दर्शपूर्णमास-प्रवृत्ति, प्राणग्रह-न्यास, यज्ञरक्षा-प्रकरणम् (TS 3.5)
TS 3.5 functions as a modular liturgical dossier within the Śrauta year, knitting together (i) the lunar hinge of Amāvāsyā–Paurṇamāsī as a ritual geometry of reversal/anuloma–pratiloma, (ii) priestly and social legitimation through Vasiṣṭha–Indra arthavāda, (iii) battle-formulae that transpose metrical/stonic structures into ritualized victory, (iv) apotropaic passages that secure the yajña against “yajñahana/yajñamuṣ” forces across the three worlds, and (v) a Soma-adjacent graha taxonomy culminating in prāṇa-grahas, where directions, meters, and vital functions are mapped onto a fixed count of cups/grasps. The prapāṭhaka thus acts as a connective tissue between lunar offerings and Soma-sacrifice logic: it translates cosmology into countable ritual operations (kapāla numbers, stoma counts, directional totalities) and embeds them in a choreography of grasping, offering, and establishing. In the Śrauta calendar, it supports periodic rites by providing reusable mantric “subroutines” for protection, empowerment, and continuity.
Mantra 1
त्वे क्रतुम् अपि व्र्ञ्जन्ति विस्वे द्विर् यद् एते त्रिर् ब्ʰअवन्त्य् ऊमाः स्वादोः स्वादीयः स्वादुना स्र्जा सम् अत ऊ षु मद्ʰउ मद्ʰउनाब्ʰइ योद्ʰइ उपयामग्र्हीतो ऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं ग्र्ह्णाम्य् एष ते योनिः प्रजापतये त्वा प्राणग्रहान् ग्र्ह्णात्य् एतावद् वा अस्ति यावद् एते ग्रहा स्तोमास् च्ʰअन्दांसि प्र्ष्ट्ʰआनि दिसो यावद् एवास्ति तत्
ಎಲ್ಲರೂ (ದೇವರುಗಳು) ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಕ್ರತು (ಸಂಕಲ್ಪ/ಶಕ್ತಿ) ಯನ್ನೂ ನೆಡಸುತ್ತಾರೆ; ಇವರು ಎರಡು ಬಾರಿ, ಮೂರು ಬಾರಿ ‘ಊಮಾ’ಗಳಾಗುವಾಗ. ‘ಸಿಹಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಿಹಿಯಾದುದನ್ನು—ಸಿಹಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಮಧುವನ್ನು ಮಧುವಿನಿಂದ ಸೇರಿಸು.’ ನೀನು ಉಪಯಾಮದಿಂದ ಗ್ರಹಿತನಾಗಿರುವೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿಗಾಗಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ನಿನ್ನ ಯೋನಿ (ಆಧಾರ) ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿಗಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾಣಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಗ್ರಹಗಳು, ಸ್ತೋಮಗಳು, ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಪೃಷ್ಠಗಳು ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಎಷ್ಟಿದೆಯೋ—ಅಷ್ಟೇ (ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ) ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿದೆ.
Mantra 2
अव रुन्द्द्ʰए ज्येष्ट्ʰआ वा एतान् ब्राह्मणाः पुरा विद्वाम् अक्रन् तस्मात् तेषां सर्वा दिसो ऽब्ʰइजिता अब्ʰऊवन् यस्यैते ग्र्ह्यन्ते ज्यैष्ट्ʰयम् एव गच्ʰअत्य् अब्ʰइ दिसो जयति पञ्च ग्र्ह्यन्ते पञ्च दिसः सर्वास्व् एव दिक्ष्व् र्द्ʰनुवन्ति नवनव ग्र्ह्यन्ते नव वै पुरुषे प्राणाः प्राणान् एव यजमानेषु दद्ʰअति प्रायणीये चोदयनीये च ग्र्ह्यन्ते प्राणा वै प्राणग्रहाः
ಅವನು (ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಯಾರಿಗಾಗಿ ಇವು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೋ ಅವನು ಜ್ಯೇಷ್ಠತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಐದು (ಗ್ರಹಗಳು) ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಐದು ದಿಕ್ಕುಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು-ಒಂಬತ್ತು (ಗ್ರಹಗಳು) ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳಿವೆ—ಯಜಮಾನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಣೀಯದಲ್ಲಿಯೂ ಉದಯನೀಯದಲ್ಲಿಯೂ (ಇವು) ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಪ್ರಾಣಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಾಣಗಳೇ ಆಗಿವೆ.
Read Krishna Yajur Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.