Adhyaya 204
Tilottamā, Sunda–Upasunda, and the Pāṇḍava Samaya (Ādi Parva 204)
Upa-parva: Draupadī-Svayaṃvara and Pāṇḍava Samaya (Tilottamā–Sunda-Upasunda Exemplum)
Nārada recounts that the daitya-brothers Sunda and Upasunda, after subduing the earth and extracting treasures, live in unopposed pleasure. While enjoying revelry in the Vindhya region, they see Tilottamā gathering flowers; intoxicated and desire-driven, each seizes one of her hands and claims exclusive right. Anger escalates into armed confrontation; they strike one another with maces and fall dead, causing their followers to flee in fear. Brahmā arrives with gods and sages to honor Tilottamā, grants her a boon and declares her unassailable in beauty; he then restores governance to Indra and returns to Brahmaloka. Nārada applies the exemplum as counsel to the Pāṇḍavas: they must avoid division concerning Draupadī. Vaiśaṃpāyana concludes that the Pāṇḍavas, in Nārada’s presence, establish a rule: whoever intrudes upon another while seated with Draupadī must live twelve years in the forest as a celibate; thereafter they maintain mutual non-interference.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र के सम्मुख विदुर, भीष्म और द्रोण के पूर्वोक्त हित-वचनों का समर्थन करते हुए निर्भीकता से कहते हैं कि राजा को बान्धवों द्वारा ‘श्रेयो’ ही सुनना चाहिए—प्रिय नहीं, सत्य। → विदुर धृतराष्ट्र को स्मरण कराते हैं कि भीष्म- द्रोण ने जो हित कहा, उसे कर्ण ‘हित’ नहीं मानता; और राजा के पास ऐसा कोई समर्थ पुरुष नहीं जो अर्जुन-भीम जैसे सिंहों से बढ़कर हो। पाण्डव-पक्ष की शक्ति—भीम का अतुल बल, कृष्ण का मन्त्रित्व, बलराम-सात्यकि का पक्ष—एक-एक कर उजागर होती जाती है। → विदुर का निर्णायक निष्कर्ष: ‘यतः कृष्णस्ततः सर्वे, यतः कृष्णस्ततो जयः’—जहाँ कृष्ण हैं, वहीं समस्त सामर्थ्य और विजय है; अतः दुर्योधन के अपराध से राज्य-प्रजा का विनाश निश्चित है, यदि अभी भी नीति न बदली। → विदुर धृतराष्ट्र को अंतिम बार चेताते हैं कि वे गुणवान होकर भी पुत्रमोह में फँसकर कुल-क्षय का कारण न बनें; भीष्म-द्रोण की सम्मति स्वीकार कर शान्ति-मार्ग अपनाएँ। → धृतराष्ट्र क्या विदुर की कठोर-हितकारी वाणी स्वीकार करेंगे, या दुर्योधन के पक्ष में रहकर अनिवार्य विनाश की ओर बढ़ेंगे?
Shlokas
Verse 1
अफत--#क+ चतुर्राधिकद्विशततमो< ध्याय: विदुरजीकी सम्मति--द्रोण और भीष्मके वचनोंका ही समर्थन विदुर उवाच राजन् निःसंशयं श्रेयो वाच्यस्त्वमसि बान्धवै: । न त्वशुश्रूषमाणे वै वाक््यं सम्प्रतितिष्ठति
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದರೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ಆದರೆ ನೀನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಹಿತವಾಕ್ಯವೂ ನಿನ್ನೊಳಗೆ ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 2
प्रियं हितं च तद् वाक्यमुक्तवान् कुरुसत्तम: । भीष्म: शांतनवो राजन प्रतिगृह्नासि तन्न च
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಕುರುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶಾಂತನುನಂದನ ಭೀಷ್ಮನು ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೂ ನೀವು ಅವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 3
तथा द्रोणेन बहुधा भाषितं हितमुत्तमम् । तच्च राधासुत: कर्णो मनन््यते न हित॑ तव
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಹಾಗೆಯೇ ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿತೋಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೆ ರಾಧಾಸುತ ಕರ್ಣನು ಅದನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹಿತವೆಂದು ಮನಗಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 4
चिन्तयंश्व न पश्यामि राजंस्तव सुद्दत्तमम् । आशभ्यां पुरुषसिंहा भ्यां यो वा स्यात् प्रज्याधिक:
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ಎಷ್ಟೇ ಚಿಂತಿಸಿದರೂ ನಿಮ್ಮ ಹಿತೈಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಿಂಹಸಮಾನ ವೀರಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲೂ ವಿವೇಕದಲ್ಲೂ ಮೇಲುಗೈಯಾದ ಯಾರನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 5
इमौ हि वृद्धौ वयसा प्रज्ञया च श्रुतेन च । समौ च त्वयि राजेन्द्र तथा पाण्डुसुतेषु च
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ಈ ಇಬ್ಬರೂ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರರ ಮೇಲೂ ಸಮಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
Verse 6
धर्मे चानवरौ राजन् सत्यतायां च भारत । रामाद् दाशरथेश्वैव गयाच्चैव न संशय:,भरतवंशी नरेश! ये दोनों धर्म और सत्यवादितामें दशरथनन्दन श्रीराम तथा राजा गयसे कम नहीं हैं। मेरा यह कथन सर्वथा संशयरहित है
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಭಾರತವಂಶೀಯ ರಾಜನೇ! ಧರ್ಮದಲ್ಲೂ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ದಾಶರಥಿ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೂ ರಾಜ ಗಯನಿಗೂ ಯಾವತ್ತೂ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 7
न चोक्तवन्तावश्रेय: पुरस्तादपि किंचन । न चाप्यपकृतं किंचिदनयोर्लक्ष्यते त्वयि
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ನಿನಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಮಾತನ್ನೇನೂ ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಿಂದ ನಿನಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಅಪಕಾರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಕುರಿತು ನೀನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಮಾತಲ್ಲಿಯೂ ಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ।
Verse 8
तावुभौ पुरुषव्याप्रावनागसि नृपे त्वयि । न मन्त्रयेतां त्वच्छेय: कथं सत्यपराक्रमौ
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜನೇ! ನೀನು ಆ ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡದೆ ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ?
Verse 9
प्रज्ञावन्ती नरश्रेष्ठावस्मिललोके नराधिप । त्वन्निमित्तमतो नेमौ किंचिज्जिद्यां वदिष्यत:,नरेश्वर! ये दोनों इस लोकमें नरश्रेष्ठ और बुद्धिमान हैं, अतः आपके लिये ये कोई कुटिलतापूर्ण बात नहीं कहेंगे
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ನರಾಧಿಪನೇ! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಯಾವುದೇ ವಕ್ರವಾದ ಅಥವಾ ವಂಚಕ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 10
इति मे नैछिकी बुद्धिर्वर्ततेि कुरुनन्दन । न चार्थहेतोर्धर्मज्ञौ वक्ष्यत: पक्षसंश्रितम्
ಕುರುನಂದನನೇ! ನನ್ನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಇದು—ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಮಹಾಪುರುಷರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 11
एतद्धि परम श्रेयो मन्ये5हं तव भारत । दुर्योधनप्रभूतय: पुत्रा राजन् यथा तव
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಇದನ್ನೇ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೆಂದು ಮನಗಾಣುತ್ತೇನೆ. ರಾಜನೇ! ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಂಡವರೂ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರೇ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದ ಕೆಲ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪಾಂಡವರ ಅಹಿತವನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹಿತವು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೂ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರ ಮೇಲಿನ ವಿಶೇಷ ಪಕ್ಷಪಾತ ಅಡಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೊರಹಾಕುವವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಹಿತಕರರಾಗಲಾರರು।
Verse 12
तथैव पाण्डवेयास्ते पुत्रा राजन् न संशय: । तेषु चेदहितं किंचिन्मन्त्रयेयुरतद्विद:
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಪಾಂಡುವಿನ ಪುತ್ರರೂ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರರೇ. ಯಥಾರ್ಥ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದ ಕೆಲ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪಾಂಡವರ ಅಹಿತಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರೆ, ಅವರು ನಿಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಹಿತವು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 13
मन्त्रिणस्ते न च श्रेय: प्रपश्यन्ति विशेषत: । अथ ते हृदये राजन् विशेष: स्वेषु वर्तते । अन्तरस्थं विवृण्वाना: श्रेय: कुर्युर्न ते ध्रुवम्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಮ್ಮ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಿಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹಿತಕರವಾದುದು ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರರ ಕಡೆ ವಿಶೇಷ ಪಕ್ಷಪಾತವಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮೊಳಗಿನ ಗುಪ್ತ ಭಾವಗಳನ್ನು ಇತರರ ಮುಂದೆ ಬಿಚ್ಚಿಡುವವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಿರ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾರರು, ಓ ಭರತ।
Verse 14
एतदर्थमिमौ राजन् महात्मानौ महाद्युती । नोचतुर्विवृतं किंचिन्न होष तव निश्चय:
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾದ್ಯುತಿ ಹೊಂದಿದವರು, ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಏನನ್ನೂ ತೆರೆದಾಗಿ ಹೇಳಲಾರಿದರು. ಅವರು ಯುಕ್ತವಾದ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು; ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 15
यच्चाप्यशक्यतां तेषामाहतु: पुरुषर्षभौ । तत् तथा पुरुषव्याप्र तव तद् भद्रमस्तु ते,इन पुरुषशिरोमणियोंने जो पाण्डवोंके अजेय होनेकी बात बतायी है, वह बिलकुल ठीक है। पुरुषसिंह! आपका कल्याण हो
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಪಾಂಡವರು ಜಯಿಸಲಾರದವರು ಎಂದು ಹೇಳಿದುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ, ಆ ಸತ್ಯವು ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳಕರವಾಗಲಿ.
Verse 16
कथं हि पाण्डव: श्रीमान् सव्यसाची धनंजय: । शक्यो विजेतुं संग्रामे राजन् मघवतापि हि
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಪಾಂಡವ ಧನಂಜಯನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಜಯಿಸಬಲ್ಲರು? ಮಘವಾನ್ ಇಂದ್ರನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 17
भीमसेनो महाबाहुर्नागायुतबलो महान् | कथं सम युधि शक््येत विजेतुममरैरपि,दस हजार हाथियोंके समान महान् बलवान् महाबाहु भीमसेनको युद्धमें देवता भी कैसे जीत सकते हैं?
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮಸೇನನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಹಾಬಲವಂತನು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳಾದರೂ ಹೇಗೆ ಜಯಿಸಬಲ್ಲರು?
Verse 18
तथैव कृतिनौ युद्धे यमौ यमसुताविव । कथं विजेतुं शक््यौ तौ रणे जीवितुमिच्छता
ಅದೇ ರೀತಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಯಮಜರು—ಯಮನ ಪುತ್ರರಂತೆ ಭಯಂಕರರಾದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವರನ್ನು—ಜೀವಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವನು ರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಜಯಿಸಬಲ್ಲನು?
Verse 19
यस्मिन् धृतिरनुक्रोश: क्षमा सत्यं पराक्रम: । नित्यानि पाण्डवे ज्येष्ठे स जीयेत रणे कथम्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಡವರ ಜ್ಯೇಷ್ಠನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ, ಕರುಣೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಅಂಥವನನ್ನು ರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಜಯಿಸಬಹುದು?
Verse 20
येषां पक्षधरो रामो येषां मन्त्री जनार्दन: । कि नु तैरजितं संख्ये येषां पक्षे च सात्यकि:
ಯಾರ ಪರವಾಗಿ ಬಲರಾಮನು ನಿಂತಿದ್ದಾನೋ, ಯಾರಿಗೆ ಜನಾರ್ದನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಮತ್ತು ಯಾರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯಂತಹ ವೀರನಿದ್ದಾನೋ—ಅಂಥ ಪಾಂಡವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರರು?
Verse 21
ट्रुपद: श्वशुरो येषां येषां श्यालाश्व पार्षता: । धृष्टद्युम्नमुखा वीरा भ्रातरो द्रुपदात्मजा:
ಯಾರ ಶ್ವಶುರ ದ್ರುಪದನೋ, ಯಾರ ಶ್ಯಾಲರು ಪೃಷತವಂಶೀಯರಾದ ದ್ರುಪದಪುತ್ರರು—ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ನೇತೃತ್ವದ ವೀರ ಸಹೋದರರೋ—ಓ ಭಾರತ! ಅಂಥ ಪಾಂಡವರನ್ನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರ ತಂದೆ ಹಿಂದೆ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಪ್ರಕಾರ ಅವರೇ ನ್ಯಾಯವಾದ ವಾರಸರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಮನನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು—ನೀನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ವರ್ತಿಸು.
Verse 22
सो<5शकक््यतां च विज्ञाय तेषामग्रे च भारत । दायाद्यतां च धर्मेण सम्यक् तेषु समाचर
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಜೇಯರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದೆ ಅವರ ತಂದೆಗೆ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಇದ್ದುದನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ವಾರಸರೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವದಿಂದ ಸದ್ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡು।
Verse 23
इदं निर्दिष्टमयश: पुरोचनकृतं महत् | तेषामनुग्रहेणाद्य राजन् प्रक्षालयात्मन:
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಪುರೋಚನನ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಈ ಮಹಾ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಿಸಿ ಆ ಕಳಂಕವನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕು।
Verse 24
तेषामनुग्रहश्चायं सर्वेषां चैव न: कुले । जीवितं च परं श्रेय: क्षत्रस्यथ च विवर्धनम्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುವ ಈ ಅನುಗ್ರಹವು ನಮ್ಮ ಕುಲದ ಎಲ್ಲರ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ತರುವುದು, ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯವರ್ಗದ ಕೀರ್ತಿ-ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು।
Verse 25
ट्रुपदो5पि महान् राजा कृतवैरश्न नः पुरा । तस्य संग्रहणं राजन् स्वपक्षस्य विवर्धनम्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ದ್ರುಪದನೂ ಮಹಾನ್ ರಾಜನು; ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ವೈರವೂ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 26
बलवन्तश्न दाशार्हा बहवश्न विशाम्पते । यत: कृष्णस्ततः सर्वे यतः कृष्णस्ततो जय:
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವಿಶಾಂಪತೇ, ದಾಶಾರ್ಹರು (ಯಾದವರು) ಅನೇಕರು ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠರು. ಎಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿರುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿರುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ಜಯವೇ.
Verse 27
यच्च साम्नैव शक्येत कार्य साधयितुं नूप । को दैवशप्तस्तत् कार्य विग्रहेण समाचरेत्
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಶಾಂತಿಯಿಂದ, ಸೌಮ್ಯ ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನದಿಂದಲೇ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು, ದೈವಶಪ್ತನಾದವನು ಯಾರು ಕಲಹ-ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವನು?
Verse 28
श्रुत्वा च जीवत: पार्थान् पौरजानपदा जना: । बलवदू दर्शने हृष्टास्तेषां राजन् प्रियं कुरू
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ಪೃಥೆಯ ಪುತ್ರರು ಜೀವಂತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ, ನಗರಜನರೂ ಜನಪದದವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅಪಾರ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜನೇ! ಅವರಿಗಿಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು—ಅವರಿಗೆ ಆ ದರ್ಶನಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡು.
Verse 29
दुर्योधनश्व कर्णश्व शकुनिश्चापि सौबल: । अधर्मयुक्ता दुष्प्रज्ञा बाला मैषां वच: कृथा:,दुर्योधन, कर्ण और सुबलपुत्र शकुनि--ये अधर्मपरायण, खोटी बुद्धिवाले और मूर्ख हैं; अतः इनका कहना न मानिये
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ದುರ್ಯೋಧನ, ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಸುಬಲನ ಪುತ್ರ ಶಕುನಿ—ಇವರು ಅಧರ್ಮಾಸಕ್ತರು, ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯವರು, ಬಾಲಿಶರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರ ಮಾತನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡ.
Verse 30
उक्तमेतत् पुरा राजन् मया गुणवतस्तव । दुर्योधनापराधेन प्रजेयं वै विनड्क्ष्यति,भूपाल! आप गुणवान् हैं। आपसे तो मैंने पहले ही यह कह दिया था कि दुर्योधनके अपराधसे निश्चय ही यह समस्त प्रजा नष्ट हो जायगी
ವಿದುರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನೀನು ಗುಣವಂತನು; ನಾನು ಇದನ್ನೇ ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆ—ದುರ್ಯೋಧನನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವರು.
Verse 203
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत विदुरागमन-राज्यलम्भपर्वमें द्रोणवाक्यविषयक दो सौ तीसरा अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ವಿದುರಾಗಮನ-ರಾಜ್ಯಲಂಭಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣವಾಕ್ಯವಿಷಯಕ ಎರಡೂ ನೂರು ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 204
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि विदुरवाक्ये चतुरधिकद्विशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ—ವಿದುರು ಆಗಮನ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಲಾಭ ಪ್ರಸಂಗದೊಳಗೆ—‘ವಿದುರವಾಕ್ಯ’ ಎಂಬ ಎರಡು ನೂರು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to prevent fraternal unity from collapsing under exclusive possessiveness: the narrative contrasts cooperative power with the risk that unchecked desire can convert shared prosperity into rivalry and self-harm.
Desire (kāma), when unregulated by restraint and agreed norms, becomes a catalyst for conflict; sustainable harmony requires explicit boundaries, self-control, and accountability mechanisms that protect relationships and social order.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides applied meta-commentary: Nārada converts the exemplum into prescriptive guidance, and the Pāṇḍavas institutionalize it as a samaya with a defined disciplinary outcome, signaling the epic’s emphasis on practice over mere narration.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.