Shloka 16
Ādi Parva, Adhyāya 181 — Svayaṃvara Aftermath: Arjuna–Karna Exchange and Bhīma–Śalya Contest
भर्तरें भक्षयामास व्याप्रो मृगमिवेप्सितम् । तस्या: क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन् भुवि,इस प्रकार ब्राह्मगी करुण विलाप करती हुई याचना कर रही थी, तो भी जैसे व्याप्र मनचाहे मृगको मारकर खा जाता है, उसी प्रकार राजाने अत्यन्त निर्दयीकी भाँति ब्राह्यणीके पतिको खा लिया। उस समय क्रोधसे पीड़ित हुई ब्राह्मणीके नेत्रोंसे धरतीपर आँसुओंकी जो बूँदें गिरी, वे सब प्रज्वलित अग्नि बन गयीं। उस अग्निने उस स्थानको जलाकर भस्म कर दिया। तदनन्तर पतिके वियोगसे व्यथित एवं शोकसंतप्त ब्राह्मणीने रोषमें भरकर राजर्षि कल्माषपादको शाप दिया--'ओ नीच! मेरी पतिविषयक कामना अभी पूर्ण नहीं हो पायी थी, तभी तूने अत्यन्त क्रूरकी भाँति मेरे देखते-देखते आज मेरे महायशस्वी प्रियतम पतिको अपना ग्रास बना लिया है; अतः दुर्बुद्धे! तू भी मेरे शापसे पीड़ित हुआ ऋतुकालमें पत्नीके साथ समागम करते ही तत्काल प्राण त्याग देगा। जिन महर्षि वसिष्ठके पुत्रोंका तुमने संहार किया है, उन्हींसे समागम करके तेरी पत्नी पुत्र पैदा करेगी। नृूपाधम! वही पुत्र तेरा वंश चलानेवाला होगा”
bhartāraṁ bhakṣayāmāsa vyāghro mṛgam ivepsitam | tasyāḥ krodhābhibhūtāyā yāny aśrūṇy apatan bhuvi ||
ಗಂಧರ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಹುಲಿ ಬಯಸಿದ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನುಂಗುವಂತೆ, ಆ ರಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯ ಪತಿಯನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಭಕ್ಷಿಸಿದನು. ಕೋಪದಿಂದ ಆವೃತಳಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನೆಲ್ಲ ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದವು. ನಂತರ ಪತಿವಿಯೋಗದಿಂದ ವ್ಯಥಿತಳಾಗಿ, ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧಳಾದ ಆಕೆ ರೋಷದಿಂದ ರಾಜರ್ಷಿ ಕಲ್ಮಾಷಪಾದನಿಗೆ ಶಾಪವಿತ್ತಳು— “ಓ ನೀಚಾ! ನನ್ನ ಪತಿಸಂಬಂಧದ ಕಾಮನೆ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ, ನೀನು ನೃಶಂಸವಾಗಿ ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ನನ್ನ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯ ಪತಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಗ್ರಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ! ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ನೀನು ಪತ್ನಿಯ ಋತುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವೆ. ಮತ್ತು ನೀನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರ ಪುತ್ರರ ಮೂಲಕವೇ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸುವನು; ಆ ಪುತ್ರನೇ ನಿನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವನು.”
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
Unrestrained violence and appetite—especially by a ruler—destroys dharma and invites inevitable consequence. The passage also highlights the moral authority attributed to a grievously wronged, truth-speaking ascetic woman: her curse functions as ethical retribution when worldly justice fails.
A king, compared to a tiger, devours a Brahmin woman’s husband despite her lament. Enraged, her tears are described as turning into fire that burns the place, and she then curses King Kalmāṣapāda with death upon approaching his wife in her fertile season and foretells that his lineage will continue through a son connected with Vasiṣṭha’s line.