Adhyaya 119
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च (Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry)
Upa-parva: Pāṇḍava-śiśu-vihāra (Bālya-spardhā) Upa-Parva
Vaiśaṃpāyana reports that Vidura (kṣattā), the king, and Bhīṣma perform Pāṇḍu’s śrāddha with extensive hospitality to Kurus and leading Brahmins, accompanied by gifts (including valuables and villages). After the rites, the citizens return with the purified Pāṇḍavas to Vāraṇasāhvaya, continuing to mourn Pāṇḍu as a close kinsman. Observing collective grief, Vyāsa addresses Satyavatī, forecasting a deteriorating age marked by loss of dharmic practice and advising her to adopt renunciation and reside in a forest hermitage so she will not witness the Kuru line’s severe internal destruction. Satyavatī, with Ambikā’s assent, departs to the forest with her daughters-in-law and later attains an esteemed posthumous state through austere tapas. The Pāṇḍavas undergo Vedic saṃskāras and grow amid royal enjoyments, playing with the Dhārtarāṣṭras; Bhīma consistently outperforms them in speed, contests, and games, sometimes physically overpowering them. Duryodhana, perceiving Bhīma’s strength as a threat, develops hostile intent and attempts covert harm: binding and casting Bhīma into deep water, arranging venomous snake-bites, and administering potent poison. Bhīma survives each attempt without impairment, while Duryodhana, Karṇa, and Śakuni continue strategizing against the Pāṇḍavas. The Pāṇḍavas recognize these actions yet refrain from exposing them, remaining aligned with Vidura’s strategic judgment.
Chapter Arc: Vaishampayana turns the tale toward Pandu’s inner collapse: a Kuru king, born in a noble line, suddenly sees his own conduct as the doorway to ruin and begins to speak like a penitent rather than a ruler. → Pandu condemns the snare of desire that bewilders even the well-born, recalls the ideal of dharma heard in his lineage, and contrasts it with his own mind driven outward—especially the restless chase of hunting and pleasure. The more he names his faults, the more inevitable his break with kingship becomes. → He declares a radical vow: to restrain the senses, abandon kama-sukha, and live as an austere wanderer—shaven-headed, dust-covered, taking alms once a day, dwelling in empty places—choosing vanaprastha as the only medicine for his moral sickness. → His wives answer with steadfast devotion, aligning their goal with his—patiloka as the highest end—and accept hardship and tapas beside him. Pandu, having cast aside artha, kama, and royal comforts, prepares to depart and instructs that Hastinapura be informed of his renunciation. → Pandu leaves everything behind and sets out with his wives toward the forest, the future of the Kuru throne hanging on what will follow from this withdrawal.
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्ाा बछ। अर: अष्टादशाधिकशततमोब<् ध्याय: पाण्डुका अनुताप
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಜನಮೇಜಯನೇ! ಆ ಮೃಗರೂಪಧಾರಿಯಾದ ಮುನಿಯನ್ನು ಹತನಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ರಾಜ ಪಾಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಾಗ, ಅವನು ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಶೋಕದುಃಖಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತನಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಬಂಧುವಿನಂತೆ ಭಾವಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಆತರನಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು; ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ನೆನೆದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।
Verse 2
पाण्डुरुवाच सतामपि कुले जाता: कर्मणा बत दुर्गतिम् । प्राप्तुवन्त्यकृतात्मान: कामजालविमोहिता:
ಪಾಂಡು ಹೇಳಿದರು— ಅಯ್ಯೋ! ಸಜ್ಜನರ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರೂ ಸಹ, ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕಾಮದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅನಂತರ ಅನೌಚಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರಿಂದಲೇ ಭಯಂಕರ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 3
शश्रद्धर्मात्मना जातो बाल एव पिता मम । जीवितान्तमनुप्राप्त: कामात्मैवेति न: श्रुतम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ: ನನ್ನ ತಂದೆ (ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ) ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ವಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಕಾಮಭೋಗದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತನಾಗಿ, ಅಲ್ಪವಯಸ್ಸಲ್ಲೇ ಜೀವನಾಂತವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 4
तस्य कामात्मन: क्षेत्रे राज: संयतवागृषि: । कृष्णद्वैपायन: साक्षाद् भगवान् मामजीजनत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಕಾಮಾಸಕ್ತನಾದ ಆ ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಸಂಯಮಿಯಾದ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸాక్షಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನ (ವ್ಯಾಸ)ನು ನನ್ನನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 5
तस्याद्य व्यसने बुद्धि: संजातेयं ममाधमा । त्यक्तस्य देवैरनयान्मृगयां परिधावत:
ಇಂದು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ವ್ಯಸನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಅಧಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ—ಬೇಟೆಯ ಹಿಂದೆ ಓಡಾಡುವುದರಿಂದ—ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಇಂದು ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನನ್ನ ವಿವೇಕ ಇಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ.
Verse 6
मोक्षमेव व्यवस्यामि बन्धो हि व्यसनं महत् | सुवृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम्
ನಾನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ—ನನ್ನ ಗುರಿ ಮೋಕ್ಷವೇ; ಏಕೆಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಂಧನ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು. ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆ ವೇದವ್ಯಾಸನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅಕ್ಷಯ ಸದುಪಚಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವೆನು; ಅದರಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದು.
Verse 7
अतीव तपसा>5त्मानं योजयिष्याम्यसंशयम् । तस्मादेको5हमेकाकी एकैकस्मिन् वनस्पतौ
ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುವೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ, ನಿರ್ಜನವಾಗಿ, ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ದೊರೆಯುವ ಫಲಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವೆನು.
Verse 8
चरन् भैक्ष्यं मुनिर्मुण्डश्नरिष्याम्याश्रमानिमान् | पांसुना समवच्छन्न: शून्यागारकृतालय:
ಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಮುಂಡಿತ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮುನಿಯಾಗಿ ನಾನು ಈ ವನಾಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವೆನು. ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೇ ನನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವೆನು.
Verse 9
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रिय: । न शोचन् न प्रद्नष्यंश्व तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅಥವಾ ವೃಕ್ಷಮೂಲವೇ ನನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿರಲಿ. ಪ್ರಿಯವೂ ಅಪ್ರಿಯವೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು. ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಲಾಭದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪುನರ್ಮಿಲನದಲ್ಲಾಗಲಿ ಹರ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಂದೆಯೂ ಸ್ತುತಿಯೂ ನನಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಲಿ.
Verse 10
निराशीर्निनिमस्कारो निर्द॑न्द्धो निष्परिग्रह: । न चाप्यवहसन् कच्चिन्न कुर्वन् भ्रुकुटीं क्वचित्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಉಪಕಾರಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ನಮಸ್ಕಾರವೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಖ-ದುಃಖಾದಿ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಸಂಗ್ರಹ-ಪರಿಗ್ರಹದಿಂದ ದೂರವಿರುವೆನು. ಯಾರನ್ನೂ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಭ್ರೂಕುಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 11
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वभूतहिते रत: । जड़माजड़मं सर्वमविहिंसंश्तुर्विधम्
ನನ್ನ ಮುಖವು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿರುವೆನು. ಸ್ವೇದಜ, ಉದ್ಭಿಜ್ಜ, ಅಂಡಜ, ಜರಾಯುಜ—ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 12
स्वासु प्रजास्विव सदा सम: प्राणभूृतां प्रति । एककालं चरन् भैक्ष्यं कुलानि दश पञ्च वा
ತಂದೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸದಾ ಸಮಭಾವದಿಂದಿರುವಂತೆ, ನಾನು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳತ್ತ ಸದಾ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವೆನು. ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಹೊರಡುವೆನು; ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಐದು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನು.
Verse 13
असम्भवे वा भैक्ष्यस्थ चरन्ननशनान्यपि | अल्पमल्पं च भुज्जान: पूर्वालाभे न जातुचित्
ಭಿಕ್ಷೆ ದೊರಕುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಭಿಕ್ಷಾಜೀವಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನೂ ಸಹಿಸುವೆನು. ಭಿಕ್ಷೆ ದೊರಕಿದರೂ ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಭುಂಜಿಸುವೆನು. ಲೋಭದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪಡೆಯಲು ಮನೆಮನೆಗೆ ಅಲೆದಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಂದದ್ದನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನು. ಏನೂ ದೊರಕದಿದ್ದರೂ ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವೆನು.
Verse 14
अन्यान्यपि चरँललोभादलाभे सप्त पूरयन् | अलाभे यदि वा लाभे समदर्शी महातपा:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಲೋಭದಿಂದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದವನಲ್ಲ. ಏನೂ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಪೂರೈಸಲು ಏಳು ಮನೆಗಳ ಸುತ್ತಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಲಾಭವಾಗಲಿ ಅಲಾಭವಾಗಲಿ— ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 15
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकमुक्षत: । नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयो:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಒಬ್ಬನು ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಒಂದು ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಗೆ ಚಂದನ ಲೇಪಿಸಿದರೂ, ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರ ಅಶುಭವನ್ನೂ ಯಾರ ಶುಭವನ್ನೂ ನಾನು ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 16
न जिजीविषुवत् किंचिन्न मुमूर्षवदाचरन् । जीवितं मरणं चैव नाभिनन्दन् न च द्विषन्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡವನಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮರಣವನ್ನು ಬಯಸುವವನಂತೆ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ. ಜೀವನವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮರಣವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 17
या: काश्चिज्जीवता शक््या: कर्तुमभ्युदयक्रिया: । ता: सर्वा: समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थिता:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಜೀವ ಇರುವವರೆಗೆ ಲೋಕೋನ್ನತಿಗಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ, ನಾನು ನಿಮಿಷಮಾತ್ರದಂತೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕಾಲದಿಂದ ಮಿತಿಗೊಂಡಿವೆ.
Verse 18
तासु चाप्यनवस्थासू त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रिय: । सम्परित्यक्तधर्मार्थ: सुनिर्णिक्तात्मकल्मष:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಅಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಗುರಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು, ತನ್ನೊಳಗಿನ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಳೆದುಹಾಕುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದನು— ಕಾಲಮಿತಿಯ ನಾಶ್ವರ ಫಲವಲ್ಲ; ಅಂತರಶುದ್ಧಿಯೇ ಅವನ ಧ್ಯೇಯ.
Verse 19
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो व्यतीत: सर्ववागुरा: । न वशे कस्यचित् तिष्ठन् सधर्मा मातरिश्वन:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ನಾನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಅವಿದ್ಯಾಜನಿತ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನೂ ಬಲೆಯನ್ನೂ ದಾಟಿಹೋಗುವೆನು. ಯಾರ ಅಧೀನದಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲದೆ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವೆನು.”
Verse 20
एतया सतत धृत्या चरन्नेवंप्रकारया । देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थित:,सदा इस प्रकारकी धृति (धारणा)-द्वारा उक्त रूपसे व्यवहार करता हुआ भयरहित मोक्षमार्गमें स्थित होकर इस देहका विसर्जन करूँगा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ಈ ರೀತಿಯ ನಿರಂತರ ಧೃತಿಯಿಂದ ಧಾರಿತನಾಗಿ, ಇದೇ ವಿಧವಾಗಿ ನಡೆದು, ಭಯರಹಿತ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಕೊನೆಗೆ ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.”
Verse 21
नाहं सुकृपणे मार्ग स्ववीर्यक्षयशोचिते । स्वधर्मात् सततापेते चरेय॑ वीर्यवर्जित:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ನನ್ನ ಸ್ವವೀರ್ಯಕ್ಷಯದಿಂದ ದೀನವೂ ಶೋಚನೀಯವೂ ಆದ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇನ್ನು ನಡೆಯಲಾರೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವು ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯ ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ವಂಚಿತವಾಗಿ ಶೂನ್ಯಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಅವಮಾನಕರ ಪಥವನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾರೆ.”
Verse 22
सत्कृतो5सत्कृतो वापि योअ<न्यं कृपणचक्षुषा | उपैति वृत्तिं कामात्मा स शुनां वर्तते पथि
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—“ಸತ್ಕಾರವಾಗಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರವಾಗಲಿ—ಕಾಮವಶನಾಗಿ ದೀನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಆಶಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವವನು, ಆ ಕಾಮಾತ್ಮನು ನಾಯಿಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.”
Verse 23
वैशम्पायन उवाच एवमुकक््त्वा सुदु:खार्तो नि:श्वासपरमो नृप: । अवेक्षमाण: कुन्तीं च माद्रीं च समभाषत
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ರಾಜ ಪಾಂಡು ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ದೀರ್ಘ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಕುಂತಿಯನ್ನೂ ಮಾದ್ರಿಯನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತ, ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.
Verse 24
कौसल्या विदुर: क्षत्ता राजा च सह बन्धुभि: । आर्या सत्यवती भीष्मस्ते च राजपुरोहिता:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿದುರ, ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ರಾಜ, ಆರ್ಯಾ ಸತ್ಯವತಿ, ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜಪುರೋಹಿತರು ಇದ್ದಾರೆ.
Verse 25
ब्राह्मणाश्व महात्मान: सोमपा: संशितव्रता: । पौरवृद्धाश्न ये तत्र निवसन्त्यस्मदाश्रया: । प्रसाद्य सर्वे वक्तव्या: पाण्डु: प्रत्रजितो वनम्
ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಸೋಮಪಾನಿಗಳು, ದೃಢವ್ರತಿಗಳು—ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವೃದ್ಧ ಪೌರರು; ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು—“ರಾಜ ಪಾಂಡು ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾನೆ.”
Verse 26
निशम्य वचन भर्तुर्वनवासे धृतात्मन: । तत्समं वचन कुन्ती माद्री च समभाषताम्,वनवासके लिये दृढ़ निश्चय करनेवाले पतिदेवका यह वचन सुनकर कुन्ती और माद्रीने उनके योग्य बात कही--
ವನವಾಸಕ್ಕೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಪತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿ ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.
Verse 27
अन्येडपि ह्यश्रमा: सन्ति ये शक््या भरतर्षभ । आवाभ्यां धर्मपत्नीभ्यां सह तप्तुं तपो महत्,“भरतश्रेष्ठ! संन्यासके सिवा और भी तो आश्रम हैं, जिनमें आप हम धर्मपत्नियोंके साथ रहकर भारी तपस्या कर सकते हैं
ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಂನ್ಯಾಸವಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಆಶ್ರಮಗಳು ಇವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರು ಧರ್ಮಪತ್ನಿಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಬಹುದು.
Verse 28
शरीरस्यापि मोक्षाय स्वर्ग्य प्राप्प महाफलम् । त्वमेव भविता भर्ता स्वर्गस्यापि न संशय:
ನಿನ್ನ ಆ ತಪಸ್ಸು ಸ್ವರ್ಗಪ್ರದವಾದ ಮಹಾಫಲವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟು, ಈ ದೇಹಬಂಧನದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ—ಆ ತಪೋಬಲದಿಂದ ನೀನು ಸ್ವರ್ಗದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿಯೂ ಆಗಬಹುದು.
Verse 29
प्रणिधायेन्द्रियग्रामं भर्तुलोकपरायणे । त्यक्तकामसुखे हाववां तप्स्थावो विपुलं तप:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಕಾಮಸುಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭರ್ತೃಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಸಮೂಹವನ್ನು ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಪಾರವಾದ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆವು।
Verse 30
यदि चावां महाप्राज्ञ त्यक्ष्यसि त्वं विशाम्पते । अद्यैवावां प्रहास्यावो जीवितं नात्र संशय:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಜನಾಧಿಪತೇ! ನೀನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಇಂದೇ ನಾವು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವೆವು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 31
पाण्डुरुवाच यदि व्यवसितं होतद् युवयोर्धर्मसंहितम् । स्ववृत्तिमनुवर्तिष्ये तामहं पितुरव्ययाम्
ಪಾಂಡು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಿಯರೇ! ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಈ ಸಂಕಲ್ಪವು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಕ್ಷಯಫಲದಾಯಕವಾದ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವೆನು।
Verse 32
त्यक्त्वा ग्राम्यसुखाहारं तप्यमानो महत् तपः । वल्कली फलमूलाशी चरिष्यामि महावने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಗ್ರಾಮ್ಯ ಜೀವನದ ಸುಖಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಭೋಗ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಾನು ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವೆನು। ವಲ್ಕಲವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಫಲಮೂಲಾಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತ, ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವೆನು।
Verse 33
अग्नौ जुद्धन्नुभी कालावुभौ कालावुपस्पृशन् । कृश: परिमिताहारश्लीरचर्मजटाधर:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದಿನದ ಎರಡೂ ಸಂಧಿಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಳಿಗ್ಗೆ-ಸಂಜೆ) ಸ್ನಾನ-ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತ, ನಿತ್ಯನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಪಾಲಿಸುವೆನು। ಹರಿದ ಬಟ್ಟೆ, ಮೃಗಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವೆನು। ಪರಿಮಿತ ಆಹಾರದಿಂದ ಕೃಶನಾಗಿ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಂಯಮವನ್ನೇ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುವೆನು।
Verse 34
शीतवातातपसह: क्षुत्पिपासानवेक्षक: । तपसा दुश्चरेणेदे शरीरमुपशोषयन्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಶೀತ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ದಹಿಸುವ ಬಿಸಿಲನ್ನು ಸಹಿಸುವೆನು; ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸೆನು. ದುಶ್ಚರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಒಣಗಿಸುವೆನು. ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಆತ್ಮಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವೆನು. ಕಚ್ಚಾ ಕಂದಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ವ ಫಲಗಳಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವೆನು. ಅರಣ್ಯದ ಫಲ-ಮೂಲ, ಜಲ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವೆನು.”
Verse 35
एकान्तशीली विमृशन् पक््वापक्वेन वर्तयन् । है [ देवांश्न॒ वन्येन वाग्भिरद्धिश्व॒ तर्पयन्
“ಏಕಾಂತಶೀಲನಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ, ಕಚ್ಚಾ-ಪಕ್ವ—ಸಿಕ್ಕಂತೆ ಕಂದಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಗಳು—ಇವುಗಳಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವನು. ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅರ್ಪಣೆಗಳು, ಜಲ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಪಠಣದಿಂದ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವನು.”
Verse 36
वानप्रस्थजनस्यापि दर्शनं कुलवासिनाम् | नाप्रियाण्याचरिष्यामि कि पुनर्ग्रामवासिनाम्
“ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಜನರನ್ನೂ, ಕುಲ-ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರನ್ನೂ ನಾನು ಅಪ್ರಿಯವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇನ್ನೂ ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೇ?”
Verse 37
एवमारण्यशास्त्राणामुग्रमुग्रतरं विधिम् । काड्क्षमाणो5हमास्थास्ये देहस्यास्या समापनात्
“ಹೀಗೆ ಆರಣ್ಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಈ ದೇಹದ ಅಂತ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ನಾನು ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುವೆನು.”
Verse 38
वैशम्पायन उवाच इत्येवमुक्त्वा भार्ये ते राजा कौरवनन्दन: । ततश्नूडा्मणिं निष्कमड्रदे कुण्डलानि च
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಜನಮೇಜಯನೇ! ಕುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಆನಂದ ತಂದ ರಾಜ ಪಾಂಡು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಚೂಡಾಮಣಿ, ನಿಷ್ಕ, ಕೇಯೂರಗಳು, ಕುಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಮೌಲ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಯ ದೇಹಾಭರಣಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡು—ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದನು. ಅನಂತರ ಅವನು ಸೇವಕರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—”
Verse 39
वासांसि च महाहणि स्त्रीणामाभरणानि च । प्रदाय सर्व विप्रेभ्य: पाण्डु: पुनरभाषत
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜ ಪಾಂಡು ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ, ದುಬಾರಿ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗಹನಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 40
गत्वा नागपुरं वाच्यं पाण्डु: प्रत्रजितो वनम् । अर्थ काम॑ सुखं चैव रतिं च परमात्मिकाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನಾಗಪುರಕ್ಕೆ (ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ) ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ನಿರ್ವಾಸಿತನಾದ ಪಾಂಡು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು; ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಪರಮಾಂತಃಕರಣದ ರತಿಸೌಖ್ಯವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।
Verse 41
ततसस््तस्यानुयातारस्ते चैव परिचारका:,भरतसिंह पाण्डुकी यह करुणायुक्त चित्र-विचित्र वाणी सुनकर उनके अनुचर और सेवक सभी हाय-हाय करके भयंकर आर्तनाद करने लगे
ಆಮೇಲೆ ಪಾಂಡುವಿನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೂ ಪರಿಚಾರಕರೂ ಅವನ ಕರುಣಾಭರಿತ, ವಿಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ “ಹಾಯ್ ಹಾಯ್” ಎಂದು ಭೀಕರವಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 42
श्रुत्वा भरतसिंहस्य विविधा: करुणा गिर: । भीममार्तस्वरं कृत्वा हाहेति परिचुक्रुशु:,भरतसिंह पाण्डुकी यह करुणायुक्त चित्र-विचित्र वाणी सुनकर उनके अनुचर और सेवक सभी हाय-हाय करके भयंकर आर्तनाद करने लगे
ಭರತಸಿಂಹನಾದ ಪಾಂಡುವಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಕರುಣ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನ ಅನುಚರರು ಮತ್ತು ಸೇವಕರು ಭೀಕರ ಆર્તಸ್ವರ ಎತ್ತಿ “ಹಾಯ್ ಹಾಯ್” ಎಂದು ಕೂಗಿದರು।
Verse 43
उष्णमश्रु विमुड्चन्तस्तं विहाय महीपतिम् । ययुर्नागपुरं तूर्ण सर्वमादाय तद् धनम्
ಆ ಸೇವಕರು ಬಿಸಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಮಹೀಪತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು, ಉಳಿದಿದ್ದ ಸರ್ವ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಾಗಪುರಕ್ಕೆ (ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ) ಹೊರಟರು।
Verse 44
ते गत्वा नगरं राज्ञो यथावृत्तं महात्मन: । कथयाज्चक्रिरे राज्ञस्तद् धनं विविध ददु:
ಅವರು ರಾಜನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಹಾತ್ಮ ಪಾಂಡು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಧನವನ್ನೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೇ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು.
Verse 45
श्रुत्वा तेभ्यस्तत: सर्व यथावृत्तं महावने । धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ: पाण्डुमेवान्वशोचत
ಆ ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುವಿನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇವಕರಿಂದ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳಿದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಪಾಂಡುವಿಗಾಗಿಯೇ ಶೋಕಿಸುತ್ತ, ನಿರಂತರ ಅವನ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಉಳಿದನು.
Verse 46
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति कहिचित् | भ्रातृशोकसमाविष्टस्तमेवार्थ विचिन्तयन्,शय्या, आसन और नाना प्रकारके भोगोंमें कभी उनकी रुचि नहीं होती थी। वे भाईके शोकमें मग्न हो सदा उन्हींकी बात सोचते रहते थे
ಸಹೋದರಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತನಾದ ಅವನು ಹಾಸಿಗೆ, ಆಸನ, ಯಾವ ವಿಧದ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಂದಿಗೂ ರತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಶೋಕಾವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನೇ ನಿರಂತರ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 47
राजपुत्रस्तु कौरव्य पाण्डुमूलफलाशन: । जगाम सह पत्नीभ्यां ततो नागशतं गिरिम्,जनमेजय! राजकुमार पाण्डु फल-मूलका आहार करते हुए अपनी दोनों पत्नियोंके साथ वहाँसे नागशत नामक पर्वतपर चले गये
ಓ ಜನಮೇಜಯ! ಕೌರವವಂಶದ ರಾಜಪುತ್ರ ಪಾಂಡು ಮೂಲ-ಫಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ‘ನಾಗಶತ’ ಎಂಬ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 48
स चैत्ररथमासाद्य कालकूटमतीत्य च । हिमवन्तमतिक्रम्य प्रययौ गन्धमादनम्,तत्पश्चात् चैत्रथ नामक वनमें जाकर कालकूट और हिमालय पर्वतको लाँघते हुए वे गन्धमादनपर चले गये
ನಂತರ ಅವನು ಚೈತ್ರರಥ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಕಾಲಕೂಟವನ್ನು ದಾಟಿ, ಹಿಮವಂತವನ್ನು ಅতিক್ರಮಿಸಿ ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದತ್ತ ಮುಂದುವರಿದನು.
Verse 49
रक्ष्यममाणो महाभूतै: सिद्धैश्व परमर्षिभि: । उवास स महाराज समेषु विषमेषु च
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹಾರಾಜ! ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಅಸಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಅವನು ಸಮಭಾವದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ಜೀವನ ನಡೆಸಿದನು. ಈ ಭಾಗವು ತಪಸ್ವಿಯ ಆಧಾರ ಸೌಕರ್ಯವಲ್ಲ, ಧೈರ್ಯ-ನಿಯಮನಿಷ್ಠೆಯೆಂದು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನನ್ನು ಧರ್ಮ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಮವೇ ಸುತ್ತುವರಿದು ಕಾಪಾಡುವುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 50
इन्द्रद्युम्नसर: प्राप्य हंसकूटमतीत्य च । शतश्ड्रे महाराज तापस: समतप्यत
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹಾರಾಜ! ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಸರೋವರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಹಂಸಕೂಟವನ್ನು ದಾಟಿ, ಆ ತಾಪಸನು ಶತಶೃಂಗ ಪರ್ವತವನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಅಲ್ಲಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅವನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು. ಈ ಭಾಗವು ನಿಯಮಬದ್ಧ ವೈರಾಗ್ಯದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ—ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸಿ, ಸರಳವಾಗಿ ಬದುಕಿ, ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು.
Verse 118
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि पाण्डुचरितेडष्टादशशाधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डुचरितविषयक एक सौ अठारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುಚರಿತ ವಿಷಯಕ ನೂರ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 197
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डुकी गृगका शाप नामक एक सौ सत्रहवाँ अध्याय प्रा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಮೃಗಶಾಪ—ಪಾಂಡು’ ಎಂಬ ನೂರ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 403
प्रतस्थे सर्वमुत्सृूज्य सभार्य: कुरुनन्दन: । “तुमलोग हस्तिनापुरमें जाकर कह देना कि कुरुनन्दन राजा पाण्डु अर्थ
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುನಂದನ ಪಾಂಡು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟನು. ಅವನು ಜನರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು—“ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ: ರಾಜ ಪಾಂಡು ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ವಿಷಯಸುಖಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to respond to recognized hostile action within a family-polity: whether to publicly accuse and destabilize the court or to practice strategic restraint while safeguarding the vulnerable, as the Pāṇḍavas do under Vidura’s implied counsel.
The chapter juxtaposes ritual order (śrāddha/saṃskāra) with emerging disorder (covert harm), implying that dharma requires both public observance and private vigilance; it also presents renunciation as an ethically coherent response to foreseen systemic decline.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary functions through Vyāsa’s prognostic discourse on a coming age of diminished dharmic practice and the narrative demonstration that unseen intentions can shape historical outcomes.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.