमानश्च नागरैश्वाभिनन्दित:
ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ವಂದೀಜನರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ನಗರವಾಸಿಗಳಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ನೃಪತಿ ಯಾಗ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಮರಳಿದನು.
Verse 63
एवंवृत्त: स राजर्षि: श्वेतकिर्न॒पसत्तम: । कालेन महता चापि ययौ स्वर्गमभिष्ठत:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರ್ಷಿ ಶ್ವೇತಕಿಯ ವರ್ತನೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇತ್ತು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ, ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ, ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 64
ऋषच्विग्भि: सहित: सर्वे: सदस्यैश्ष समन्वित:ः । तस्य सत्रे पपौ वह्नलि्विद्धादिश वत्सरान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಭಾಸದರಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾಗಿ ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮಹಾಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ಆ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಘೃತಪಾನ ಮಾಡಿತು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಋತ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಸಹಯಾಜಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 65
सतत चाज्यधाराभिरैकात्म्ये तत्र कर्मणि । हविषा च ततो वद्िः परां तृप्तिमगच्छत,उस द्वितीय यज्ञमें निरन्तर घीकी अविच्छिन्न धाराओंसे अग्निदेवको बड़ी तृप्ति प्राप्त हुई
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಎರಡನೆಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ಏಕಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಘೃತಧಾರೆಗಳು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುತಾಶನನಾದ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು।
Verse 66
न चैच्छत् पुनरादातुं हविरन्यस्य कस्यचित् | पाण्डुवर्णो विवर्णश्व॒ न यथावत् प्रकाशते
ಮತ್ತೆ ಇತರ ಯಾರದ್ದಾದರೂ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಅವನಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ವರ್ಣ ಪಾಂಡುವರ್ಣವಾಯಿತು, ಕಾಂತಿ ಮಂಕಾಯಿತು; ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 67
ततो भगवतो वहनेविंकार: समजायत । तेजसा विप्रहीणश्च ग्लानिश्वैन॑ समाविशत्,तब भगवान् अग्निदेवके उदरमें विकार हो गया। वे तेजसे हीन हो ग्लानिको प्राप्त होने लगे
ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಹ್ನಿ—ಅಗ್ನಿದೇವನಲ್ಲಿ ವಿಕಾರ ಉಂಟಾಯಿತು. ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಗ್ಲಾನಿ ಆವರಿಸಿತು।
Verse 68
स लक्षयित्वा चात्मानं तेजोहीनं हुताशन: । जगाम सदन पुण्यं ब्रह्यणो लोकपूजितम्,अपनेको तेजसे हीन देख अग्निदेव ब्रह्माजीके लोकपूजित पुण्यधाममें गये
ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೇಜೋಹೀನನಾಗಿ ಕಂಡ ಹುತಾಶನನು, ಲೋಕಪೂಜಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುಣ್ಯಸದನಕ್ಕೆ ಹೋದನು।
Verse 69
तत्र ब्रह्माणमासीनमिदं वचनमत्रवीत् । भगवन् परमा प्रीति: कृत्वा मे श्वेतकेतुना,वहाँ बैठे हुए ब्रह्माजीसे वे यह वचन बोले--“भगवन्! राजा श्वेतकिने अपने यज्ञमें मुझे परम संतुष्ट कर दिया
ಅಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅವನು ಹೀಗೆಂದನು—“ಭಗವನ್! ಶ್ವೇತಕೇತು (ತನ್ನ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಿಂದ) ನನಗೆ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾನೆ।”
Verse 70
अरुचिश्लाभवत् तीव्रा तां न शक्नोम्यपोहितुम् । तेजसा विप्रहीणो5स्मि बलेन च जगत्पते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಪ್ರಭೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತಿರುವ ಆ ತೀವ್ರ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ನಾನು ದೂರಮಾಡಲಾರೆ. ಓ ಜಗತ್ಪತೇ! ನಾನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಬಲದಿಂದಲೂ ಹೀನನಾಗಿದ್ದೇನೆ.”
Verse 71
एतच्छुत्वा हुतवहाद् भगवान् सर्वलोककृत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸರ್ವಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿಗೆ ನಗುವಿನಂತೆ ಹೇಳಿದನು— “ಮಹಾಭಾಗ! ನೀನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಸುದಾರಾ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಘೃತಧಾರೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದೀ; ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ಗ್ಲಾನಿ ನಿನಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಓ ಹವ್ಯವಾಹನ! ತೇಜಸ್ಸು ಕುಂದಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಹಸಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬೇಡ. ಓ ವಹ್ನಿ! ನೀನು ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿ ಸ್ವಸ್ಥನಾಗುವೆ. ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ನಿನ್ನ ಅರುಚಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿವಾರಿಸುವೆನು।”
Verse 72
हव्यवाहमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव । त्वया द्वादश वर्षाणि वसोर्धाराहुतं हवि:
ನಗುವಿನಂತೆ (ಬ್ರಹ್ಮನು) ಹವ್ಯವಾಹನನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು— “ನೀನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಸುದಾರಾ ಆಹುತಿರೂಪ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದೀ.”
Verse 73
उपयुक्त महाभाग तेन त्वां ग्लानिराविशत् । तेजसा विप्रहीणत्वात् सहसा हव्यवाहन
“ಮಹಾಭಾಗ! ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕಾರಣವೇ ಈ ಗ್ಲಾನಿ ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಓ ಹವ್ಯವಾಹನ! ತೇಜಸ್ಸು ಕುಂದಿದುದರಿಂದ ಸಹಸಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬೇಡ.”
Verse 74
मा गमस्त्वं यथा वहने प्रकृतिस्थो भविष्यसि । अरूुचिं नाशयिष्ये5हं समयं प्रतिपद्य ते
“ಓ ವಹ್ನಿ! ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ನೀನು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವೆ. ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ನಿನ್ನ ಅರುಚಿಯನ್ನು ನಾನು ನಾಶಮಾಡುವೆನು.”
Verse 75
पुरा देवनियोगेन यत् त्वया भस्मसात् कृतम् | आलयं देवशत्रूणां सुघोरं खाण्डवं वनम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀನು ದೇವಶತ್ರುಗಳ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ನಿವಾಸವಾದ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದ್ದೆ. ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳು ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ; ಓ ವಿಭಾವಸುವೇ! ಅವರ ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದರೆ ನೀನು ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 76
तत्र सर्वाणि सत्त्वानि निवसन्ति विभावसो । तेषां त्वं मेदसा तृप्त: प्रकृतिस्थो भविष्यसि
ಓ ವಿಭಾವಸುವೇ! ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಸತ್ತ್ವಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದರೆ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಸಹಜಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದು ಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 77
गच्छ शीघ्र प्रदग्धुं त्वं ततो मोक्ष्यसि किल्बिषात् | एतच्छुत्वा तु वचन परमेष्ठिमुखाच्च्युतम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ನೀನು ಬೇಗ ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ದಹಿಸು; ಆಗಲೇ ನೀನು ಪಾಪಕಲ್ಮಷದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ.” ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹುತಾಶನನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದನು. ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಗಾಳಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ, ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅಚಾನಕ್ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದನು.
Verse 78
उत्तमं जवमास्थाय प्रदुद्राव हुताशन: । आगम्य खाण्डवं दावमुत्तमं वीर्यमास्थित: । सहसा प्राज्वलच्चाग्नि: क्रुद्धो वायुसमीरित:
ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇಗವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹುತಾಶನನು ಧಾವಿಸಿದನು. ಖಾಂಡವ ದಾವವನ್ನು ತಲುಪಿ ಪರಮ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉದ್ದೀಪಿತನಾಗಿ, ಕ್ರುದ್ಧ ಅಗ್ನಿ ಅಚಾನಕ್ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದನು.
Verse 79
प्रदीप्तं खाण्डवं दृष्ट्वा ये स्युस्तत्र निवासिन: । परम॑ यत्नमातिष्ठन् पावकस्य प्रशान्तये,खाण्डववनको जलते देख वहाँ रहनेवाले प्राणियोंने उस आगको बुझानेके लिये बड़ा यत्न किया
ಖಾಂಡವ ವನವು ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವಿಗಳು ಆ ಪಾವಕವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಪರಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು.
Verse 80
करैस्तु करिण: शीघ्रं जलमादाय सत्वरा: । सिषिचु: पावकं क्रुद्धा: शतशो5थ सहस्रश:
ಆಗ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆತುರದಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಕೋಪಾವೇಶದಿಂದ ನೂರಾರು-ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಅಗ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯತೊಡಗಿದವು।
Verse 81
बहुशीर्षास्ततो नागा: शिरोभिर्जलसंततिम् । मुमुचु: पावकाभ्याशे सत्वरा: क्रोधमूर्च्छिता:,अनेक सिरवाले नाग भी क्रोधसे मूर्च्छित हो अपने मस्तकोंद्वारा अग्निके समीप शीघ्रतापूर्वक जलकी धारा बरसाने लगे
ನಂತರ ಬಹುಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳ ನಾಗರೂ ಕೋಪದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತರಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಫಣಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಜಲಧಾರೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸುರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 82
तथैवान्यानि सत्त्वानि नानाप्रहरणोद्यमै: । विलयं पावकं शीघ्रमनयन् भरतर्षभ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಸತ್ತ್ವಗಳೂ ನಾನಾವಿಧ ಪ್ರಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ನಾಶಮಾಡಿದವು।
Verse 83
अनेन तु प्रकारेण भूयो भूयश्व प्रज्वलन् | सप्तकृत्व: प्रशमित: खाण्डवे हव्यवाहन:
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಖಾಂಡವ ವನದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯವಾಹನ (ಅಗ್ನಿ) ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಏಳು ಬಾರಿ ಅವನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 222
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि खाण्डवदाहपर्वणि अग्निपरा भवे द्वाविंशत्यधिकद्धिशततमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಖಾಂಡವದಾಹಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪರಾಭವ-ಪ್ರಸಂಗವಾದ ಎರಡೂ ನೂರು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 226
सत्र॑ समापयामास ऋत्विग्भिरपरै: सह । दीर्घकालतक आहुति देते-देते वे सभी खिन्न हो गये थे। इसलिये राजाको छोड़कर चले गये। तब राजाने उन ऋत्विजोंको पुनः यज्ञके लिये प्रेरित किया। परंतु जिनके नेत्र दुखने लगे थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನು ಇತರ ಋತ್ವಿಜರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿದನು. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ನೀಡುತ್ತಾ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ದಣಿದುಹೋದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟರು. ಆಗ ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋವಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಋತ್ವಿಜರು ಅವನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಮರಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಜನು ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಋತ್ವಿಜರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 426
प्रणिपत्य महात्मानं राजर्षि: प्रत्यभाषत । 'भूपाल! तुम्हारा कल्याण हो। तुम जैसा चाहते हो
ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ರಾಜರ್ಷಿಯು ಹೇಳಿದನು—“ಭೂಪಾಲಾ! ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಲಿ. ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ವರವನ್ನು ಬೇಡು.” ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರುದ್ರಕಾ, ರಾಜರ್ಷಿ ಶ್ವೇತಕಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು—
Verse 443
उवाच भगवान् प्रीतः स्मितपूर्वमिदं वच: । “देवदेवेश! सुरेश्वर! यदि मेरे ऊपर आप सर्वलोक-वन्दित भगवान् प्रसन्न हुए हैं तो स्वयं चलकर मेरा यज्ञ करायें।" राजाकी कही हुई यह बात सुनकर भगवान् शिव प्रसन्न होकर मुसकराते हुए बोले--
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವಾನ್ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಮಂದಹಾಸಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ದೇವದೇವೇಶ! ಸುರೇಶ್ವರ! ಸರ್ವಲೋಕವಂದಿತ ಭಗವಾನೇ, ನೀವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಃ ಬಂದು ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸಿರಿ.” ರಾಜನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು—
Verse 473
काम प्रार्थयसे यं त्वं मत्त: प्राप्स्यसि तं नृप । रुद्र बोले-राजेन्द्र! यदि तुम एकाग्रचित्त हो ब्रह्मचर्यका पालन करते हुए बारह वर्षोतक घृतकी निरन्तर अविच्छिन्न धाराद्वारा अग्निदेवको तृप्त करो तो मुझसे जिस कामनाके लिये प्रार्थना कर रहे हो
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ನೃಪ! ನೀನು ಬೇಡುವ ವರವನ್ನು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಪಡೆಯುವೆ.” ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜೇಂದ್ರ! ನೀನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತುಪ್ಪದ ನಿರಂತರ, ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿದೇವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ, ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಡುವ ಆ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.”
Verse 703
इच्छेय त्वत्प्रसादेन स्वात्मन: प्रकृतिं स्थिराम् । परंतु मुझे अत्यन्त अरुचि हो गयी है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ನನ್ನದೇ ಸ್ಥಿರವಾದ, ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರುಚಿ ಹುಟ್ಟಿದೆ; ಅದನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ದೂರಮಾಡಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ಪತೇ! ಆ ಅರುಚಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ಪುನಃ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿ, ನನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 2291
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत खाण्डवदाहपर्वमें ब्राह्मणरूपी अग्निदेवके आगमनसे सम्बन्ध रखनेवाला दो सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಖಾಂಡವದಾಹಪರ್ವಾಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಅಗ್ನಿದೇವನ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ನೂರು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Whether protective counsel should be accepted on authority alone: the chicks demand certainty before re-entering the burrow, while Jarītā argues that verified observation (she saw the hawk remove the mouse) warrants decisive action despite residual anxiety.
The chapter privileges decision-making proportional to evidence: suspicion amplifies fear, but credible witnessing can restore agency; ethical speech is framed as responsible reassurance grounded in what one has actually seen.
No explicit phalaśruti occurs here; the meta-function is narrative—demonstrating how testimony, doubt, and duty operate under imminent danger within the larger Khāṇḍava-dāha sequence.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.