Adhyaya 101
Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna (The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura)
Upa-parva: Āṇīmāṇḍavya–Dharmaśāpa (Episode of Māṇḍavya and the Curse of Dharma)
Janamejaya asks what act caused Dharma to incur a curse and be born in a śūdra womb. Vaiśaṃpāyana recounts the renowned brāhmaṇa ascetic Māṇḍavya, steadfast in truth and tapas, observing silence at his hermitage. Thieves pursued by royal guards hide stolen goods in his dwelling; when questioned, he gives no reply due to his vow. The guards discover the goods, suspect the ascetic, and report to the king, who orders punishment alongside the thieves. Māṇḍavya is impaled but does not die, sustaining life through ascetic power; other sages are distressed. The king later seeks forgiveness and has him taken down, but the stake’s tip remains lodged within him; he becomes known as Āṇīmāṇḍavya. He then confronts Dharma, questioning the disproportionate result of an unknown offense. Dharma explains the cause: as a child, Māṇḍavya had pierced insects’ tails with a blade of grass. Māṇḍavya condemns the excess of punishment for a minor act, curses Dharma to be born as a human in a śūdra lineage, and establishes a normative boundary: before the age of fourteen, acts should not be treated as full moral transgressions in the same way. The narration closes by identifying Dharma’s birth as Vidura, characterized by competence in dharma and artha, freedom from greed and anger, and commitment to Kuru welfare.
Chapter Arc: Sauti’s narration turns to the Bharata throne’s luminous pillar—King Shantanu—whose very body and conduct are described as omens of royal fortune. → A cascade of praises builds: Shantanu’s self-mastery, generosity, forbearance, intellect, and splendor; his perfect kingly marks and lion-like vigor. Yet beneath the eulogy runs an anxious subtext—dynasty depends on heirs, and a single son is a fragile lamp in a storm. → The chapter’s heart tightens around lineage and succession: the fear of calamity befalling Ganga’s son (Devavrata) and the stark maxim that one child scarcely equals true posterity—pressing the royal house toward fateful decisions. → The narrative settles into a clear portrait of Shantanu as dharma- and artha-skilled protector of all, while the court’s attention fixes on marriage, progeny, and the worthiness of alliances (with Satyavati looming in the background). → The stage is set for Devavrata’s terrible vow—an approaching thunderclap that will secure Shantanu’s desire yet scar the future of the Kuru line.
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५१ श्लोक हैं) अपन का छा | अकाल - द्यु” का ही नाम 'द्यो' है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ರಾಜ ಶಾಂತನು ಧೀಮಂತನು; ದೇವರೂ ರಾಜರ್ಷಿಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಆ ನೃಪನು ಸರ್ವಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 2
दमो दान क्षमा बुद्धिह्लीर्धतिस्तेज उत्तमम् । नित्यान्यासन् महासत्त्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे
ಆ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಶಾಲಿಯಾದ ಪುರುಷರ್ಷಭ ಶಾಂತನುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ದಾನ, ಕ್ಷಮೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಲಜ್ಜೆ, ಧೃತಿ (ಧೈರ್ಯ), ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ತೇಜಸ್ಸು—ಇವು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿದ್ದವು।
Verse 3
एवं स गुणसम्पन्नो धर्मार्थकुशलो नृप: । आसीदू भरतवंशस्य गोप्ता सर्वजनस्य च,इस प्रकार उत्तम गुणोंसे सम्पन्न एवं धर्म और अर्थके साधनमें कुशल राजा शान्तनु भरतवंशका पालन तथा सम्पूर्ण प्रजाकी रक्षा करते थे
ಹೀಗೆ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾದ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಭರತವಂಶದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿಯೂ ಸರ್ವಜನರ ಪಾಲಕನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದನು।
Verse 4
कम्बुग्रीव: पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रम: । अन्वित: परिपूर्णार्थ: सर्वे्नुपतिलक्षणै:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನ ಕಂಠವು ಶಂಖದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು, ಭುಜಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ರಾಜೋಚಿತ ಎಲ್ಲ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದವು.
Verse 5
तस्य कीर्तिमतो वृत्तमवेक्ष्म सततं नरा: । धर्म एव पर: कामादर्थाच्चेति व्यवस्थिता:,उन यशस्वी महाराजके धर्मपूर्ण सदाचारको देखकर सब मनुष्य सदा इसी निश्चयपर पहुँचे थे कि काम और अर्थसे धर्म ही श्रेष्ठ है
ಆ ಕೀರ್ತಿಮಂತ ರಾಜನ ಧರ್ಮಮಯ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ನೋಡಿ ಜನರು ಸದಾ ಈ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು—ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು.
Verse 6
एतान्यासन् महासत्त्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे । न चास्य सदृशः कश्रिद् धर्मतः पार्थिवो5भवत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಸತ್ತ್ವವಂತನಾದ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಾಂತನುನಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಆಳುವಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಸಮನಾದ ರಾಜನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 7
वर्तमान हि धर्मेषु सर्वधर्मभूतां वरम् । त॑ महीपा महीपालं राजराज्ये5भ्यषेचयन्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸದಾ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಪಾಲರಾದ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಸೇರಿ ಅವನನ್ನು ರಾಜಾಧಿರಾಜ—ಸಾಮ್ರಾಟ್—ಪದಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು.
Verse 8
वीतशोकभयाबाधा: सुखस्वप्ननिबोधना: । पति भारत गोप्तारं समपद्यन्त भूमिपा:
ಜನಮೇಜಯನೇ! ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಶಾಂತನುನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತರ ರಕ್ಷಕನೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಯಾರಿಗೂ ಶೋಕ, ಭಯ, ಮಾನಸಿಕ ಪೀಡೆ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಜನರು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿ ಸುಖವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು.
Verse 9
तेन कीर्तिमता शिष्टा: शक्रप्रतिमतेजसा । यज्ञदानक्रियाशीला: समपद्यन्त भूमिपा:,इन्द्रके समान तेजस्वी और कीर्तिशाली शान्तनुके शासनमें रहकर अन्य राजालोग भी दान और यज्ञ कर्मोमें स्वभावतः प्रवृत्त होने लगे
ಇಂದ್ರಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಕೀರ್ತಿಮಂತನಾದ ಆ ರಾಜನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಇತರ ಭೂಪತಿಗಳೂ ಶಿಷ್ಟರಾದರು; ಸಹಜವಾಗಿ ಯಜ್ಞ, ದಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು।
Verse 10
शान्तनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा । नियमात् सर्ववर्णानां धर्मोत्तरमवर्तत
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತನು ಪ್ರಧಾನರಾದ ರಾಜರು ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳ ಜನರು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಬದುಕಿದರು; ನಡೆ-ನುಡಿಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಧರ್ಮವೇ ಪರಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಪಡೆದಿತು।
Verse 11
ब्रह्म पर्यचरत् क्षत्रं विश: क्षत्रमनुव्रता: । ब्र्मक्षत्रानुरक्ताश्न शूद्रा: पर्यचरन् विश:
ಆ ಸುಸಂಯೋಜಿತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ವೈಶ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ ಶೂದ್ರರು ವೈಶ್ಯರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಣವೂ ತನ್ನ ನಿಯತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಸಮರಸತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿತು।
Verse 12
स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने । वसन् सागरफपर्यन्तामन्वशासद् वसुन्धराम्,महाराज शान्तनु कुर॒ुवंशकी रमणीय राजधानी हस्तिनापुरमें निवास करते हुए समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका शासन और पालन करते थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುಗಳ ರಮಣೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನು, ಸಮುದ್ರಪರ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 13
स देवराजसदृशो धर्मज्ञ: सत्यवागृजु: । दानधर्मतपोयोगाच्छ़िया परमया युतः
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನಂತೆ; ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಸತ್ಯವಚನ ಮತ್ತು ಸರಳಸ್ವಭಾವಿ. ದಾನ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು—ಈ ಮೂರರ ಯೋಗದಿಂದ ಅವನು ಪರಮಶ್ರೀಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನ ದಿವ್ಯ ಕಾಂತಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 14
अरागद्वेषसंयुक्त: सोमवत् प्रियदर्शन: । तेजसा सूर्यकल्पो5 भूद् वायुवेगसमो जवे । अन्तकप्रतिम: कोपे क्षमया पृथिवीसम:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನಲ್ಲಿ ರಾಗವೂ ದ್ವೇಷವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನಂತೆ ಅವನ ದರ್ಶನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಾಯುಸಮಾನ; ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಅಂತಕ (ಯಮ) ಸಮಾನ, ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ—ಸಹನಶೀಲನೂ ಸ್ಥಿರನೂ ಆಗಿದ್ದನು.
Verse 15
वध: पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् । शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृूप,जनमेजय! महाराज शान्तनुके इस पृथ्वीका पालन करते समय पशुओं, वराहों, मृगों तथा पक्षियोंका वध नहीं होता था
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯ! ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪಶುಗಳು, ವರಾಹಗಳು, ಮೃಗಗಳು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 16
ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान् । सम॑ शशास भूतानि कामरागविवर्जित:
ಅವರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿತ್ತು. ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನು ವಿನಯಶೀಲನೂ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧನೂ ಆಗಿ, ಕಾಮ-ರಾಗಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ದೂರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಮಭಾವದಿಂದ, ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 17
देवर्षिपितृयज्ञार्थमार भ्यन्त तदा क्रिया: । न चाधर्मेण केषांचित् प्राणिनामभवद् वध:
ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಯಜ್ಞ, ಋಷಿಯಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಪಿತೃಯಜ್ಞಗಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ಮಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅಧರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದು ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯ ವಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 18
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम् । स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत् पिता,दुःखी, अनाथ एवं पशु-पक्षीकी योनिमें पड़े हुए जीव--इन सब प्राणियोंका वे राजा शान्तनु ही पिताके समान पालन करते थे
ದುಃಖಿತರಾದ, ಅನಾಥರಾದ ಹಾಗೂ ಪಶು-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆ ರಾಜ ಶಾಂತನು ತಂದೆಯಂತೆ ಆಗಿದ್ದನು; ಅವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 19
तस्मिन् कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति । श्रिता वागभवत् सत्यं दानधर्माश्रितं मन:
ಕುರುಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರ ಶಾಂತನು ರಾಜ್ಯಾಸೀನನಾಗಿದ್ದಾಗ ವಾಣಿ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು—ಎಲ್ಲರೂ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ದಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು।
Verse 20
स समा: षोडशाष्टौ च चतस्रोषष्टौ तथापरा: । रतिमप्राप्रुवन् स्त्रीषु बभूव वनगोचर:,राजा शान्तनु सोलह, आठ, चार और आठ कुल छत्तीस वर्षोतक स्त्रीविषयक अनुरागका अनुभव न करते हुए वनमें रहे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ, ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಎಂಟು ವರ್ಷ, ಆಮೇಲೆ ಮತ್ತೂ ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ರತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನಂತೆ, ಸಂಯಮಿಯಾಗಿ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದನು।
Verse 21
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुत: । गाड़ेयस्तस्य पुत्रो5 भून्नाम्ना देवव्रतो वसु:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ರೂಪ, ಅದೇ ಆಚರಣೆ, ಅದೇ ವರ್ತನೆ, ಅದೇ ವಿದ್ಯೆ ಹೊಂದಿದವನಾಗಿ ಗಂಗೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು—ವಸುಸ್ವರೂಪನಾದ, ದೇವವ್ರತನೆಂಬ ನಾಮಧೇಯದವನು।
Verse 22
सवस्त्रिषु स निष्णात: पार्थिवेष्वितरेषु च । महाबलो महासत्त्वो महावीरयों महारथ:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಲೌಕಿಕವೂ ಅಲೌಕಿಕವೂ ಆದ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅಸ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಬಲ ಮಹತ್ತರ, ಸತ್ತ್ವ ಮಹತ್ತರ, ವೀರ್ಯವೂ ಮಹತ್ತರ; ಅವನು ಮಹಾರಥನು।
Verse 23
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गड्जामनुसरन् नदीम् । भागीरथीमल्पजलां शान््लनुर्दृष्टवान् नृप:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಒಂದು ಮೃಗವನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ವಿದ್ಧ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾ ನದಿತೀರದ ಮೂಲಕ ಹೋಗಿ ಭಾಗೀರಥಿಯ ತಟಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು।
Verse 24
तां दृष्टवा चिन्तयामास शान्तनुः पुरुषर्षभ: । स्वन्दते कि त्वियं नाद्य सरिच्छेष्ठा यथा पुरा
ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು—“ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಈ ಗಂಗೆಯು ಇಂದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಏಕೆ ಹರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ?”
Verse 25
ततो निमित्तमन्विच्छन् ददर्श स महामना: । कुमारं रूपसम्पन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम्
ಆಮೇಲೆ ಆ ಮಹಾಮನಸ್ಸು ಆ ಸೂಚನೆಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನನ್ನು ಕಂಡನು—ರೂಪಸಂಪನ್ನ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತಾದ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಮನೋಹರ.
Verse 26
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देव॑ पुरन्दरम् । कृत्स्नां गड़ां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णमरवस्थितम्
ಅವನು ದೇವರಾದ ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನಂತೆ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗಂಗೆಯ ಹರಿವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು.
Verse 27
तां शरैराचितां दृष्टवा नदीं गड़ां तदन्तिके । अभवद् विस्मितो राजा दृष्टवा कर्मातिमानुषम्
ಅವನ ಸಮೀಪ ಗಂಗಾ ನದಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ಅತಿಮಾನವ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು.
Verse 28
जातमात्र पुरा दृष्टवा त॑ पुत्र शान्तनुस्तदा । नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम्
ಶಾಂತನು ಆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಜನನಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನೋಡಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದರೂ ಆ ವೇಳೆ ಸ್ಮೃತಿ ಮರಳಿ ಬರಲಿಲ್ಲ, ತನ್ನದೇ ಮಗನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರದೆ ಹೋದನು.
Verse 29
सतुतंपितरं दृष्टवा मोहयामास मायया | सम्मोहा तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत,बालकने अपने पिताको देखकर उन्हें मायासे मोहित कर दिया और मोहित कर दिया और मोहित करके शीघ्र वहीं अन्तर्धान हो गया
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಆ ಬಾಲಕನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು; ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮ್ಮೋಹಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಯಿತು।
Verse 30
तदद्भुतं ततो दृष्टवा तत्र राजा स शान्तनुः । शड्कमान: सुतं गड्भगमब्रवीद् दर्शयेति ह,यह अद्भुत बात देखकर राजा शान्तनुको कुछ संदेह हुआ और उन्होंने गंगासे अपने पुत्रको दिखानेकी कहा
ಆ ಅದ್ಭುತ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ರಾಜ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—“ನಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ತೋರಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು।
Verse 31
दर्शयामास तं गड्ढा बिभ्रती रूपमुत्तमम् । गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ त॑ कुमारमलंकृतम्
ಆಗ ದೇವಿ ಗಂಗೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಮಾರನ ಬಲಗೈ ಹಿಡಿದು ಅವನನ್ನು ಮುಂದೆ ತಂದು ತೋರಿಸಿದಳು।
Verse 32
अलंकृतामाभरणैर्विरजो<म्बरसंवृताम् । दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात् स शान्तनु:
ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಲಿನರಹಿತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತಳಾದ ಅವಳನ್ನು—ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದರೂ—ರಾಜ ಶಾಂತನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 33
गजड़ोवाच य॑ पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यविन्दथा: । स चायं पुरुषव्यात्र सर्वास्त्रविदनुत्तम:
ಗಂಗೆಯು ಹೇಳಿದಳು—“ಮಹಾರಾಜ! ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಗರ್ಭದಿಂದ ನೀವು ಪಡೆದ ಎಂಟನೆಯ ಪುತ್ರನು ಇವನೇ. ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ! ಸರ್ವ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ಅನುತ್ತಮನು.”
Verse 34
गृहाणेमं महाराज मया संवर्धितं सुतम् । आदाय पुरुषव्याप्र नयस्वैनं गृहं विभो,राजन! मैंने इसे पाल-पोसकर बड़ा कर दिया है। अब आप अपने इस पुत्रको ग्रहण कीजिये। नरश्रेष्ठ! स्वामिन! इसे घर ले जाइये
ಓ ಮಹಾರಾಜ! ನಾನು ಈ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿ ದೊಡ್ಡವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ನೀವು ಅವನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ. ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ, ಓ ವಿಭೋ! ಅವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಿಮ್ಮ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿರಿ.
Verse 35
वेदानधिजगे साजड्न् वसिष्ठादेष वीर्यवान् । कृतास्त्र: परमेष्वासो देवराजसमो युधि
ನಿಮ್ಮ ಈ ವೀರ್ಯವಂತ ಪುತ್ರನು ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಪರಮ ಧನುರ್ಧರ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿ.
Verse 36
सुराणां सम्मतो नित्यमसुराणां च भारत । उशना वेद यच्छास्त्रमयं तद् वेद सर्वश:
ಓ ಭಾರತ! ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ—ಇಬ್ಬರೂ ಅವನನ್ನು ಸದಾ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಶನಾ (ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ) ಯಾವ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವನೋ, ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಇವನೂ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ.
Verse 37
तथैवाज्धिरस: पुत्र: सुरासुरनमस्कृत: । यद् वेद शास्त्र तच्चापि कृत्स्नमस्मिन् प्रतिष्ठितम्
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿರಸನ ಪುತ್ರ, ದೇವಾಸುರರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಯಾವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವನೋ, ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಈ ಯುವಕನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಓ ವೀರಶ್ರೇಷ್ಠ! ಇವನು ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಂಡಿತ. ನಾನು ನೀಡಿದ ಈ ವೀರ ಪುತ್ರನನ್ನು—ಅಜೇಯ ಮಹಾಧನುರ್ಧರನನ್ನು—ನಿಮ್ಮ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿರಿ.
Verse 38
तव पुत्रे महाबाहौ साड्रोपाड़ं महात्मनि । ऋषि: परैरनाधृष्यो जामदग्न्य: प्रतापवान्
ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ! ನಿಮ್ಮ ಮಹಾತ್ಮ ಪುತ್ರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಾಪವಂತ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ (ಪರಶುರಾಮ) ಋಷಿ—ಯಾರಿಂದಲೂ ಜಯಿಸಲಾರದವನು—ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ (ಸಮಸ್ತ ಉಪಕರಣಗಳೊಡನೆ) ಇದ್ದನು.
Verse 39
यदस्त्रं वेद रामश्न तदेतस्मिन् प्रतिष्ठितम् । महेष्वासमिमं राजन् राजधर्मार्थकोविदम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ರಾಮಶ್ನನು ತಿಳಿದಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯೂ ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಾಧನುರ್ಧರನನ್ನು ನೋಡು—ರಾಜಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಪುಣನು.
Verse 40
वैशम्पायन उवाच (इत्युक्त्वा सा महाभागा तत्रैवान्तरधीयत ।) तयैवं समनुज्ञात: पुत्रमादाय शान्तनु:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನಳಾದಳು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಶಾಂತನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು (ದೇವಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ) ರಾಜಧರ್ಮದ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.
Verse 41
भ्राजमानं यथादित्यमाययौ स्वपुरं प्रति । पौरवस्तु पुरी गत्वा पुरन्दरपुरोपमाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ (ಮಗನನ್ನು) ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ತನ್ನ ನಗರತ್ತ ಹೊರಟನು. ಪೌರವ ರಾಜನು ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಪುರಿಯಂತೆ ಇರುವ ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 42
सर्वकामसमृद्धार्थ मेने सो55त्मानमात्मना । पौरवेषु ततः पुत्र राज्यार्थमभयप्रदम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಶಾಂತನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತಾನೇ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದಂತೆ ಕೃತಾರ್ಥನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪೌರವರ ಮಧ್ಯೆ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು—ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನಾಗಿ, ಜನರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುವವನಾಗಿ—ರಾಜ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು.
Verse 43
गुणवन्तं महात्मानं यौवराज्ये5भ्यषेचयत् । पौरवाउ्छान्तनो: पुत्र: पितरं च महायशा:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಪೌರವ ವಂಶದ ರಾಜ ಶಾಂತನು ತನ್ನ ಗುಣವಂತ, ಮಹಾತ್ಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಯುವರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದನು. ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಪುತ್ರನು ತನ್ನ ಆಚಾರದಿಂದ ತಂದೆಯನ್ನೂ ಪೌರವ ಸಮುದಾಯವನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.
Verse 44
राष्ट्र च रज्जयामास वृत्तेन भरतर्षभ | स तथा सह पुत्रेण रममाणो महीपति:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ತನ್ನ ಸದುಪಚಾರದಿಂದ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು. ಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ವಾಸಿಸಿ ಆ ರಾಜನು ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 45
वर्तयामास वर्षाणि चत्वार्यमितविक्रम: । स कदाचिद् वन॑ यातो यमुनामभितो नदीम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಅಮಿತಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಿತು. ನಂತರ ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಸಮೀಪದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 46
महीपतिरनिर्देश्यमाजिघ्रद् गन्धमुत्तमम् । तस्य प्रभवमन्विच्छन् विचचार समन्तत:,वहाँ राजाको अवर्णनीय एवं परम उत्तम सुगन्धका अनुभव हुआ। वे उसके उद्गमस्थानका पता लगाते हुए सब ओर विचरने लगे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನು ವರ್ಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 47
स ददर्श तदा कनन््यां दाशानां देवरूपिणीम् | तामपृच्छत् स दृष्टवैव कन््यामसितलोचनाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಆಗ ಅವನು ದಾಶರ (ಮೀನುಗಾರರ) ನಡುವೆ ದೇವರೂಪಿಣಿಯಾದ ಒಂದು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಕಪ್ಪುಕಣ್ಣುಗಳಾದ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಜನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
Verse 48
कस्य त्वमसि का चासि कि च भीरु चिकीर्षसि । साब्रवीद् दाशकन्यास्मि धर्मार्थ वाहये तरिम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: “ಭೀರು! ನೀ ಯಾರು? ಯಾರ ಮಗಳು? ಏನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ?” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು: “ನಾನು ದಾಶಕನ್ಯೆ; ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 49
पितुर्नियोगाद् भद्गं ते दाशराज्ञों महात्मन: । रूपमाधुर्यगन्धैस्तां संयुक्तां देवरूपिणीम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಮಹಾತ್ಮ ದಾಶರಾಜನ ಮಗಳು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ದೋಣಿ ನಡೆಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ರೂಪ, ಮಾಧುರ್ಯ, ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಅವಳು ದೇವಕನ್ಯೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಅವಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಗೆ ಒಳಗಾದನು; ನಂತರ ಅವಳ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳ ಕೈ ಬೇಡಿ ವರಿಸಿದನು.
Verse 50
समीक्ष्य राजा दाशेयीं कामयामास शान्तनु: । स गत्वा पितरं तस्या वरयामास तां तदा
ದಾಶರಾಜನ ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಅವಳನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಆಗ ಅವಳ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ವರಿಸಿದನು.
Verse 51
पर्यपूच्छत् ततस्तस्या: पितरं सो55त्मकारणात् | सचतं प्रत्युवाचेदं दाशराजो महीपतिम्
ನಂತರ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವಳ ತಂದೆಯನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ರಾಜನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿಷಾದರಾಜ ದಾಶರಾಜನು ಮಹೀಪತಿ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 52
जातमात्रैव मे देया वराय वरवर्णिनी । ह्ृदि कामस्तु मे कश्नचित् त॑ं निबोध जनेश्वर
ಜನೇಶ್ವರನೇ, ಈ ಸುಂದರಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಅವಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಿತ್ತು; ಆದರೆ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆಶೆ ಇದೆ—ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ.
Verse 53
यदीमां धर्मपत्नीं त्वं मत्तः प्रार्थयसेडनघ । सत्यवागसि सत्येन समयं कुरु मे ततः
ಅನಘನರೇಶ್ವರನೇ, ನೀನು ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡು; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಸತ್ಯವಚನನು.
Verse 54
समयेन प्रदद्यां ते कन््यामहमिमां नृप । न हि मे त्वत्सम: कश्चिद् वरो जातु भविष्यति,“राजन! मैं इस कनन््याको एक शर्तके साथ आपकी सेवामें दूँगा। मुझे आपके समान दूसरा कोई श्रेष्ठ वर कभी नहीं मिलेगा”
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ನಾನು ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ನೀಡುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನಗೆ ಸಮಾನನಾದ ವರನು ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದೊರಕನು.
Verse 55
थान्तनुरु॒वाच श्रुत्वा तव वरं दाश व्यवस्येयमहं तव । दातव्यं चेत् प्रदास्यामि न त्वदेयं कथंचन
ಶಾಂತನುವು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮೀನುಗಾರನೇ! ನೀನು ಬಯಸುವ ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರವೇ ನಾನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವೆನು. ಕೊಡಬಹುದಾದದ್ದಾದರೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ಕೊಡಲಾಗದದ್ದಾದರೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಕೊಡಲಾರೆ.
Verse 56
दाश उवाच अस्यां जायेत य: पुत्र: स राजा पृथिवीपते । त्वदूर्ध्वमभिषेक्तव्यो नान्य: कश्नन पार्थिव
ದಾಶನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭೂಪತೇ! ಈಕೆಯಿಂದ ಜನಿಸುವ ಪುತ್ರನೇ ರಾಜನಾಗಬೇಕು. ನಿನ್ನ ನಂತರ ಅವನಿಗೇ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವಾಗಬೇಕು; ಬೇರೆ ಯಾವ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೂ ಅಲ್ಲ.
Verse 57
वैशम्पायन उवाच नाकामयत त॑ दातुं वरं दाशाय शान्तनु: । शरीरजेन तीव्रेण दह्ममानोडपि भारत
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ (ಜನಮೇಜಯ)! ದೇಹಜನಿತವಾದ ತೀವ್ರ ಕಾಮಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ರಾಜ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ದಾಶನಿಗೆ ಆ ವರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 58
स चिन्तयन्नेव तदा दाशकन्यां महीपति: । प्रत्ययाद्धास्तिनपुरं कामोपहतचेतन:,कामकी वेदनासे उनका चित्त चंचल था। वे उस निषादकन्याका ही चिन्तन करते हुए उस समय हस्तिनापुरको लौट गये
ಕಾಮದಿಂದ ಅಶಾಂತಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಭೂಪತಿ, ದಾಶಕನ್ಯೆಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.
Verse 59
ततः कदाचिच्छोचन्तं शान्तनुं ध्यानमास्थितम् । पुत्रो देवव्रतो5भ्येत्य पितरं वाक्यमब्रवीत्
ಅನಂತರ ಒಂದು ವೇಳೆ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಶೋಕಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಆಗ ಅವನ ಪುತ್ರ ದೇವವ್ರತನು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದನು.
Verse 60
सर्वतो भवतः: क्षेमं विधेया: सर्वपार्थिवा: । तत् किमर्थमिहाभी क्ष्णं परिशोचसि दु:खित:
ತಂದೆಯೇ! ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ; ಭೂಮಂಡಲದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರೂ ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನೀವು ಏಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದುಃಖಿಸಿ ಶೋಕಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತೀರಿ?
Verse 61
ध्यायन्निव च मां राजन्नाभिभाषसि किंचन । नचाश्वेन विनिर्यासि विवर्णो हरिण: कृश:
ರಾಜನೇ! ನೀವು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಂತೆ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತೀರಿ; ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕುದುರೆಯೇರಿ ಹೊರಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ವರ್ಣ ಮಂಕಾಗಿದೆ; ನೀವು ಬಿಳಿಬಿಳಿಯಾಗಿ ಕೃಶರಾಗಿದ್ದೀರಿ.
Verse 62
व्याधिमिच्छामि ते ज्ञातुं प्रतिकुर्या हि तत्र वै । एवमुक्त: स पुत्रेण शान्तनु: प्रत्यभाषत
ನಿಮಗೆ ಯಾವ ವ್ಯಾಧಿ ಬಾಧಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ. ಪುತ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 63
असंशयं ध्यानपरो यथा वत्स तथा शृणु । अपत्यं नस्त्वमेवैक: कुले महति भारत
ಮಗನೇ! ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದೆ. ಆ ಚಿಂತೆ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಓ ಭಾರತ! ಈ ಮಹಾಕುಲದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಸಂತಾನ.
Verse 64
शस्त्रनित्यश्व॒ सततं पौरुषे पर्यवस्थित: । अनित्यतां च लोकानामनुशोचामि पुत्रक
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನೀನು ಸದಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದು, ಪುರುಷಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಆದರೆ ಪುತ್ರನೇ, ಲೋಕಗಳೂ ಜೀವನಸ್ಥಿತಿಗಳೂ ಎಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಚಿಂತಿಸಿ ನಾನು ನಿರಂತರ ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿ ಆತಂಕದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ.
Verse 65
कथंचित् तव गाड़ेय विपत्ता नास्ति न: कुलम् । असंशयं त्वमेवैक: शतादपि वर: सुत:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಗಾಂಗೇಯನೇ! ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ದಿನ ನಮ್ಮ ಕುಲದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ— ನೀ ಒಬ್ಬನೇ ನನಗೆ ನೂರು ಪುತ್ರರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
Verse 66
न चाप्यहं वृथा भूयो दारान् कर्तुमिहोत्सहे । संतानस्यथाविनाशाय कामये भद्रमस्तु ते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಂತಾನಪರಂಪರೆ ನಾಶವಾಗದಿರಲೆಂದು ನಾನು ಪುನಃ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ.
Verse 67
अनपत्यतैकपुत्रत्वमित्याहुर्धर्मवादिन: । (चक्षुरेकं च पुत्रश्न अस्ति नास्ति च भारत । चक्षुर्नाशे तनोरनाश: पुत्रनाशे कुलक्षय: ।।) अन्निहोत्रं त्रयीविद्यासंतानमपि चाक्षयम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವರು, ಅಪತ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಏಕಪುತ್ರತ್ವದಂತೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓ ಭಾರತ, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಪುತ್ರ— ಇವೆರಡೂ ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಇದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲವೂ’: ಕಣ್ಣು ನಾಶವಾದರೂ ದೇಹ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪುತ್ರ ನಾಶವಾದರೆ ಕುಲಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ತ್ರಯೀವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ— ಇವುಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷಯ ಆಧಾರಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 68
एवमेतन्मनुष्येषु तच्च सर्वप्रजास्विति,“इस प्रकार संतानका महत्त्व जैसा मनुष्योंमें मान्य है, उसी प्रकार अन्य सब प्राणियोंमें भी है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.
Verse 69
यदपत्यं महाप्राज्ञ तत्र मे नास्ति संशय: । एषा त्रयीपुराणानां देवतानां च शाश्वती,(अपत्यं कर्म विद्या च त्रीणि ज्योतींषि भारत । यदिदं कारणं तात सर्वमाख्यातमञ्जसा ।।
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ಇದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಲ್ಪವೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ—ಸಂತಾನವೇ ಪರಮ ಮುಖ್ಯ. ಇದು ತ್ರಿವೇದಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ನಿಶ್ಚಯ. ‘ಓ ಭಾರತ! ಸಂತಾನ, ಧರ್ಮಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆ—ಇವು ಮೂರು ಜ್ಯೋತಿಗಳು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.’ ತಾತಾ! ನನ್ನ ಚಿಂತೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರಣವನ್ನು ನಿನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು.
Verse 70
त्वं च शूर: सदामर्षी शस्त्रनित्यश्व भारत | नान्यत्र युद्धात् तस्मात् ते निधनं विद्यते क्वचित्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಭಾರತ! ನೀನು ಶೂರ; ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸದವನು; ಸದಾ ಶಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲೇ ನಿರತನಾಗಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ನಿನಗೆ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 71
सो5स्मि संशयमापन्नस्त्वयि शान्ते कथं भवेत् | इति ते कारणं तात दुःखस्योक्तमशेषत:
ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾನು ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೇನೆ—ನೀನು ಶಾಂತನಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೆ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು? ತಾತಾ! ಇದೇ ನನ್ನ ದುಃಖದ ಕಾರಣ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು.
Verse 72
वैशम्पायन उवाच ततस्तत्कारणं राज्ञो ज्ञात्वा सर्वमशेषत: । देवव्रतो महाबुद्धि: प्रज्ञया चान्वचिन्तयत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನಂತರ ರಾಜನ ದುಃಖದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರಣವನ್ನು ಏನೂ ಉಳಿಯದಂತೆ ತಿಳಿದು, ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ದೇವವ್ರತನು ತನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿದನು.
Verse 73
अभ्यगच्छत् तदैवाशु वृद्धामात्यं पितुर्हितम् । तमपृच्छत् तदाभ्येत्य पितुस्तच्छोककारणम्
ನಂತರ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಂದೆಯ ಹಿತೈಷಿಯಾದ ವೃದ್ಧಮಂತ್ರಿಯ ಬಳಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದನು. ಸಮೀಪಿಸಿ, ತಂದೆಯ ಶೋಕದ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದನು.
Verse 74
तस्मै स कुरुमुख्याय यथावत् परिपृच्छते । वरं शशंस कन्यां तामुद्दिश्य भरतर्षभ
ಕುರುಮುಖ್ಯನಾದ ದೇವವ್ರತನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಆ ವೃದ್ಧಮಂತ್ರಿ ರಾಜನು ವಿವಾಹಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ।
Verse 75
(सूतं भूयो5पि संतप्त आह्वयामास वै पितु: ।।
ಆದರೂ ದುಃಖದಿಂದ ತಪಿಸಿದ ದೇವವ್ರತನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕರೆಯಿಸಿದನು. ರಾಜಕುಮಾರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರಾಜ ಶಾಂತನುವಿನ ಸಾರಥಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಆಗ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಭೀಷ್ಮನು ತಂದೆಯ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು— ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಸಾರಥೇ! ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಪ್ತಸಖ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಅವರ ರಥವನ್ನು ಜೂತಗೊಳಿಸುತ್ತೀ. ರಾಜನ ಪ್ರೀತಿ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ? ನಾನು ಕೇಳಿದಾಗ ನೀನು ಹೇಳುವಂತೆ ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಇತರಥಾ ಅಲ್ಲ.” ಸಾರಥಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ನರಶ್ರೇಷ್ಠ! ಒಬ್ಬ ಮೀನುಗಾರನ ಮಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮನಸ್ಸು ಹೋಗಿದೆ. ರಾಜನು ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಮೀನುಗಾರನು ಈ ಷರತ್ತು ಹೇಳಿದನು—‘ಅವಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸುವ ಪುತ್ರನೇ ನಿಮ್ಮ ನಂತರ ರಾಜನಾಗಬೇಕು.’ ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಗೆ ಆ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನೂ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ—ಆ ಷರತ್ತು ಇಲ್ಲದೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ವೀರ! ನಾನು ತಿಳಿದಿರುವ ವೃತ್ತಾಂತ ಇದು; ಮುಂದೆ ನೀವು ಯುಕ್ತವೆಂದು ಕಂಡುದನ್ನು ಮಾಡಿ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವವ್ರತನು ವೃದ್ಧ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ದಾಶರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ತಂದೆಯಿಗಾಗಿ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಬೇಡಿದನು।
Verse 76
तं दाश: प्रतिजग्राह विधिवत् प्रतिपूज्य च । अब्रवीच्चैनमासीनं राजसंसदि भारत
ಆಗ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿ ದಾಶನು ಅವರನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಆಸನ ನೀಡಿದನು. ಅತಿಥಿ ಕುಳಿತ ಬಳಿಕ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದಾಶನು ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು, ಓ ಭಾರತ।
Verse 77
दाश उवाच (राज्यशुल्का प्रदातव्या कन्येयं याचतां वर | अपत्यं यद् भवेत् तस्या: स राजास्तु पितु: परम् ।।
ದಾಶನು ಹೇಳಿದನು—“ಯಾಚಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕುಮಾರ! ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸುವ ಸಂತಾನವು ತಂದೆಯ ನಂತರ ರಾಜನಾಗಬೇಕು।”
Verse 78
को हि सम्बन्धकं शलाध्यमीप्सितं यौनमीदृशम् । अतिक्रामन्न तप्येत साक्षादपि शतक्रतु:
ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾದ, ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾದ, ಬಹುಬಯಸಿದ ಇಂತಹ ವಿವಾಹಬಂಧವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಯಾರು ತಾಪದಿಂದ ಕಲುಷಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಸాక్షಾತ್ ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವನೂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ದಹಿಸುವನು।
Verse 79
अपत्यं चैतदार्यस्य यो युष्माकं॑ समो गुणै: । यस्य शुक्रात् सत्यवती सम्भूता वरवर्णिनी
ದಾಶನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಕನ್ಯೆ ಒಬ್ಬ ಆರ್ಯಪುರುಷನ ಸಂತಾನ; ಅವನು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಸಮಾನನು. ಅವನ ಶುಕ್ರದಿಂದಲೇ ಈ ಶುಭವರ್ಣಿನಿ ಸತ್ಯವತಿ ಜನ್ಮಿಸಿದೆ.
Verse 80
तेन मे बहुशस्तात पिता ते परिकीर्तित:ः । अर्ह: सत्यवतीं बोढुं धर्मज्ञ: स नराधिप:
ಆದ್ದರಿಂದ, ತಾತಾ! ನಿನ್ನ ತಂದೆ ನಿನ್ನ ವಿಷಯವನ್ನು ನನ್ನೊಡನೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ—ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ವರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ನರಾಧಿಪ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಮಾತ್ರ ಎಂದು.
Verse 81
अर्थितश्नापि राजर्षि: प्रत्याख्यात: पुरा मया । स चाप्यासीत् सत्यवत्या भृशमर्थी महायशा:
ದಾಶನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜರ್ಷಿ ಶಾಂತನು ಹಿಂದೆಯೂ ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಬಹಳ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು; ಆದರೂ ಅವನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಾನು ಆಗ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದೆ.
Verse 82
कन्यापितृत्वात् किंचित् तु वक्ष्यामि त्वां नराधिप । बलवत्सपत्नतामत्र दोष पश्यामि केवलम्
ಓ ನರಾಧಿಪನೇ! ಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯಾದ ಕಾರಣ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಾಣುವ ಒಂದೇ ದೋಷ—ಬಲವಂತನೊಂದಿಗೆ ವೈರ ಉಂಟಾಗುವುದು.
Verse 83
यस्य हि त्वं सपत्न: स्या गन्धर्वस्यासुरस्य वा । नसजातु चिरं जीवेत् त्वयि क्रुद्धे परंतप,परंतप! आप जिसके शत्रु होंगे, वह गन्धर्व हो या असुर, आपके कुपित होनेपर कभी चिरजीवी नहीं हो सकता
ಪರಂತಪನೇ! ನಿನಗೆ ಶತ್ರುವಾಗುವವನು—ಗಂಧರ್ವನಾಗಲಿ ಅಸುರನಾಗಲಿ—ನೀನು ಕ್ರುದ್ಧನಾದರೆ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಜೀವಿಸಲಾರನು.
Verse 84
एतावानत्र दोषो हि नान्य: कश्चन् पार्थिव । एतज्जानीहि भद्रं ते दानादाने परंतप
ಓ ರಾಜನೇ! ಇಲ್ಲಿ ದೋಷ ಇಷ್ಟೇ; ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಪರಂತಪನೇ! ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದುದು ಇದೊಂದೇ; ಇದನ್ನು ನೀನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೋ.
Verse 85
वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तु गाड़्रेयस्तद्युक्त प्रत्यभाषत । शृण्वतां भूमिपालानां पितुरर्थाय भारत
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಗಾಡ್ರೇಯನು, ಸಂಯಮದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಭೂಪಾಲರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ತಂದೆಯ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 86
वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! निषादके ऐसा कहनेपर गंगानन्दन देवद्रतने पिताके मनोरथको पूर्ण करनेके लिये सब राजाओंके सुनते-सुनते यह उचित उत्तर दिया -- ८५ ॥। इदं मे व्रतमादत्स्व सत्यं सत्यवतां वर । नैव जातो न वाजात ईदृशं वक्तुमुत्सहेत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯನೇ! ನಿಷಾದನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ತಂದೆಯ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಗಂಗಾನಂದನ ದೇವವ್ರತನು, ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಯುಕ್ತವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದನು—“ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನನ್ನ ಈ ಸತ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಧೈರ್ಯವಿರುವ ಮನುಷ್ಯನು ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆಯೂ ಹುಟ್ಟನು.”
Verse 87
एवमेतत् करिष्यामि यथा त्वमनुभाषसे । योअस्यां जनिष्यते पुत्र: स नो राजा भविष्यति,“लो, तुम जो कुछ चाहते या कहते हो, वैसा ही करूँगा। इस सत्यवतीके गर्भसे जो पुत्र पैदा होगा, वही हमारा राजा बनेगा”
“ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾನೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇವಳ (ಸತ್ಯವತಿಯ) ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸುವ ಪುತ್ರನೇ ನಮ್ಮ ರಾಜನಾಗುವನು.”
Verse 88
इत्युक्त: पुनरेवाथ तं दाश: प्रत्यभाषत । चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म राज्यार्थे भरतर्षभ,भरतवंशावतंस जनमेजय! देवव्रतके ऐसा कहनेपर निषाद उनसे फिर बोला। वह राज्यके लिये उनसे कोई दुष्कर प्रतिज्ञा कराना चाहता था
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಆ ದಾಶ (ಮೀನುಗಾರ) ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ರಾಜ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನಿಂದ ಒಂದು ದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯ—ಕಠಿಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ—ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದನು.
Verse 89
त्वमेव नाथ: सम्प्राप्त: शान्तनोरमितद़ुते । कन्यायाश्वैव धर्मात्मन् प्रभुर्दानाय चेश्वर:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಯುವರಾಜನೇ! ಮಹಾರಾಜ ಶಾಂತನುವಿನ ಪರವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ನೀನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವೆ. ಧರ್ಮಾತ್ಮನೇ! ಈ ಕನ್ಯೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ; ನೀನು ಯಾರಿಗೆ ಇಚ್ಛಿಸುವೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಬಲ್ಲೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಮರ್ಥನೂ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆಗಿರುವೆ.”
Verse 90
इदं तु वचन सौम्य कार्य चैव निबोध मे । कौमारिकाणां शीलेन वक्ष्याम्पहमरिन्दम
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಆದರೆ ಸೌಮ್ಯನೇ! ನನ್ನ ಈ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾತನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೋ; ಇದು ಕೂಡ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕರ್ತವ್ಯಕಾರ್ಯ. ಅರಿಂದಮನೇ! ಕುಮಾರಿಯರ ಕುರಿತು ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಇರುವ ಕಾಳಜಿ-ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”
Verse 91
यत् त्वया सत्यवत्यर्थे सत्यधर्मपरायण । राजमध्ये प्रतिज्ञातमनुरूपं तवैव तत्,'सत्यधर्मपरायण राजकुमार! आपने सत्यवतीके हितके लिये इन राजाओंके बीचमें जो प्रतिज्ञा की है, वह आपके ही योग्य है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ಸತ್ಯವತಿಯ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜರ ಮಧ್ಯೆ ನೀನು ಘೋಷಿಸಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನಿನಗೇ ತಕ್ಕದ್ದು—ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೂ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾದುದು.”
Verse 92
नान्यथा तन्महाबाहो संशयोत्र न कश्नन । तवापत्यं भवेद् यत् तु तत्र न: संशयो महान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಮಹಾಬಾಹೋ! ಇದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿನಗೆ ಹುಟ್ಟುವ ಪುತ್ರನು ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವನೋ ಇಲ್ಲವೋ—ಅದರಲ್ಲೇ ನಮಗೆ ಮಹಾ ಸಂಶಯ.”
Verse 93
वैशम्पायन उवाच तस्यैतन्मतमाज्ञाय सत्यधर्मपरायण: । प्रत्यजानात् तदा राजन् पितु: प्रियचिकीर्षया
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ರಾಜನೇ! ನಿಷಾದರಾಜನ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣನಾದ ಕುಮಾರ ದೇವವ್ರತನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು.”
Verse 94
गाड़ेय उवाच दाशराज निबोधेदं वचन मे नरोत्तम । (ऋषयो वाथवा देवा भूतान्यन्तर्हितानि च । यानि यानीह शृण्वन्तु नास्ति वक्ता हि मत्सम: ।।
ಗಾಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮೀನುಗಾರರ ರಾಜನೇ, ಓ ನರೋತ್ತಮನೇ! ನನ್ನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು. ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಅಂತರಹಿತ ಜೀವಿಗಳು ಯಾರು ಇದ್ದರೂ ಕೇಳಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಸಮಾನ ವಕ್ತಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಈ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ರಾಜರು ಕೇಳುವಂತೆ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ಕೊಳ್ಳು.
Verse 95
राज्यं तावत् पूर्वमेव मया त्यक्तं नराधिपा: । अपत्यहेतोरपि च करिष्येड्द्य विनिश्चयम्,राजाओ! राज्य तो मैंने पहले ही छोड़ दिया है; अब संतानके लिये भी अटल निश्चय कर रहा हूँ
ಓ ರಾಜಾಧಿಪತಿಗಳೇ! ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಮತ್ತು ಇಂದು ಸಂತಾನಹೇತುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 96
अद्यप्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्य भविष्यति । अपुत्रस्यापि मे लोका भविष्यन्त्यक्षया दिवि
ಓ ದಾಶನೇ (ಮೀನುಗಾರರ ರಾಜನೇ)! ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ನನಗೆ ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಗಳು ದೊರೆಯುವವು.
Verse 97
(न हि जन्मप्रभृत्युक्ते मम किंचिदिहानूतम् । यावत् प्राणा प्रियन्ते वै मम देहं समाश्रिता: ।।
ದೇವವ್ರತನು ಹೇಳಿದನು—ಜನ್ಮದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ನಾನು ಎಂದೂ ಅಸತ್ಯ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಇರುವವರೆಗೆ ನಾನು ಸಂತಾನವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆಯಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು. ಓ ದಾಶನೇ! ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮೈಥುನವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸಾಗಿ—ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿರುವೆನು; ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ನಿಷಾದರಾಜನು ರೋಮಾಂಚಿತನಾದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ಕೊಡುತ್ತೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಗಾಗಿ ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.”
Verse 98
ततोडन्तरिक्षेडप्सरसो देवा: सर्षिगणास्तदा । अभ्यवर्षन्त कुसुमैर्भीष्मो5यमिति चाब्रुवन्
ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರಸರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಣಗಳು ಸೇರಿ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಘೋಷಿಸಿದರು—“ಇವನೇ ಭೀಷ್ಮ!” ಅಂದರೆ ಆ ಭಯಂಕರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ರಾಜಕುಮಾರನು ‘ಭೀಷ್ಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು.
Verse 99
ततः स पितुरर्थाय तामुवाच यशस्विनीम् । अधिरोह रथं मातर्गच्छाव: स्वगृहानिति
ಆಮೇಲೆ ತಂದೆಯ ಉದ್ದೇಶಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನು ಆ ಯಶಸ್ವಿನೀ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಮಾತೆ, ರಥವನ್ನು ಏರು; ಬಾ, ಈಗ ನಾವು ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋಗೋಣ.”
Verse 100
वैशम्पायन उवाच एवमुकक््त्वा तु भीष्मस्तां रथमारोप्य भाविनीम् | आगम्य हास्तिनपुरं शान्तनो: संन्यवेदयत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭೀಷ್ಮನು ಆ ಸತೀಮಣಿಯನ್ನು ರಥದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ, ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಜ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 101
तस्य तद् दुष्करं कर्म प्रशशंसुर्नराधिपा: । समेताश्न पृथक् चैव भीष्मोड्यमिति चाब्रुवन्
ಅವನ ಆ ದುಷ್ಕರ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜರು ಸಮೇತರಾಗಿ ಕೂಡ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ—“ಈ ರಾಜಕುಮಾರನೇ ನಿಜಕ್ಕೂ ಭೀಷ್ಮ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 102
नच्छुत्वा दुष्करं कर्म कृतं भीष्मेण शान्तनुः । स्वच्छन्दमरणं तुष्टो ददौ तस्मै महात्मने
ಭೀಷ್ಮನು ಮಾಡಿದ ಆ ದುಷ್ಕರ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ಶಾಂತನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಇಚ್ಛಾಮರಣದ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 103
देवव्रत (भीष्म)-की भीषण प्रतिज्ञा न ते मृत्यु: प्रभविता यावज्जीवितुमिच्छसि । त्वत्तो हानुज्ञां सम्प्राप्य मृत्यु: प्रभवितानधघ
ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ನಿರಪರಾಧನೇ! ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರೆಗೂ ಮರಣವು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕವೇ ಮರಣವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲದು.”
Verse 396
मया दत्तं निजं पुत्र वीरं वीर गृहं नय । इसी प्रकार अंगिराके पुत्र देव-दानव-वन्दित बृहस्पति जिस शास्त्रको जानते हैं
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನಾನು ನನ್ನದೇ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಿನಗೆ ದತ್ತವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ಹೇ ವೀರ, ಈ ವೀರನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಿನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು. ದೇವ-ದಾನವಗಳಿಂದ ವಂದಿತನಾದ ಅಂಗಿರಸ್ಪುತ್ರ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಯಾವ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅರಿತನೋ, ಅದು ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳೊಡನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನನ್ನ ಈ ಮಹಾಬಾಹು ಮಹಾತ್ಮ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರಿಂದಲೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಜಮದಗ್ನಿನಂದನ ಪರಶುರಾಮನು ಅರಿತ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯೂ ನನ್ನ ಈ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಹೇ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರವರ! ಈ ಕುಮಾರನು ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಂಡಿತನು. ನಾನು ದತ್ತವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ಈ ಮಹಾಧನುರ್ಧರ ವೀರ ಪುತ್ರನನ್ನು ನಿನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು.
Verse 676
सर्वाण्येतान्यपत्यस्य कलां नाहन्ति षोडशीम् । “धर्मवादी विद्वान् कहते हैं कि एक पुत्रका होना संतानहीनताके ही तुल्य है। भारत! एक आँख अथवा एक पुत्र यदि है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಮೂರು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ-ಪ್ರಶಿಷ್ಯ ಕ್ರಮದಿಂದ ಸಾಗುವ ವಿದ್ಯಾಜನಿತ ವಂಶಪರಂಪರೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಸಂತಾನದ ಮೌಲ್ಯದ ಹದಿನಾರನೇ ಅಂಶಕ್ಕೂ ಸಮವಲ್ಲ. ಧರ್ಮವಾದಿ ಪಂಡಿತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬನೇ ಪುತ್ರನಿರುವುದೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಪುತ್ರತ್ವದಂತೆಯೇ; ಒಂದೇ ಕಣ್ಣು ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೇ. ಕಣ್ಣು ನಾಶವಾದರೆ ದೇಹವೇ ನಾಶವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರ ನಾಶವಾದರೆ ಕುಲಪರಂಪರೆಯೇ ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನ್ಮದಿಂದ ದೊರಕುವ ಸಂತಾನವೇ ಪರಮ ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳದು.
Frequently Asked Questions
The dilemma is the ethical failure of disproportionate punishment under uncertainty: the ascetic is penalized severely due to circumstantial association and silence under vow, raising questions about intent, evidence, and the limits of state coercion.
Justice is not merely procedural; it must be proportionate and context-sensitive. The chapter also models that even ‘Dharma’ is accountable to critique when outcomes violate fairness, and it links ethical governance to careful calibration of daṇḍa.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-commentary is etiological and normative—explaining Vidura’s birth as Dharma’s consequence and articulating a maryādā that actions before fourteen years should not be assessed as full pātaka in the same manner.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.