Adhyaya 146
Ādi Parva, Adhyāya 146 — Brāhmaṇī’s counsel on grief, duty, and protection of children
Upa-parva: Āstīka Parva (within Ādi Parva) — discourse on household duty, protection, and inevitability of death
The chapter presents a sustained appeal by a wife (brāhmaṇī) to her husband, structured as ethical reasoning rather than mere lament. She begins by reframing grief: death is inevitable for all humans, therefore sorrow cannot alter what must occur (1–2). She then argues that spouse and children are central aims of household life, and urges him to abandon distress while she undertakes a difficult course of action for the family’s welfare (3). She defines an idealized spousal duty—acting for the husband’s good even at personal cost—and claims such action yields welfare, reputation, and enduring merit (4–6). A major theme is protection: she asserts the husband is capable of sustaining and guarding the children, whereas she foresees social vulnerability without him, including coercion and predation against an unprotected woman and daughter (7–21). She frames her intention as dharmya and beneficial for him and his lineage, including as a means of escaping a crisis (āpaddharma) (24–27). She requests permission and reiterates that women are considered non-killable in dharma discourse, using this to argue for sending her rather than exposing him and the children to ruin (28–35). The narrator Vaiśaṃpāyana closes with the husband embracing her and weeping, indicating the emotional gravity and the persuasive force of her counsel (36).
Chapter Arc: वारणावत में पाण्डवों का स्वागत-उत्सव—हजारों रथों और जनसमूह की जय-जयकार के बीच एक अदृश्य षड्यंत्र की गंध: शत्रु ने ‘घर’ नहीं, अग्नि का जाल रचा है। → युधिष्ठिर संकेतों से भीम को सावधान करते हैं कि यह भवन ज्वलनशील पदार्थों (लाक्षा, घृत, सूखे तृण-लकड़ी आदि) से बना है और पुरोचन दुर्योधन के वश में निर्भय होकर अधर्म करेगा। दोनों भाई भीतर रहते हुए भी बाहर से अनभिज्ञ बने रहने की नीति तय करते हैं। → भीम और युधिष्ठिर निर्णायक उपाय पर आते हैं—भूमि में गुप्त सुरंग (बिल) बनाकर सुरक्षित पलायन-पथ तैयार करना, ताकि आग लगने पर धुएँ और ज्वाला से बचकर निकल सकें; और यह सब इस तरह कि पुरोचन या नगरजन को भनक न लगे। → योजना स्पष्ट होती है: सतर्कता, गोपनीयता, और समय आने पर त्वरित निष्क्रमण। पाण्डव ‘अतिथि’ बने रहेंगे, पर भीतर-भीतर बचाव-व्यवस्था खड़ी करेंगे। → पुरोचन कब और कैसे जतु-गृह में अग्नि प्रज्वलित करेगा—और क्या पाण्डवों की सुरंग समय पर पूर्ण होगी?
Shlokas
Verse 1
अपन करा बछ। ऑफ कातज ३. यहाँ संकेतसे यह बात बतायी गयी है कि शत्रुओंने तुम्हारे लिये एक ऐसा भवन तैयार करवाया है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅನಂತರ ವಾರಣಾವತ ನಗರದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಸರ್ವಮಂಗಳಭಾವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಪಾಂಡವರ ಶುಭಾಗಮನದ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಅವರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಂಗಳದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನೂ ಉಪಹಾರಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಾನಾವಿಧ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟು, ಅವರ ಸ್ವಾಗತ-ಸತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
Verse 2
श्रुत्वा55गतान् पाण्डुपुत्रान् नानायानै: सहस्रश: । अभिज ममुर्नरश्रेष्ठान् क्षुत्वैव परया मुदा
ಪಾಂಡುಪುತ್ರರಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ವಾರಣಾವತದ ಜನರು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಂಗಳೋಪಹಾರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಅವರ ಸ್ವಾಗತಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟರು.
Verse 3
ते समासाद्य कौन्तेयान् वारणावतका जना: । कृत्वा जयाशिष: सर्वे परिवार्यावतस्थिरे
ಕೌಂತೇಯರ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದ ವಾರಣಾವತದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ‘ಜಯ ಜಯ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಮಂಗಳಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನಿಂತರು.
Verse 4
तैर्वृतः पुरुषव्याप्रो धर्मराजो युधिष्ठिर: । विबभौ देवसंकाशो वज्रपाणिरिवामरै:
ಅವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದೇವಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು; ಅಮರರ ಮಧ್ಯೆ ವಜ್ರಪಾಣಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಅವನು ಶೋಭಿಸಿದನು.
Verse 5
सत्कृताश्चैव पौरैस्ते पौरान् सत्कृत्य चानघ । अलंकृतं जनाकीर्ण विविशुर्वारणावतम्
ನಿಷ್ಪಾಪ ಜನಮೇಜಯ! ಪೌರರು ಅವರಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು; ಪಾಂಡವರೂ ಪೌರರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಲಂಕೃತ ವಾರಣಾವತ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Verse 6
ते प्रविश्य पुरी वीरास्तूर्ण जग्मुरथो गृहान् । ब्राह्मणानां महीपाल रतानां स्वेषु कर्मसु,राजन! नगरमें प्रवेश करके वीर पाण्डव सबसे पहले शीघ्रतापूर्वक स्वधर्मपरायण ब्राह्मणोंके घरोंमें गये
ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಆ ವೀರ ಪಾಂಡವರು, ಓ ಮಹೀಪಾಲ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದರು.
Verse 7
नगराधिकृतानां च गृहाणि रथिनां तदा । उपतस्थुर्नरश्रेष्ठा वैश्यशूद्रगृहाण्यपि
ಅನಂತರ ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ರಥಯೋಧರೂ ಆದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದರು; ಬಳಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೈಶ್ಯರ ಮನೆಗಳಿಗೂ, ಶೂದ್ರರ ಮನೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ಹೋದರು.
Verse 8
अर्चिताश्च नरै: पौरै: पाण्डवा भरतर्षभ | जग्मुरावसथं पश्चात् पुरोचनपुरस्सरा:,भरतश्रेष्ठ) नगरनिवासी मनुष्योंद्वारा पूजित एवं सम्मानित हो पाण्डवलोग पुरोचनको आगे करके डेरेपर गये
ಓ ಭರತವೃಷಭ! ಪಟ್ಟಣದ ಜನರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಂಡವರು, ಪುರೋಚನನನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
Verse 9
तेभ्यो भक्ष्याणि पानानि शयनानि शुभानि च | आसनानि च मुख्यानि प्रददौ स पुरोचन:,वहाँ पुरोचनने उनके लिये खाने-पीनेकी उत्तम वस्तुएँ, सुन्दर शय्याएँ और श्रेष्ठ आसन प्रस्तुत किये
ಅಲ್ಲಿ ಪುರೋಚನನು ಅವರಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಹಾರಪಾನೀಯಗಳನ್ನು, ಶುಭ ಶಯನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಆಸನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 10
तत्र ते सत्कृतास्तेन सुमहार्हपरिच्छदा: । उपास्यमाना: पुरुषैरूषु: पुरनिवासिभि:
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪುರೋಚನನು ಅವರಿಗೆ ಮಹಾ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯವಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ, ಪಟ್ಟಣದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 11
दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचन: । निवेदयामास गृहं शिवाख्यमशिवं तदा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪುರೋಚನನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಒಂದು ಗೃಹದ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದನು; ಹೆಸರಂತು ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಶುಭನಾಮ, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅದು ಅಶಿವ—ಹಾನಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಅಮಂಗಳ ಗೃಹ।
Verse 12
तत्र ते पुरुषव्याप्रा विविशु: सपरिच्छदा: । पुरोचनस्यथ वचनात् कैलासमिव गुहुका:
ಪುರೋಚನನ ಮಾತಿನಂತೆ ಆ ಪುರುಷಸಿಂಹರಾದ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಸಕಲ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರಕರೊಡನೆ ಆ ಹೊಸ ಭವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು—ಗುಹ್ಯಕರು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ।
Verse 13
तच्चागारमभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मभूतां वर: । उवाचाग्नेयमित्येवं भीमसेनं युधिष्ठिर:
ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಸಹೋದರ, ಈ ನಿವಾಸವು ಬೆಂಕಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.”
Verse 14
जिप्राणो5स्य वसागन्ध॑ सर्पिर्जतुविमिश्रितम् । कृतं हि व्यक्तमाग्नेयमिदं वेश्म परंतप
“ಪರಂತಪ ಭೀಮಸೇನ! ಈ ಮನೆಯಿಂದ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜತು (ಲಾಖೆ) ಮಿಶ್ರಿತ ಕೊಬ್ಬಿನ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಬೆಂಕಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.”
Verse 15
शणसर्जरसंव्यक्तमानीय गृहकर्मणि । मुज्जबल्वजवंशादि द्रव्यं सर्व घृतोक्षितम्
“ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಶಣ ಮತ್ತು ರಾಳ (ಸರ್ಜರಸ) ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಮುಂಜಾ ಹುಲ್ಲು, ಬಲ್ವಜ (ದಪ್ಪ ಛಾವಣಿ ಹುಲ್ಲು), ಯವದ ಕಡ್ಡಿಗಳು, ಬಿದಿರು ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿಪುಣರೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹರಂತೆ ಕಾಣುವ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮಹಾ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಈ ಸುಂದರ ಭವನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಪಾಪಿ ಪುರೋಚನನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದೇ ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದಿದ್ದಾನೆ—ನಾವು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ, ಅವನು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಮನೆಯೊಡನೆ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಅದೇ ಅವನ ಆಶಯ. ಪರಂತಪ ಭೀಮಸೇನ! ಪರಮ ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ವಿದುರನು ಬರಲಿರುವ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿತು ನನಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದನು. ಅವನು ನಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಪಿತೃವ್ಯನಾಗಿದ್ದು ಸದಾ ನಮ್ಮ ಹಿತವನ್ನೇ ಬಯಸುವವನು; ಸ್ನೇಹದಿಂದ, ದುರ್ಯೋಧನನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ದುಷ್ಟ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಅಶಿವ ಗೃಹದ ಎಲ್ಲ ಭೇದವನ್ನೂ ಅವನು ನನಗೆ ಮೊದಲೇ ವಿವರಿಸಿದ್ದನು.”
Verse 16
शिल्पिभि: सुकृतं ह्ााप्तैर्विनीतैर्वेश्मकर्मणि । विश्वस्तं मामयं पापो दग्धुकाम: पुरोचन:
ಈ ಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ, ಅನುಭವಸಂಪನ್ನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಪಾಪಿ ಪುರೋಚನನು ನನ್ನನ್ನು ದಹಿಸಲು ಬಯಸಿ, ನಾನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ, ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ಭಸ್ಮಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
तथा हि वर्तते मन्द: सुयोधनवशे स्थित: । इमां तुतां महाबुद्धिर्विंदुरो दृष्टवांस्तथा
ಆ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಯೋಧನನ ವಶದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ವಿದುರನು ಈ ಸಂಚನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಂಡು, ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.
Verse 18
आपदं तेन मां पार्थ स सम्बोधितवान् पुरा । ते वयं बोधितास्तेन नित्यमस्मद्धितैषिणा
ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ಅವನು ಮುಂಚೆಯೇ ನನಗೆ ಬರುವ ವಿಪತ್ತಿನ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದನು. ಹೀಗಾಗಿ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಸದಾ ನಮ್ಮ ಹಿತವನ್ನೇ ಬಯಸುವ ವಿದುರನಿಂದ ಬೋಧಿತರಾಗಿ ಜಾಗರೂಕರಾದೆವು.
Verse 19
पित्रा कनीयसा स्नेहाद् बुद्धिमन्तो$शिवं गृहम् । अनार्य: सुकृतं गूढैर्दु्योधनवशानुगै:
ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ತಂದೆ ವಿದುರನು—ನಾವು ಗ್ರಹಿಸಬಲ್ಲೆವು ಎಂದು ತಿಳಿದು—ಈ ಅಶಿವ ಗೃಹದ ಕುರಿತು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಅನಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Verse 20
भीमसेन उवाच यदीदं गृहमाग्नेयं विहितं मन्यते भवान् | तथैव साधु गच्छामो यत्र पूर्वोषिता वयम्
ಭೀಮಸೇನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಣ್ಣಾ! ಈ ಮನೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉರಿಯಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೀವು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಒಳಿತು ಇದೇ: ನಾವು ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟು, ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮರಳಿ ಹೋಗೋಣ.
Verse 21
युधिछिर उवाच इह यत्तैर्निराकारैर्वस्तव्यमिति रोचये । अप्रमत्तैविचिन्वद्धिर्गतिमिष्टां ध्ुवामित:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಹೋದರಾ! ನಮ್ಮ ಹೊರಗಿನ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಉದ್ದೇಶ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇತ್ತಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೃಢವಾದ, ಅನುಕೂಲವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. ನನಗೆ ಇದೇ ಯುಕ್ತವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 22
यदि विन्देत चाकारमस्माकं स पुरोचन: । क्षिप्रकारी ततो भूत्वा प्रदह्मयादपि हेतुत:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪುರೋಚನನು ನಮ್ಮ ಯಾವುದಾದರೂ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ನಿಜ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಆತುರಪಟ್ಟು ಯಾವುದೋ ನೆಪವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ.
Verse 23
नायं बिभेत्युपक्रोशादधर्माद् वा पुरोचन: । तथा हि वर्तते मन्द: सुयोधनवशे स्थित:,यह मूढ़ पुरोचन निन्दा अथवा अधर्मसे नहीं डरता एवं दुर्योधनके वशमें होकर उसकी आज्ञाके अनुसार आचरण करता है
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಪುರೋಚನನು ನಿಂದೆಗೆ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಢನು ಸುಯೋಧನನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 24
अपि चेह प्रदग्धेषु भीष्मो5स्मासु पितामह: । कोपं कुर्यात् किमर्थ वा कौरवान् कोपयीत सः
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಸುಟ್ಟು ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ಪಿತಾಮಹ ಭೀಷ್ಮರು ಕೌರವರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡರೂ ಆ ಕೋಪ ವ್ಯರ್ಥ. ಆಗ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು ಕೌರವರನ್ನು ಕೋಪಗೊಳಿಸುವರು?
Verse 25
अथवापीह गग्धेषु भीष्मो5स्माकं पितामह: । धर्म इत्येव कुप्येरन् ये चान्ये कुरुपुड्रवा:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಪಿತಾಮಹ ಭೀಷ್ಮರು ಮತ್ತು ಕುರುಕುಲದ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಇದನ್ನು ‘ಧರ್ಮ’ವೆಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಆತತಾಯಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಆ ಕೋಪ ನಮ್ಮಿಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 26
वयं तु यदि दाहस्य बिभ्यत: प्रद्रवेमहि । स्पशै्निर्घितियेत् सर्वान् राज्यलुब्ध: सुयोधन:,यदि हम जलनेके भयसे डरकर भाग चलें तो भी राज्यलोभी दुर्योधन हम सबको अपने गुप्तचरोंद्वारा मरवा सकता है
ನಾವು ದಹನಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರೂ, ರಾಜ್ಯಲೋಭಿ ಸುಯೋಧನನು ತನ್ನ ಗುಪ್ತಚಾರರ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಿಸಬಲ್ಲನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಪಲಾಯನದಿಂದ ಅಪಾಯ ತೊಲಗದು, ಬದಲಾಗಿ ಅಧರ್ಮಲೋಭಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 27
अपदस्थान् पदे तिष्ठन्नपक्षान् पक्षसंस्थित: । हीनकोशान् महाकोश: प्रयोगर्घातयेद् भ्रुवम्
ಅವನು ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ನಾವು ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಿತ್ರಬಲವಿದೆ; ನಾವು ನಿರಾಶ್ರಿತರು. ಅವನ ಬಳಿ ಮಹಾಧನಕೋಶವಿದೆ; ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಧವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲನು।
Verse 28
तदस्माभिरिमं पाप॑ तं च पापं सुयोधनम् । वज्चयद्/िर्निवस्तव्यं छन्नावासं क्वचित् क्वचित्
ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪಾತ್ಮ ಪುರೋಚನನನ್ನೂ, ಆ ಪಾಪಿ ಸುಯೋಧನನನ್ನೂ ಮೋಸದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟು, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಅಡಗಿದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ—ಒಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ—ಗುಪ್ತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು; ನಮ್ಮ ಇರುವಿಕೆ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯಬಾರದು।
Verse 29
ते वयं मृगयाशीलाश्चराम वसुधामिमाम् | तथा नो विदिता मार्गा भविष्यन्ति पलायताम्,हम सब मृगयामें रत रहकर यहाँकी भूमिपर सब ओर विचरें, इससे भाग निकलनेके लिये हमें बहुत-से मार्ग ज्ञात हो जायँगे
ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಮೃಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಚರಿಸೋಣ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪಲಾಯನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ನಮಗೆ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತವೆ।
Verse 30
भौमं च बिलमगद्यैव करवाम सुसंवृतम् । गूढश्वासान्न नस्तत्र हुताश: सम्प्रधक्ष्यति
ಇನ್ನೂ, ಇಂದೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುರಂಗವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ ನಿರ್ಮಿಸೋಣ. ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಉಸಿರೂ ಸಹ ಗುಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ—ಇನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮಾತೇನು! ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿ ನಮ್ಮನ್ನು ದಹಿಸಲಾರದು।
Verse 31
वसतोऊत्र यथा चास्मान्न बुध्येत पुरोचन: । पौरो वापि जन: कश्चित् तथा कार्यमतन्द्रितै:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರೆಗೆ ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕು; ಪುರೋಚನನಿಗೆ ನಮ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನೂ ತಿಳಿಯಬಾರದು, ಪಟ್ಟಣದ ಯಾರಿಗೂ ನಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯ ಅಲ್ಪ ಸುಳಿವೂ ಸಿಗಬಾರದು।
Verse 145
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि भीमसेनयुधिष्ठिरसंवादे पज्चचत्वारिंशदधिकशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಜತುಗೃಹಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನ–ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ನೂರ ನಲವತ್ತೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether emotional collapse or withdrawal from duty is permissible when faced with impending loss, versus choosing a difficult, duty-centered action that prioritizes the safety of children, spouse, and lineage under conditions of social risk.
The chapter advances a practical ethic: recognize inevitability (death cannot be negotiated), discipline grief, and act to protect dependents. Dharma is presented as responsibility under constraint, not merely personal sentiment.
No explicit phalaśruti formula appears in the cited passage; the closest functional equivalent is the internal claim that such duty-based action yields worldly reputation (yaśas) and enduring merit (akṣayya) (notably in verses 4–6).
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.