Adhyaya 26
Veṅkaṭeśa-Māhātmya: Varāha Prelude, Descent of Śeṣācala, Svāmipuṣkariṇī and the Network of Tīrthas (with Dāna-Lakṣaṇas)
ಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ—ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಇದ್ದಾನೆ, ಶೇಷಾಚಲ ಯಾವಾಗ ಇಳಿದುಬಂದಿತು, ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಉತ್ತರವಾಗಿ ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ವಿಶ್ವಕಥೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು, ತಾಯಿ ದಿತಿಯ ಆಸಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ‘ನಿಜ ರಕ್ಷಕ ಹರಿ ಮಾತ್ರ’ ಎಂಬ ದೈತ್ಯೋಪದೇಶ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಶ್ರೀಮುಷ್ಟದಲ್ಲಿ ವರಾಹರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರकटಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮಾನವಮುಖ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವೈಕುಂಠದಿಂದ ಪ್ರಭು ಶೇಷನನ್ನು ಇಳಿಸಿ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದರ ವಿಭಾಗಗಳು—ಶ್ರೀಶೈಲ, ಅಹೋಬಿಲ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಕ್ಷೇತ್ರ—ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ, ಪುಷ್ಕರಾದ್ರಿ, ಕನಕಾದ್ರಿ, ವೈಕುಂಠಾದ್ರಿ, ವ್ಯಂಕಟಾದ್ರಿ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಸರ್ವತೀರ್ಥಸಮಾವಿಷ್ಟ ಪರಮ ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಕೇವಲ ಸ್ನಾನದಿಂದಲ್ಲ—ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಾಗಿ ವಾಯು, ಚಂದ್ರ, ರೌದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ವಹ್ನಿ, ಯಮ, ನೈಋತ, ಶೇಷ, ವಾರುಣ ತೀರ್ಥಗಳ ಸ್ನಾನವಿಧಿ, ಶುದ್ಧಿನಿಯಮಗಳು, ಅಪರೂಪದ ಶಾಲಗ್ರಾಮ/ಮೂರ್ತಿದಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿವರವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯೆ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ನಾನ-ದಾನ ಮಾಡಿ, ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಶ್ರೀನಿವಾಸಭಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುಂದಿನ ತೀರ್ಥೋಪದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चविंशोध्यायः कन्योवाच / श्रीनिवासः किमर्थं वै आगतोत्र वदस्व मे / शेषाचलोपि कुत्रा भूत्कदायातश्च पापहा / स्वामिपुष्करिणी चात्र किमर्थं ह्यगता वद
ಕನ್ಯೆ ಹೇಳಿದಳು—ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದನು? ಶೇಷಾಚಲವು ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆ ಪಾಪಹರನು ಯಾವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು? ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹಿತಾರ್ಥದಿಂದ ಬಂದಿದೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು।
Verse 2
जैगीषव्य उवाच शृणु भद्रे महाभागे व्यङ्कटेशस्य चागमम् / आवयोर्देवि पापानि विषमं यान्ति भामिनि
ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭದ್ರೇ, ಓ ಮಹಾಭಾಗೇ, ವ್ಯಂಕಟೇಶನ ಪವಿತ್ರ ಆಗಮನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಓ ದೇವಿ, ಓ ಭಾಮಿನಿ, ಇದನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಪಾಪಗಳು ದೂರಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 3
आसीत्पुरा हिरण्याक्षः काश्यपो दितिनन्दनः / सनकादेश्च वाग्दण्डाद्द्वितीयद्वारपालकः
ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಇದ್ದನು—ಕಾಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರ, ದಿತಿಯ ಪ್ರಿಯ. ಸನಕಾದಿ ಮುನಿಗಳ ವಾಗ್ದಂಡ (ಶಾಪ)ದಿಂದ ಅವನು ಎರಡನೇ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾದನು।
Verse 4
बभूव दैत्ययोनौ च देवानां कण्टको बली / संजीवो विजयः प्रोक्तो हरिभक्तो महाप्रभुः
ಅವನು ದೈತ್ಯಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಕಂಟಕನಾದನು. ಅವನು ಸಂಜೀವನೆಂದು, ವಿಜಯನೆಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಹರಿಭಕ್ತ ಮಹಾಪ್ರಭು।
Verse 5
हरिण्याक्षः स्वयं दैत्यो हरिभक्तविदूषकः / एतादृशो हिरण्याक्षस्तपस्तप्तुं समुद्यतः
ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಸ್ವತಃ ದೈತ್ಯನು, ಹರಿಭಕ್ತರನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡುವವನು. ಅಂಥ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಹೊರಟನು।
Verse 6
तदा माता दितिर्देवी हिरण्याक्षमुवाच सा / दितिरुवाच / वत्सलस्त्वं महाभागमा तपस्वाष्टहायनः
ಆಗ ಮಾತಾ ದೇವಿ ದಿತಿಯು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ವತ್ಸ, ಮಹಾಭಾಗ! ನೀನು ಇನ್ನೂ ಎಂಟು ವರ್ಷದವನು; ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಡ।”
Verse 7
त्वं मा ददस्व दुः खं मे पालयिष्यति कोविदः / क्षणमात्रं न जीवामि त्वां विना जीवनं न हि
“ನನಗೆ ದುಃಖ ಕೊಡಬೇಡ; ನೀನೇ ಜ್ಞಾನಿ, ನೀನೇ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವೆ. ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ನಾನು ಬದುಕಲಾರೆ; ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನವೇ ಇಲ್ಲ।”
Verse 8
मा तप त्वं महाभाग मम जीवनहेतवे / एवमुक्तस्तु मात्रा स विजयोवशतोब्रवीत्
“ಮಹಾಭಾಗ, ನನ್ನ ಜೀವಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಡ।” ಎಂದು ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಭಾವಾವೇಶಗೊಂಡ ವಿಜಯನು ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 9
हिरण्याक्षो मातरं प्राह जालं हित्वा विष्णोर्भजने ऽलं कुरुष्व / मयिस्नेहं पुत्रहेतोर्विरूढं सुखदुः खे चेह लोके परत्र
ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಈ ಲೋಕದ ಜಾಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿಷ್ಣುಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೊಡಗಿಸಿಕೋ. ಮಗನೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ಸ्नेಹವೇ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ.”
Verse 10
यावत्स्नेहं मयि मातः करोषि तावत्क्लेशं शाश्वतं यास्यसि त्वम् / मातश्च ते मयि पुत्रत्वबुद्धिस्त्वय्यप्येषा मातृबुद्धिर्ममापि
“ತಾಯೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸ्नेಹಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವವರೆಗೆ ನಿನಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಕ್ಲೇಶವೇ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ‘ನಾನು ನಿನ್ನ ಮಗ’ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿ ಇದೆ; ನನ್ನಲ್ಲೂ ‘ನೀನು ನನ್ನ ತಾಯಿ’ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿ ಇದೆ।”
Verse 11
ताते पूज्ये पितृबुद्धिर्ममास्ति तस्मिंस्तुते भर्तृबुद्धिर्हि मिथ्या / निर्माति यस्माद्धरिरेव सर्वं सम्यक् पाता नियतो ऽसौ मुरारिः
ಹೇ ಪೂಜ್ಯ ತಂದೆಯೇ! ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಪಿತೃಭಾವವೇ ಇದೆ; ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಭಾವಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಭ್ರಮೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು ಹರಿಯೇ; ಆ ಮುರಾರಿಯೇ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ, ತಪ್ಪದ ರಕ್ಷಕನು.
Verse 12
अतो हि माता हरिरेव सर्वदा त्वन्यासां वै मातृता चोपचारात् / निर्मातृत्वं यदि मुख्यं त्वयि स्याद्द्रोणादीनां जननी का वदस्व
ಆದ್ದರಿಂದ ಹರಿಯೇ ಸದಾ ನಿಜವಾದ ತಾಯಿ; ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರ ‘ಮಾತೃತ್ವ’ವು ಕೇವಲ ರೂಢಿಯ ಉಪಚಾರ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತತ್ವವೇ ಮುಖ್ಯವಾದರೆ, ಹೇಳು—ದ್ರೋಣಾದಿಗಳ ಜನನಿ ಯಾರು?
Verse 13
मातृत्वं वै यदि मुख्यं त्वयि स्याद्धात्रादीनां जननी का वदस्व / यतः सदा याति जगत्तत्तो हरिः सदा पिता विष्णुरजः पुराणः
ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತೃತ್ವವೇ ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವವಾದರೆ, ಹೇಳು—ಧಾತ್ರಾದಿ ದೇವರ ಜನನಿ ಯಾರು? ಜಗತ್ತು ಸದಾ ಅವನಿಂದಲೇ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರಿಂದ, ಹರಿ—ಅಜ, ಪುರಾಣ ವಿಷ್ಣು—ಎಂದೆಂದಿಗೂ ತಂದೆ.
Verse 14
सदा पिता मुख्यपिता यदि स्याद्गर्भस्थबाले पालकः को वदस्व / मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कूर्मादीनां पालकौ कौ वदस्व
ತಂದೆಯೇ ಸದಾ ಮುಖ್ಯ ಪೋಷಕನೆಂದರೆ, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು ಯಾರು? ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಇಬ್ಬರೂ ಪೋಷಕರಾದರೆ, ಆಮೆ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಿಗಳ ಪೋಷಕರು ಯಾರು?
Verse 15
मातापित्रोः पालकत्वं यदि स्यात्कृपादीनां रक्षकौ कौ वदस्व / पुन्नामकान्नारकाद्देह भजान्तस्मात्त्रातापुत्रविष्णुः पुराणः
ತಾಯಿ-ತಂದೆಯ ಪೋಷಣೆಯೇ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದರೆ, ಹೇಳು—ದೀನರು, ಅಸಹಾಯರು ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವರು ಯಾರು? ‘ಪುಣ್’ ಎಂಬ ನರಕದಿಂದ ತಂದೆಯನ್ನು ತಾರಿಸುವವನು ‘ಪುತ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪುತ್ರನು ತ್ರಾತಾ.
Verse 16
न तारकोहं नरकाच्च सुभ्रूर्न वै भर्ता नापि पित्रादयश्च / न वै माता नानुजादिश्च सर्वः सर्वत्राता विष्णुरतो न चान्यः
ಹೇ ಸುಭ್ರೂ! ನಾನು ನರಕದಿಂದ ತಾರಿಸುವವನು ಅಲ್ಲ; ಹೆಂಡತಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಗಂಡನೂ ಅಲ್ಲ, ತಂದೆ ಮೊದಲಾದ ಬಂಧುಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ತಾಯಿ, ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮೊದಲಾದವರು—ಎಲ್ಲೆಡೆ ತ್ರಾತರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ವತ್ರ ರಕ್ಷಕನು ವಿಷ್ಣುವೇ; ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 17
मायां मदीयां ज्ञानशस्त्रेण च्छित्वा भक्त्या हरेः स्मरणं त्वं कुरुष्व / यद्भक्तिरूपूर्वं स्मरणं नाम विष्णोस्तत्सर्वथा पापहरं च मातः
ನನ್ನದೇ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಛೇದಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾದ ವಿಷ್ಣುನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಸರ್ವಥಾ ಪಾಪಹರ, ಹೇ ಮಾತೆ.
Verse 18
यो वा भक्त्या स्मरणं नाम विष्णोः करोत्यसौ पापहरो भविष्यति / अयं देहो दुर्ल्लभः कर्मभूमौ तत्रापि मध्ये भजनं विष्णुमूर्तेः
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವವನು ಪಾಪಹರನಾಗುವನು. ಕರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾನವದೇಹ ದುರ್ಲಭ; ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯ ಭಜನೆ ಇನ್ನೂ ದುರ್ಲಭ.
Verse 19
आयुर्गतं व्यर्थमेव त्वदीयं शीघ्रं भजेः श्रीनिवासस्य पादम् / उपदिश्यैवं मातरं पुत्रवर्यो दैत्यावेशात्सोभवद्वै तपस्वी
ನಿನ್ನ ಆಯುಷ್ಯ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು. ಹೀಗೆ ತಾಯಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ದೈತ್ಯಾವೇಶದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿಜಕ್ಕೂ ತಪಸ್ವಿಯಾದನು.
Verse 20
चतुर्मुखं प्रीणयित्वैव भक्त्या ह्यवध्यत्वं प्राप तस्मान्महात्मा / ततो भूमिं करवद्वेष्टयित्वा निन्ये तदा दैत्यवर्यो महात्मा
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಅವನಿಂದ ಅವಧ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ನಂತರ ದೈತ್ಯವರ್ಯನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೈತಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಆಗ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.
Verse 21
श्रीमुष्टदेशे प्रादुरासीद्धरिस्तु वाराहविष्णुस्त्वजनः पुराणः / भित्त्वाचाब्धिं विविशे तं महात्मा रसातले संस्थितं भूतलं च
ಶ್ರೀಮುಷ್ಟ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು—ಆದಿ, ಅಜನ್ಮಾ ವಿಷ್ಣು ವರಾಹರೂಪದಲ್ಲಿ. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಚೀರಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದನು.
Verse 22
स्वदंष्ट्राग्रे स्थापयित्वाऽजगाम तदागमादागतो दैत्यवर्यः / तं कर्णमूले ताडयित्वा जघान प्रसादयामास च पूर्ववद्भुवम्
ತನ್ನ ದಂತದ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವನು ಹೊರಟನು. ಅವನು ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣ ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠನು ಬಂದನು; ಕಿವಿಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದು ಹರಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ನಂತರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 23
सुदिग्गजान्स्थापयित्वा च विष्णुः श्रीमुष्टे वै संस्थितः श्रीवराहः / तदा हरिश्चिन्तयामास विष्णुर्भक्त्या मदीयं मानुषं देहमद्य
ದಿಕ್ಕುಗಳ ಮಹಾಗಜಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿಷ್ಣು—ಶ್ರೀವರಾಹ—ಶ್ರೀಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು. ಆಗ ಹರಿ-ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿದನು: “ಇಂದು ನನ್ನ ಮಾನವ ದೇಹ (ಅವತಾರ) ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಲಿ.”
Verse 24
आराधयिष्यन्ति च मां क्व एते तेषां दयां कुत्र वाहं करिष्ये / एवं हरिश्चिन्तयित्वा सुकन्ये वैकुण्ठलोकादचलं शेष संज्ञम् / वीन्द्रस्कन्धे स्थापयित्वा स्वयं च समागतोभूद्भूतलं भूतलेशः
“ಇವರು ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುವರು? ನಾನು ಇವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವೆ?” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಓ ಸುಕನ್ಯೆ, ಹರಿ ವೈಕುಂಠಲೋಕದಿಂದ ಅಚಲನಾದ ಶೇಷನನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ವೀಂದ್ರನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ತಾನೇ ಭೂತಲಕ್ಕೆ—ಭೂತಲೇಶ್ವರನಾಗಿ—ಬಂದನು.
Verse 25
सुवर्णमुखरीतीरमारभ्य गरुडध्वजः / श्रीकृष्णवेणीपर्यन्तं स्थापया मास तं गिरिम्
ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ತೀರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಗರುಡಧ್ವಜನು ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣವೇಣಿವರೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 26
गिरेः पुच्छे तु श्रीशैलं मध्यमे ऽहोबलं स्मृतम् / मुखं च श्रीनिवासस्य क्षेत्रं च समुदाहृतम्
ಪರ್ವತದ ಪುಚ್ಛಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶೈಲ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಹೋಬಲವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 27
अल्पेन तपसाभीष्टं सिध्यत्यस्मिन्नहोबले / गङ्गादिसर्वतीर्थानि पुण्यानि ह्यत्र संति वै
ಈ ಪವಿತ್ರ ಅಹೋಬಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ಪುಣ್ಯ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದೆ.
Verse 28
य एनं सेवते नित्यं श्रद्धाभक्तिसमन्वितः / ज्ञानार्थी ज्ञानमाप्नोति द्रव्यार्थी द्रव्यमाप्रुयात्
ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಇದನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು—ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ದ್ರವ್ಯಾರ್ಥಿ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 29
पुत्रार्थी पुत्रमाप्नोति नृपो राज्यं च विन्दति / यंयं कामयते मर्त्यस्तन्तमाप्नोति सर्वथा
ಪುತ್ರಾರ್ಥಿ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ರಾಜನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಯಾವದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನೇ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
चिन्तितं साध्यते यस्मात्तस्माच्चिन्तामणिं विदुः / पुष्करिण्याश्च बाहुल्याद्गिरावस्मिन्सरः सु च / पुष्कराद्रिरिति प्राहुरेवं तत्त्वार्थवेदिनः
ಇಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದುದು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ಚಿಂತಾಮಣಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಗಳ ಬಹುಳತೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಶುಭ ಸರೋವರ ಇರುವುದರಿಂದ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವೇದಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ಪುಷ್ಕರಾದ್ರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 31
शातकुंभस्वरूपत्वात्कनकाद्रिं च तं विदुः / वैकुण्ठादागतेनैव वैकुण्ठाद्रिरिति स्मृतः
ಶಾತಕುಂಭ (ಶುದ್ಧ ಸ್ವರ್ಣ) ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಕನಕಾದ್ರಿ’—ಸುವರ್ಣ ಪರ್ವತ—ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ವೈಕುಂಠದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಅದು ‘ವೈಕುಂಠಾದ್ರಿ’—ವೈಕುಂಠ ಪರ್ವತ—ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.
Verse 32
अमृतैश्वर्यसंयुक्तो व्यङ्कटाद्रिरिति स्मृतः / व्यङ्कटेशस्य शैलस्य माहात्म्यं यावदस्ति हि
ಅಮೃತಸಮಾನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಅಧಿಪತ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ‘ವ್ಯಂಕಟಾದ್ರಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ, ವ್ಯಂಕಟೇಶನ ಶೈಲದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಇರುವವರೆಗೂ ಈ ನಾಮವೂ ಮಹಿಮೆಯೂ ಇರುತ್ತವೆ.
Verse 33
तावद्वक्तुं समग्रेण न समर्थश्चतुर्मुखः / व्यङ्कटाद्रौ परां भक्तिं ये कुर्वन्ति दिनेदिने / पङ्गर्जङ्घाल एव स्यादचक्षुः पद्मलोचनः
ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ. ದಿನೇದಿನೇ ವ್ಯಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಹೊರಟರೆ, ಪದ್ಮಲೋಚನನಾದ ಪ್ರಭುವೂ ಸಹ যেন ಲಂಗಡನಾಗಿ, ಅಂಧನಾಗಿ ಬಿಡುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 34
मूको वाग्मी भवेदेव बधिरः श्रावको भवेत् / वन्ध्या स्याद्बहुपुत्रा च निर्धनः सधनो भवेत्
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಮೂಕನು ವಾಗ್ಮಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಬಧಿರನು ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಂಧ್ಯೆ ಬಹುಪುತ್ರವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ನಿರ್ಧನನು ಸಧನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 35
एतत्सर्वं गिरौ भक्तिमात्रेणैव भवेद्ध्रुवम् / तत्त्वतो व्यङ्कटाद्रेस्तु स्वरूपं वेत्ति को भुवि
ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆ ಪವಿತ್ರ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಂಕಟಾದ್ರಿಯ ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು?
Verse 36
यस्मादस्य गिरेः पुण्यं माहात्म्यं वेत्ति यः पुमान् / मायावी परमानन्दं त्यक्त्वा वैकुण्ठमुत्तमम् / स्वामिपुष्करिणीतीरे रमया सहमोदते
ಈ ಪರ್ವತದ ಪುಣ್ಯಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವರೋ, ಆ ಮಾಯಾಮಯ ಪ್ರಭು ಪರಮಾನಂದಮಯ ಉತ್ತಮ ವೈಕುಂಠವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯೊಡನೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 37
कल्याणाद्भुतगात्राय कामितार्थप्दायिने / श्रीमद्व्यङ्कटनाथाय श्रीनिवासाय ते नमः
ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ಅದ್ಭುತ ದೇಹಧಾರಿಯೇ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕಾಮಿತಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಶ್ರೀಮದ್ ವ್ಯಂಕಟನಾಥ ಶ್ರೀನಿವಾಸ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 38
श्रीस्वामिपुष्करिण्याश्च माहात्म्यं शृणु कन्यके / स्वामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोस्ति सर्वदा
ಓ ಕನ್ಯಕೆ, ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಪವಿತ್ರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು. ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 39
स्नानं कुर्वन्ति ये तत्र तेषां मुक्तिः करे स्थिता / तिस्रः कोट्योर्धकोटिश्च तीर्थानि भुवनत्रये / तानि सर्वाणि तत्रैव संति तीर्थे हरेः सदा
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆ. ತ್ರಿಭುವನದಲ್ಲಿ ಮೂರುವರೆ ಕೋಟಿ ತೀರ್ಥಗಳಿವೆ; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಅಲ್ಲಿ, ಹರಿಯ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿವೆ।
Verse 40
तत्तीर्थं श्रीनिवासाख्यं सर्वदेवनमस्कृतम् / तदेव श्रीनिवासस्य मन्दिरं परिकीर्तितम्
ಆ ತೀರ್ಥವು ‘ಶ್ರೀನಿವಾಸ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತ. ಅದೇ ಸ್ಥಳವೇ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಮಂದಿರವೆಂದು ಕೂಡ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 41
तद्दर्शनादेव कन्ये यान्ति पापानि भस्मसात् / एकैकस्नानमात्रेण सत्संगो भवति ध्रुवम्
ಓ ಕನ್ಯಕೆಯೇ, ಆ ಪವಿತ್ರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪಗಳು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸತ್ಸಂಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 42
सत्संगाज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानान्मोक्षं च विन्दति / अधिकारिणां भवेदेवं विपरीतमयोगिनाम्
ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅರ್ಹ ಸಾಧಕರಿಗೆ; ನಿಯಮವಿಲ್ಲದ ಅಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಫಲವು ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 43
तीर्थानां स्नानमात्रेण मोक्षं यान्तीति ये विदुः / ते सर्वे असुरा ज्ञेयास्ते यान्ति ह्यधमां गतिम्
ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ನಾನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವವರು ಅಸುರಭಾವದವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಧಮಗತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 44
श्रीनिवासस्य तीर्थेस्मिन्वायुकोणे च कन्यके / आस्ते वायुः सदा विष्णोः पूजां कर्तुमनुत्तमाम्
ಕನ್ಯಕೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ವಾಯುಕೋಣದಲ್ಲಿ (ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ) ವಾಯುದೇವನು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿ, ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅನುತ್ತಮ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 45
वायुतीर्थं च तत्प्रोक्तं हस्तद्वादशकान्तरम् / हस्तषट्कप्रमाणं च पश्चिमे समुदाहृतम् / उत्तरे हस्तषट्कं तु वायुतीर्थमुदाहृतम्
ಅದು ‘ವಾಯು-ತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದರ ಮಧ್ಯಂತರ ಹನ್ನೆರಡು ಹಸ್ತಗಳು. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಆರು ಹಸ್ತಗಳು ಎಂದು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಆರು ಹಸ್ತಗಳೇ ವಾಯು-ತೀರ್ಥವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 46
ये वेष्णवा वैष्णवदासवर्याः स्नानं सुर्युस्तत्र पूर्वं सुकन्ये / मध्वान्तस्थाः श्रीनिवासस्तु नित्यमत्र स्नानात्प्रीयतां मे दयालुः
ಹೇ ಸುಕನ್ಯೆ, ವೈಷ್ಣವರ ದಾಸರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ (ವಿಷ್ಣು) ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ನಾನದಿಂದ ದಯಾಮಯ ಪ್ರಭು ನನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ.
Verse 47
ये मध्वतीर्थे स्नातुमिच्छन्ति देवि रुद्रादयो वायुभक्ता महान्तः / सदा स्नानं तत्र कुर्वन्ति देवि प्रातः काले चोदयात्पूर्वमेव
ಹೇ ದೇವಿ, ರುದ್ರಾದಿ ವಾಯುಭಕ್ತ ಮಹಾತ್ಮರು ಮಧ್ವತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ಅವರು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 48
ये वायुतीर्थे विसृजन्ति देहजं मलं मूत्रं वमनं श्लेष्मकं च / ये ऽपानशुद्धिं लिङ्गशुद्धिं च कन्ये कुर्वन्ति ते ह्यसुरा राक्षसाश्च
ವಾಯುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೇಹಜನ್ಯ ಮಲ—ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ವಾಂತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ—ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಅಪಾನಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವವರು, ಹೇ ಕನ್ಯೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಸುರರು ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸರು ಎಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 49
शृण्वन्ति ये भागवतं पुराणं किं वर्णये तस्य पुण्यं तु देवि / ये कृष्णमन्त्रं तु जपन्ति देवि ह्यष्टा क्षरं मन्त्रवरं सुगोप्यम्
ಹೇ ದೇವಿ, ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವವರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಹಾಗೆಯೇ ಹೇ ದೇವಿ, ಕೃಷ್ಣಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುವವರು—ಅತಿಗೋಪ್ಯವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಮಂತ್ರ—ಮಹತ್ತರ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 50
तेषां हरिः प्रीयते केशवोलं मध्वान्तस्थो नात्र विचार्यमस्ति / एवं दानं तत्र कुर्वन्ति ये वै द्विजाग्र्याणां वैष्णवानां विदां च
ಅವರ ಮೇಲೆ ಹರಿ—ಕೇಶವನೇ ಸ್ವತಃ—ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಮಧುರಸಾರದ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುವವರು—ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ, ವೈಷ್ಣವರಿಗೆ, ವಿದ್ಯಾವಂತರಿಗೆ—ಯಥಾರ್ಥ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 51
तेषां पुण्यं नैव जानन्ति देवा जानात्येवं श्रीनिवासो हरिस्तु / शालग्रामं वायुतीर्थे ददन्ते तेषां पुण्यं वेत्ति स व्यङ्कटेशः
ಅವರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯರು; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನಾದ ಹರಿಯೇ ಅದನ್ನು ಅರಿಯನು. ವಾಯುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶಾಲಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಆ ವ್ಯಂಕಟೇಶ್ವರನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯನು.
Verse 52
सुदुर्लभो वायुतीर्थे ऽभिषेको निष्कामबुद्ध्या वैष्णवानां च देवि / तत्रापि तीर्थे लभ्यते भाग्ययोगाद्भागवतस्य श्रवणं विष्णुदासैः
ದೇವಿ, ವಾಯುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಾಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವೈಷ್ಣವರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಸ್ನಾನ ದೊರೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ. ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗ್ಯಯೋಗದಿಂದ ವಿಷ್ಣುದಾಸರಿಂದ ಭಾಗವತ ಶ್ರವಣ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 53
तथैव तीर्थे दुर्लभं तत्र देवि शालग्रामस्य द्विजवर्ये च दानम् / जंबूफलाकारसुनीलवर्णं मुखद्वयं चक्रचतुष्टयान्वितम्
ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಿ, ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಶಾಲಗ್ರಾಮದ ದಾನ ದೊರೆಯುವುದು ದುರ್ಲಭ. ಅದು ಜಂಬೂಫಲಾಕಾರದಂತೆ, ಗಾಢ ನೀಲವರ್ಣದಂತೆ, ಎರಡು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 54
सुकेसरैः संयुतं स्वर्णचिह्नध्वजां कुशैर्वज्रचिह्नैर्यवैश्च / जानार्दनीं मूर्तिमाहुर्महान्तो दानं तस्या दुर्लभं तत्र तीर्थे
ಸುಕೇಶರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಸ್ವರ್ಣಚಿಹ್ನಧ್ವಜದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ, ಕುಶ, ಯವ ಮತ್ತು ವಜ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಜನಾರ್ದನ ಮೂರ್ತಿಯೆಂದು ಮಹಾಂತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ದಾನ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ.
Verse 55
अत्युत्तमं मूर्तिदानं तु भद्रे सुदुर्ल्लभं परमं नात्र लोभः / सुदुर्लभं बहुदोग्ध्याश्च गृष्टेर्दानं तथा वस्त्ररत्नादिकानाम्
ಭದ್ರೇ, ಮೂರ್ತಿದಾನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೂ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವೂ ಆಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಲೋಭ ಮಾಡಬಾರದು. ಬಹಳ ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುವಿನ ದಾನ, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಕರು ಹಾಕಿದ (ಗೃಷ್ಟಿ) ಹಸುವಿನ ದಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ವಸ್ತ್ರ, ರತ್ನಾದಿಗಳ ದಾನವೂ ದುರ್ಲಭವೇ.
Verse 56
अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि स्वापेक्षितं दानमाहुर्महान्तः / स्वस्यानपेक्षं फलदानं च वस्त्रादानं तस्य व्यर्थमाहुर्महान्तः
ಹೇ ದೇವಿ, ಮಹಾತ್ಮರು ದ್ರವ್ಯದಾನವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ದಾನವೆಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಫಲ ಅಥವಾ ವಸ್ತ್ರ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ದಾನ ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 57
अत्युत्तमं गृष्टिदानं च पुण्यं नैवाप्यते दुग्धदोहाश्च गावः / अत्युत्तमे वस्त्रदाने सुबुद्धिः सुदुर्घटा परमा वै जनानाम्
ಗೃಷ್ಟಿ (ಬಹಳ ಹಾಲು ಕೊಡುವ) ಹಸುವಿನ ದಾನ ಪರಮೋತ್ತಮವೂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರವೂ ಆಗಿದೆ; ಹಾಲು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಸುಬುದ್ಧಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ.
Verse 58
अत्युत्तमं भागवतस्य पुस्तकं सुदुर्घटं वायुतीर्थं च कन्ये / अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि सुदुर्घटं वायुतीर्थं नृणां हि / सुदुर्लभो वैष्णवैस्तत्त्वविद्भिर्हरेर्विचारो वायुतीर्थे च कन्ये
ಹೇ ಕನ್ಯೆ, ಭಾಗವತ ಗ್ರಂಥವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ವಾಯು-ತೀರ್ಥವೂ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ದುರ್ಲಭ. ಹೇ ದೇವಿ, ದ್ರವ್ಯದಾನವೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಮಾನವರಿಗೆ ವಾಯು-ತೀರ್ಥಪ್ರಾಪ್ತಿ ಕಷ್ಟ. ತತ್ತ್ವವಿದ ವೈಷ್ಣವರಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿಯ ಗಾಢ ವಿಚಾರ ದುರ್ಲಭ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಯು-ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಕನ್ಯೆ।
Verse 59
श्रीनिवासस्य तीर्थस्य उत्तरस्यां दिशि स्थितम् / चन्द्रतीर्थ मिति प्रोक्तं तत्रास्ते चन्द्रमाः सदा
ಶ್ರೀನಿವಾಸ ತೀರ್ಥದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಚಂದ್ರತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 60
श्रीनिवासस्य पूजां च तत्र स्थित्वा करोत्ययम् / तत्र स्नानं प्रकुर्वन्ति पुण्यदेशे च कन्यके
ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅವನು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೇ ಕನ್ಯೆ, ಆ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸ್ನಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 61
गुरुतल्पादिपापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः / तत्र स्नात्वा पूर्वभागे शालग्रामं ददाति यः
ಗುರುಶಯ್ಯಾಭಂಗಾದಿ ಮಹಾಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾಲಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವವನು ಆ ವಿಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.
Verse 62
ज्ञानद्वारा मोक्षमेति नात्र कार्या विचारणा / दधिवामनमूर्तेश्च दानं तत्र सुदुर्लभम्
ಸತ್ಯಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ದ್ವಾರದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಚಾರ ಬೇಡ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ದಧಿವಾಮನ ಮೂರ್ತಿಗೆ ದಾನ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ.
Verse 63
बदरीफलमात्रं तु वतुलं नीलवर्णकम् / प्रसन्नवदनं सूक्ष्मं सुस्निग्धं कन्यके शुभे
ಶುಭ ಕನ್ಯಕೆಯೇ, ಅದು ಕೇವಲ ಬದರಿ ಫಲದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ—ಗೋಳಾಕಾರ, ನೀಲವರ್ಣ; ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪ, ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವದು.
Verse 64
चक्रद्वयसमायुक्तं गौपूरैः पञ्चभिर्युतम् / चापबाणसमायुक्तमनतं कुण्डलाकृतिम्
ಅದು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ‘ಗೌಪೂರ’ ಎಂಬ ಐದು ಆಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ; ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣಗಳೊಡನೆ, ವಂಗದ (ಅನತ) ಸ್ವಭಾವದ, ಕುಂಡಲಾಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
Verse 65
वनमाल सुखयुतं मूर्ध्नसाहस्रसंयुतम् / रौप्यबिन्दुसमायुक्तं सव्ये भद्रार्धमात्रकम्
ವನಮಾಲೆಯಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿ ಸುಖಕರ; ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ-ಚಿಹ್ನದಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಬೆಳ್ಳಿಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ—ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ-ಪ್ರಮಾಣದ ಭದ್ರಚಿಹ್ನವಿದೆ.
Verse 66
चन्द्रेण सहितं देवि दधिवामनमुच्यते / एतादृशं कलौ नॄणां दुर्लभं बहुभाग्यदम् / लक्ष्मीनारायणसमां तां मूर्तिं विद्धि भामिनि
ಓ ದೇವಿ, ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಆ ರೂಪವನ್ನು ‘ದಧಿವಾಮನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಇಂತಹ ದರ್ಶನ ದುರ್ಲಭ; ಅದು ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಓ ಸುಂದರಿ, ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣರಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ತಿಳಿ.
Verse 67
सुदुर्लभं तस्य मूर्तेश्च दानं तच्चन्द्रतीर्थे श्रवणं दुर्घटं च / सम्यक् स्वरूपं दधिवामनस्य सुदुर्घटं श्रवणं वैष्णवाच्च
ಆ ಮೂರ್ತಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ; ಚಂದ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕುರಿತು ಶ್ರವಣವೂ ಕಷ್ಟಕರ. ದಧಿವಾಮನನ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳುವುದು ಬಹಳ ದುರ್ಲಭ—ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತನಿಂದಲೂ ಅದು ಅಪರೂಪವೇ.
Verse 68
तत्र स्नात्वा वामनस्य स्वरूपश्रवणाद्विदुर्दानफलं समं च / दशहस्तप्रमाणं तु चन्द्रतीर्थमुदाहृतम्
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವಾಮನನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೆ, ಪಂಡಿತರು ದಾನಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ‘ಚಂದ್ರತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಹತ್ತು ಹಸ್ತಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 69
मध्याह्ने दुर्लभं स्नानं नृणां तत्र सुमङ्गले / तत्र स्थित्वा धन्यनरः सदा भजति वै हरिम्
ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ದುರ್ಲಭ. ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಧನ್ಯನು ಸದಾ ಹರಿಯನ್ನೇ ಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 70
वराहमूर्तिदानं तु शालग्रामस्य दुर्लभम् / जंबूफलप्रमाणं तु एतद्वै कुक्कुटाण्डवत्
ವರಾಹಮೂರ್ತಿ ರೂಪದ ಶಾಲಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದು ದುರ್ಲಭ. ಅದರ ಗಾತ್ರ ಜಂಬೂಫಲದಷ್ಟು—ಅಂದರೆ ಕೋಳಿಯ ಮೊಟ್ಟೆಯಂತೆ—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 71
वदनं वलयाकारं प्रमाणं चणकादिवत् / देवस्य वामभागे च मध्यदेशं विहाय च
ಮುಖವನ್ನು ವಲಯಾಕಾರವಾಗಿ (ಉಂಗುರದಂತೆ) ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಲೆಕಾಳು ಮೊದಲಾದದಂತೆ ಇರಲಿ; ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೇವರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 72
चक्रद्वयसमायुक्तंमूर्धदेशे च भामिनि / सुवर्णबिन्दुना युक्तं भूवराहाख्यमुच्यते
ಸುಂದರಿಯೇ, ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದು ಸಹಿತವಾಗಿರುವ ಆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ‘ಭೂ-ವರಾಹ’ ಚಿಹ್ನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 73
पूजां कृत्वा भूवराहस्य मर्तेर्दानं दत्त्वा श्रवणं चापि कृत्वा / तत्र स्थितं भूवराहं च दृष्ट्वा स वै नरः कृतकृत्यो हि लोके
ಭೂ-ವರಾಹನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಿ, ಶ್ರವಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಭೂ-ವರಾಹನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಆ ನರನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 74
तत्र स्नात्वा भूवराहस्य मर्तेः शृणोति यो लक्षणं सम्यगेव / स तेन पुण्यं समुपैति देवि स मुक्तिभाङ् नात्र विचार्यमस्ति
ದೇವಿಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಭೂ-ವರಾಹ ತೀರ್ಥದ ಯಥಾರ್ಥ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಕೇಳುವವನು ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 75
ईशानकोणे श्रीनिवासस्य देवि रौद्रं तीर्थं परमं पावनं च / तत्र स्थित्वा रुद्रदेवो महात्मा पूजां करोति श्रीनिवासस्य नित्यम्
ದೇವಿಯೇ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಈಶಾನ ಕೋಣದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರ ತೀರ್ಥವಿದೆ, ಅದು ಪರಮ ಪಾವನ; ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ರುದ್ರದೇವನು ನಿತ್ಯವೂ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 77
हस्ताष्टकं तत्प्रमाणं वदन्ति तत्र स्नानं वैष्णवैः कार्यमेव / तत्र स्नात्वा प्रयतो वै मुरारेः कथां दिव्यां शृणुयादादरेण / स्नानं पानं तत्र दानं च कुर्याल्लक्ष्मीनृसिंहप्रीयते देवि नित्यम्३,२६।७६ // बदरीफलमात्रं च वर्तुलं बिन्दुसंयुतम्
ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಎಂಟು ಕೈಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮುರಾರಿ (ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು)ಯ ದಿವ್ಯಕಥೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ತೀರ್ಥಜಲಪಾನ ಮತ್ತು ದಾನವೂ ಮಾಡಲಿ; ಹೇ ದೇವಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನೃಸಿಂಹನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. (ಮುಂದೆ) ‘ಬದರಿ ಫಲದಷ್ಟು, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ಬಿಂದುಯುಕ್ತ…’
Verse 78
देवस्य वामभागे तु चक्रद्वयसमन्वितम् / सुवर्णरेखासंयुक्तं किञ्चिद्रक्तसमन्वितम्
ದೇವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಅದು ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
Verse 79
वैश्यवर्णं सवदनं पद्मरेखादिचिह्नितम् / लक्ष्मीनृसिंहं तं विद्धि भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
ವೈಶ್ಯವರ್ಣದ, ಸೌಮ್ಯ ಮುಖದ, ಪದ್ಮರೇಖೆ ಮೊದಲಾದ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನೃಸಿಂಹನೆಂದು ತಿಳಿ; ಅವನು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುವವನು.
Verse 80
एता दृशं गण्डिकायाः शिलाया मूर्तेर्दानं दुर्घटं विद्धि वीन्द्र / तत्र स्नात्वा श्रीनृसिंहस्वरूपं लक्ष्मीपतेः शृणुयाद्भक्तियुक्तः
ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇಂತಹ ಗಂಡಿಕಾ ಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಮೂರ್ತಿಯ ದಾನವು ದುರ್ಗಟವೆಂದು ತಿಳಿ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತನಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯ ಶ್ರೀನೃಸಿಂಹಸ್ವರೂಪದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.
Verse 81
मूर्तेर्दानात्फलमाप्नोति देवि सत्यंसत्यं नात्र विचार्यमस्ति
ಹೇ ದೇವಿ, ಮೂರ್ತಿದಾನದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೋ ವಿಚಾರವೋ ಬೇಡ.
Verse 82
ईशानशक्रयोर्मध्ये ब्रह्मतीर्थमुदाहृतम् / दुर्लभं मानुषाणां तु स्नानं सर्वार्थसाधकम्
ಈಶಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ರರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಮಾನವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ದುರ್ಲಭವಾದರೂ, ಅದು ಸರ್ವ ಶುಭಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 83
शालग्रामस्य दानं तु दुर्लभं तत्र वै नृणाम् / लक्ष्मीनारायणस्यैव मूर्तेर्दानं सुदुर्लभम्
ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಗೆ ಶಾಲಗ್ರಾಮದ ದಾನ ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರ್ಲಭ; ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣನ ಮೂರ್ತಿದಾನವು ಇನ್ನೂ ಅತಿದುರ್ಲಭವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 84
स्थलमौदुंबरसमं तत्प्रमाणमुदाहृतम् / छत्त्राकारं वर्तुलं च प्रसन्नवदनं शुभम्
ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉದುಂಬರ-ಸ್ಥಳದಷ್ಟೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಛತ್ರಾಕಾರವೂ ವೃತ್ತಾಕಾರವೂ ಆಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖವಂತಾಗಿ—ಸರ್ವಥಾ ಶುಭವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 85
चणकप्रदेशमात्रं च वदनं समुदाहृतम् / सव्ये दक्षिणपार्श्वे च समयोः पुष्कलान्वितम्
ಮುಖವು ಕಡಲೆಕಾಳಿನ ಪ್ರಮಾಣಮಾತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ—ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ—ಪೂರ್ಣ ಸಮತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 86
गोयूथवत्सवर्णं च चतुश्चक्रसमन्वितम् / गोखुरैश्च समायुक्तं सुवर्णकिणसंयुतम्
ಅದು ಗೋಯೂಥದಂತೆ ವರ್ಣವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಗೋಖುರಾಕಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸುವರ್ಣ ಕೀಲು/ಜಡಾವಿನಿಂದ ಶೋಭಿಸಬೇಕು.
Verse 87
वनमालाभिसंयुक्तं वज्रपुङ्खैश्च संयुतम् / एतादृशीं दरेर्मूर्ति लक्ष्मीनारायणं विदुः
ವನಪುಷ್ಪಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ವಜ್ರಸಮಾನ ಕಠಿಣ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅಂಥ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣನೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 88
कलौ नृणां तस्य लाभो दुर्लभः संस्मृतो भुवि / दानं च सुतरां देवि दर्लभं किं वदामि ते
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಆ ಲಾಭವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಳಭವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಾನವು ತೋ, ಹೇ ದೇವಿ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಳಭ—ನಿನಗೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ?
Verse 89
ब्रह्मतीर्थे च संस्नाय श्रोतव्या वै हरेः कथा / गण्डिकायाः शिलायाश्च लक्ष्मीनारायणस्य तु
ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಹರಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಂಡಿಕಾ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣನ ಪವಿತ್ರ ಶಿಲೆಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ।
Verse 90
लक्षणं यो विजानाति तदा तत्सदृशं फलम् / प्राप्नोत्येव न संदेहो नात्र कार्या विचारणा
ಯಾರು ನಿಜವಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು (ಗುರುತು/ವಿಧಿ) ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರಣೆ ಬೇಡ.
Verse 91
श्रीनिवासस्य तीर्थस्य पूर्वे स्यादिन्द्रतीर्थकम् / श्रीनिवासस्य पूजां तु कर्तुमास्ते शचीपतिः
ಶ್ರೀನಿವಾಸ ತೀರ್ಥದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರತೀರ್ಥವೆಂಬ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 92
शालग्रामशिलादानं कर्तव्यं श्रोत्रियायवै / शालग्रामशिलादानं हत्याकोटिविनाशनम्
ಶ್ರೋತ್ರಿಯನಾದ ವೇದಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲಾದಾನವು ಹತ್ಯಾಪಾಪದ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 93
तस्मिंस्तीर्थे तु यो देवि सीतारामशिलाभिधाम् / ददाति भूतले भद्रे भूपतेः सदृशो भवेत्
ಹೇ ದೇವಿ, ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾರು, ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ‘ಸೀತಾ–ರಾಮಶಿಲೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶಿಲೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡುವನೋ, ಅವನು ರಾಜನ ಸಮಾನನಾಗುವನು.
Verse 94
सीतारामशिला देवि द्विविधा संप्रकीर्तिता / पञ्चचक्रयुता काचित्षट्रचक्रेण च संयुता
ಹೇ ದೇವಿ, ‘ಸೀತಾ–ರಾಮಶಿಲೆ’ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ—ಒಂದು ಐದು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿರುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಆರು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದುದು.
Verse 95
तत्रापि षट्रचक्रयुता ह्युत्तमा संप्रकीर्तिता / पञ्चचक्रयुतायाश्च फलं द्विगुणमीरितम्
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಆರು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳಿರುವ ಶಿಲೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಐದು ಚಕ್ರಯುಕ್ತ ಶಿಲೆಗೆ ಫಲ (ಪುಣ್ಯ) ದ್ವಿಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 96
कुक्कुटाण्डप्रमाणं च सुसिग्धं नीलवर्णकम् / वदनत्रयसंयुक्तं सट्चक्रैः केसरैर्युतम्
ಅದು ಕೋಳಿಯ ಮೊಟ್ಟೆಯಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ, ಅತ್ಯಂತ ಸೊಗಸಾಗಿ ಮಿನುಗುವ, ನೀಲವರ್ಣದ; ಮೂರು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆರು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಸರದಂತ ತಂತುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 97
स्वर्णरेखासमायुक्तं ध्वजवज्राङ्कुशैर्युतम् / एतादृशं तु वै भद्रे सीतारामाभिधं स्मृतम्
ಸುವರ್ಣರೇಖೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಧ್ವಜ, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶ ಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ—ಓ ಭದ್ರೇ, ಅಂಥ ರೂಪವೇ ‘ಸೀತಾ–ರಾಮ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.
Verse 98
वदनेवन्दने देवि सीतारामस्य कोशकम् / दुर्लभं तु कलौ नॄणां स्वसाम्राज्यप्रदं शुभम्
ಓ ದೇವಿ, ಸೀತಾ–ರಾಮರ ‘ಕೋಶಕ’ವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ವಂದನೆಗಾಗಿ ಪಠಿಸಬೇಕು; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಇದು ದುರ್ಲಭವಾದರೂ, ಇದು ಶುಭಕರವಾಗಿ ಸ್ವ-ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಆತ್ಮ-ಸ್ವರಾಜ್ಯ) ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 99
इन्द्रतीर्थे महादेवि सीताराम भिधाशिला / या तद्दानं दुर्लभं तन्नाल्पस्य तपसः फलम्
ಓ ಮಹಾದೇವಿ, ಇಂದ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಸೀತಾ–ರಾಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಿಲೆಯಿದೆ; ಆ ಶಿಲಾದಾನ ದುರ್ಲಭ—ಇದು ಅಲ್ಪ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಲ್ಲ, ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಈ ಪುಣ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 100
दानस्य शक्त्यभावे तु श्रोतव्यं लक्षणं हरेः / शालग्राम शिलादानाद्यत्फलं तत्फलं लभेत्
ದಾನ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಹರಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣ (ಅಥವಾ ಪಠಣ) ಮಾಡಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲಾದಾನಾದಿಗಳ ಸಮಾನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 101
आग्नेयकोणे श्रीनिवासस्य देवि तीर्थं त्वास्ते वह्निसंज्ञं सुशस्तम् / स वह्निदेवः श्रीनिवासस्य पूजां कर्तुं ह्यास्ते सर्वदा तीर्थमध्ये
ಓ ದೇವಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಗ್ನೇಯ ಕೋಣದಲ್ಲಿ ‘ವಹ್ನಿ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಆ ತೀರ್ಥಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಹ್ನಿದೇವನು ಸ್ವಯಂ ಸದಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 102
यो वा तीर्थे वह्निसंज्ञे च देवि भक्त्या स्नानं कुरुते ऽजं स्मरन्हि / ज्ञानद्वारा मोक्षमाप्नोति देवि तत्र स्नानं दुर्ल्लभं वै नृणां च
ಹೇ ದೇವಿ, ‘ವಹ್ನಿ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಅಜನು (ಅಜನ್ಮನು)ನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು ಜ್ಞಾನ-ದ್ವಾರದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹೇ ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸ್ನಾನ ಮಾನವರಿಗೆ ದುರ್ಲಭವೇ.
Verse 103
ज्ञात्वा स्नानं दुष्करं तीर्थराजे भक्तिस्तस्मिन्दुर्ल्लभा चैव देवि / शालग्रामे तच्छिलायाश्च दानं सुदुर्लभं वासुदेवाभिधायाः
ಹೇ ದೇವಿ, ‘ತೀರ್ಥರಾಜ’ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ದुष್ಕರವೆಂದು, ಆ ತೀರ್ಥದ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯೂ ದುರ್ಲಭವೆಂದು ತಿಳಿದು—‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂಬ ಶಾಲಗ್ರಾಮ-ಶಿಲೆಯ ದಾನವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವೂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಪ್ರದವೂ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 104
ह्रस्वं तथा वर्तुलं नीलवर्णं सूक्ष्मं मुखं मुखचक्रं सुशुद्धम् / सुवेणुयुक्तं वासुदेवाभिधेयं दानं कलौ दुर्लभं तस्य भद्रे
ಹ್ರಸ್ವ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ನೀಲವರ್ಣ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಅತಿಶುದ್ಧ ಮುಖವಿರುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಖಚಕ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ವೇಣು (ಬಾಂಸುರಿ)ಯುಕ್ತವಾದ ಶಿಲೆಯೇ ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ದಾನ ದುರ್ಲಭ.
Verse 105
दाने तस्याः शक्त्य भावे च देवि स्नात्वा तीर्थे वासुदेवाभिधस्य / सम्यक् श्राव्यं लक्षणं वै शिलायास्तयोस्तुल्यं फलमाहुर्महान्तः
ಹೇ ದೇವಿ, ಆ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು; ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಫಲವೆಂದು ಮಹಾತ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 106
दक्षिणे श्रीनिवासस्य यमतीर्थं च संस्मृतम् / तत्रास्ते यमराजस्तु पूजां कर्तुं हरेः सदा
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ‘ಯಮತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಯಮರಾಜನು ಸದಾ ಹರಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ।
Verse 107
तत्र स्नानं च दानं चाप्यक्षयं परमं स्मृतम् / शालग्रामशिलादानं कार्यं तत्र महामुने
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವೂ ದಾನವೂ ಪರಮ ಅಕ್ಷಯಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲಾದಾನವನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 108
पट्टाभिरामसंज्ञायाः शिलाया दानमिष्यते / तच्चूतफलवत्स्थूलं वदनत्रयसंयुतम्
‘ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಶಿಲೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡುವುದು ವಿಧೇಯ. ಅದು ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ದೊಡ್ಡದು, ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 109
शिरश्चक्रेण रहितं सप्तचक्रैः समन्वितम् / नीलवर्णं स्वर्णरेखं गोशुराद्यैः समन्वितम्
ಅದರ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿರದೆ, ಏಳು ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದು ನೀಲವರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾಗಿ, ‘ಗೋಶುರಾ’ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 110
पट्टवर्धनरामं तु दुर्लभं बहुभाग्यदम् / पट्टवर्धनरामं तु यो ददाति च तत्र वै / पट्टाभिषिक्तो भवति नात्र कार्या विचारणा
‘ಪಟ್ಟವರ್ಧನ ರಾಮ’ ಎಂಬ ದಾನ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದ್ದು ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಪಟ್ಟವರ್ಧನ ರಾಮ’ ಅನ್ನು ದಾನಮಾಡುವವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಿಂಹಾಸನಾಭಿಷಿಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 111
श्रीनिवासस्य नैरृत्ये नैरृतं तीर्थमुत्तमम् / आस्ते हि निरृतिस्तत्र पूजां कुर्तुं च सर्वदा
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ನೈಋತ’ ಎಂಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ನಿರೃತಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ಸದಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತತ್ಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
Verse 112
तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं पुनर्जन्म न विद्यते / शालग्रामशिलायाश्चः पुरुषोत्तमसंज्ञिकाम्
ಅಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಆಗ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಪುರುಷೋತ್ತಮ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶಾಲಗ್ರಾಮಶಿಲೆಯೂ ಇದೆ.
Verse 113
मूर्तिं ददाति यो मर्त्यः स याति परमां गतिम् / औदुंबरफलाकारं प्रसन्नवदनं शुभम्
ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮೂರ್ತಿ ಉದುಂಬರ ಫಲದ ಆಕಾರದಂತೆ, ಶುಭವಾಗಿ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖವಂತಿಯಾಗಿರಲಿ.
Verse 114
चक्रद्व्यसमायुक्तं शिरश्चक्रसमन्वितम् / सुवर्णबिन्दुसंयुक्तं वज्राङ्कुशसमान्वतम्
ಅದು ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿರಬೇಕು. ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ವಜ್ರಸಮಾನ ಅಂಕುಶದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು.
Verse 115
तन्मूर्तिदानं दुर्लभं तत्र देवः प्रीणाति यस्माच्छ्रीनिवासो महात्मा / यदा दानं दुर्घटं स्याच्च देवि तदा श्रोतव्यं लक्षणं तस्य मूर्तेः
ಆ ಮೂರ್ತಿದಾನವು ದುರ್ಲಭ; ಅದರಿಂದ ದೇವರು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾತ್ಮ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ, ಇಂತಹ ದಾನ ಕಷ್ಟವಾದಾಗ, ಆ ಮೂರ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 116
पाशिनैरृतयोर्मध्ये शेषतीर्थं परं स्मृतम् / तत्र स्नात्वा शेषमूर्तिं प्रददाति द्विजातये
ಪಾಶಿನರ ಮತ್ತು ನೈಋತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಶೇಷತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಪರಮ ತೀರ್ಥ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದ್ವಿಜನಿಗೆ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ) ಶೇಷಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 117
स याति परमं लोकं पुनरावृत्तिवर्जितम् / औदुंबरफलाकारं कुण्डलाकृतिमेव च
ಅವನು ಪುನರಾವೃತ್ತಿ (ಪುನರ್ಜನ್ಮ) ರಹಿತ ಪರಮ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ರೂಪವು ಉದುಂಬರ ಫಲದಂತೆ ಹಾಗೂ ಕುಂಡಲಾಕೃತಿ (ವಲಯಾಕೃತಿ)ಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 118
शेषवद्वदनं तस्य तस्मिंश्चक्रद्वयं स्मृतम् / फलं तमेकचक्रेण संयुतं वल्मिकान्वितम्
ಅದರ ಮುಖವು ಶೇಷನಾಗನಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಫಲವು ಒಂದೇ ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ವಲ್ಮೀಕ (ಎರಳಿನ ಗುಡ್ಡ) ಗುರುತು ಹೊಂದಿದೆ.
Verse 119
किञ्चिद्वर्णसमायुक्तं शेषमूर्ति मतिस्फुटम् / सुप्ता प्रबुद्धा द्विविधा शेषमूर्तिरुदाहृता
ಶೇಷಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವರ್ಣದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶೇಷಮೂರ್ತಿ ಎರಡು ವಿಧ—ಸುಪ್ತ (ನಿದ್ರಿತ) ಮತ್ತು ಪ್ರಬುದ್ಧ (ಜಾಗೃತ) ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 120
फणोन्नता प्रबुद्धा स्यात्सप्तलक्षफणान्विता / तत्रापि दुर्लभा सुप्ता महाभाग्यकरीस्मृता
ಪ್ರಬುದ್ಧವಾದಾಗ ಅವಳು ಫಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಂತಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಏಳು ಲಕ್ಷ ಫಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ‘ಸುಪ್ತ’ ಸ್ಥಿತಿ ದುರ್ಲಭ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯಕರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 121
इह लोके परत्रापि मोक्षदा नात्र संशयः / नवचक्रादुपक्रम्य विंशत्यन्तं च यत्र सः
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ನವಚಕ್ರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ (ವಿಂಶತಿ) ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.
Verse 122
अनन्त इति विज्ञेयो ह्यनन्तफलदायकः / विश्वंभरः स विज्ञेयो विंशत्यूर्ध्वं वरानने
ಅವನನ್ನು “ಅನಂತ” ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅನಂತ ಫಲಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವವನು. ಮತ್ತು ಹೇ ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ (ನಾಮಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಅವನನ್ನು “ವಿಶ್ವಂಭರ” ಎಂದೂ ತಿಳಿ.
Verse 123
तत्रापि केसरैश्चैक्रर्लक्षणैश्च समन्वितम् / कलौ तु दुर्लभं नणां तद्दानं चातिदुर्लभम्
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಕೇಸರ (ತಂತುಗಳು) ಸಹಿತವಾಗಿಯೂ ಚಕ್ರ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಅದು ದುರ್ಲಭ; ಅದನ್ನು ದಾನಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಅತಿದುರ್ಲಭ.
Verse 124
स्नानं कृत्वा शेषतीर्थे विशुद्धेनैव चेतसा / एतेषां लक्षणं श्रुत्वा प्रयाति परमां गतिम्
ಶೇಷತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಇವುಗಳ (ವ್ರತ/ದಾನ) ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 125
ततः परं महाभागे वारुणं तीर्थमुत्तमम् / तत्रास्ते वरुणो देवः पूजां कर्तुं हरेः सदा
ಅದಾದ ನಂತರ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯೇ, ‘ವಾರುಣ’ ಎಂಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ವರుణನು ವಾಸಿಸಿ, ಸದಾ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 126
तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं दातव्यं दानमुत्तमम् / शिशुमारं च मत्स्यं च त्रिविक्रममथापि वा / दातव्यं भूतिकामेन तीर्थेस्मिन्विरवर्णिनि
ಅಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಶಿಶುಮಾರ, ಮತ್ಸ್ಯ ಅಥವಾ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ (ಪ್ರತಿಮೆ/ಪ್ರತಿನಿಧಿ) ಯನ್ನೂ ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡಬಹುದು. ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವರ್ಣಿನಿಯೇ, ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯ ಬಯಸುವವನು ಇಂತಹ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 127
जंबूफलसमाकारा पुच्छे सूक्ष्मा सबिन्दुका / चक्रत्रया च वदने पुच्छोपरि सचक्रका
ಇದರ ಆಕಾರ ಜಂಬೂಫಲದಂತಿದೆ; ಬಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಬಿಂದು-ಚಿಹ್ನವಿದೆ. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಚಕ್ರ-ಚಿಹ್ನಗಳು, ಬಾಲದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಚಕ್ರಸಮಾನ ಚಿಹ್ನವಿದೆ.
Verse 128
श्रीवत्सबिन्दुमालाढ्या मत्स्यमूर्तिरुदाहृता / पुच्छादधश्चक्रयुतं शिशुमारमुदाहृतम्
ಶ್ರೀವತ್ಸ-ಚಿಹ್ನ ಮತ್ತು ಬಿಂದುಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ರೂಪವನ್ನು ‘ಮತ್ಸ್ಯಮೂರ್ತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲದ ಕೆಳಗೆ ಚಕ್ರ-ಚಿಹ್ನವಿರುವುದನ್ನು ‘ಶಿಶುಮಾರ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Verse 129
वक्रचक्रयुतश्चेत्स्यात्त्रिविक्रम उदाहृतः / एतेषां लक्षणं श्रुत्वा वारुणे तीर्थ उत्तमे
(ಚಿಹ್ನ) ವಕ್ರ ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ‘ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ’ (ವಿಷ್ಣು) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾರುಣ-ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ (ಅವುಗಳ ಭೇದವನ್ನು) ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 130
एतद्दानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे / पूर्वौक्ता मूर्तयो यस्मिन् गृहे तिष्ठन्ति भामिनि / भागीरथी तीर्थवरा संनिधत्ते न संशयः
ಈ ದಾನದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಜೀವನು ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದಲ್ಲಿ (ಧಾಮದಲ್ಲಿ) ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ಸುಂದರಿ, ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಪವಿತ್ರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ತೀರ್ಥಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾಗೀರಥೀ (ಗಂಗಾ)ಯ ಸನ್ನಿಧಿ ಇರುತ್ತದೆ.
Verse 131
स्वामि पुष्करिणीस्नानं दुर्घटं तु कलौ नृणाम् / तत्र स्थितानां तीर्थानां स्नानं चाप्यतिदुर्घटम्
ಸ್ವಾಮಿ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ (ದೇವಾಲಯದ ಕುಂಡ)ಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.
Verse 132
शालग्रामशिलादानं दुर्घटं च तथा स्मृताम् / स्वामिपुष्करिणीतीरे कन्यादानं सुदुर्घटम्
ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲಾದಾನವೂ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾದಾನವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಘಟ (ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರ).
Verse 133
दुर्घटं कपिलादानं भक्ष्यदानं सुदुर्घटम् / स्वामिपुष्करिणीतीर्थे तीर्थेष्वन्येषु भामिनि
ಕಪಿಲಾ (ಕಂದು) ಹಸುವಿನ ದಾನ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ; ಭಕ್ಷ್ಯ-ಅನ್ನದಾನವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಓ ಪ್ರಿಯೆಯೇ, ಇದು ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣೀ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ) ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 134
स्नानं कुरु यथान्या यं शय्यादानं तथा कुरु / जैगीषव्येन मुनिना त्वेवमुक्ता च कन्यका
ವಿಧಿಯಂತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡು; ಹಾಗೆಯೇ ಶಯ್ಯಾದಾನವನ್ನೂ ಮಾಡು. ಈ ರೀತಿ ಮುನಿ ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಕನ್ಯೆ ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿದಳು/ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.
Verse 135
स्वामिपुष्करिणीस्नानं सा चकार धृतव्रता / तीर्थेष्वेतेषु सुस्नाता दानं चक्रे सुभामिनी
ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢಳಾಗಿ ಅವಳು ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಳು. ಈ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಆ ಸుభಾಮಿನಿ ದಾನ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದಳು.
Verse 136
उवास तत्र सा दवी त्रिः सप्तकन्दिनानि च / स्वामिपुष्करणीतीरमहिमानं शृणोति यः / स याति परमां भक्तिं श्रीनिवासे जगन्मये
ಆ ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸಿದಳು. ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಣೀ ತೀರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಜಗನ್ಮಯ ಶ್ರೀನಿವಾಸನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Frequently Asked Questions
It anchors Veṅkaṭeśa’s tīrtha-māhātmya in a cosmic rescue paradigm: Viṣṇu restores the Earth and then reflects on how beings will worship and receive compassion, motivating the descent/establishment of Śeṣācala and the localization of grace at Śrīnivāsa-kṣetra.
The chapter lists directional/adjacent tīrthas—Vāyu (south‑west corner at Kanyāka), Candra (north), Raudra (north‑east), Brahma (between Īśāna and Śakra), Indra (east), Vahni (south‑east), Yama (south), Nairṛta (south‑west), Śeṣa (between regions of Pāśins and Nairṛtas), and Vāruṇa (thereafter). The organizing principle is a sacred geography of deities stationed to worship Śrīnivāsa, with each site prescribing bathing, charity, and specific dāna-forms.
It praises sunrise bathing by Vaiṣṇava devotees and explicitly condemns defiling acts (discharging bodily waste and related cleansing) at the tīrtha, labeling such behavior as asuric/rākṣasa-like, thereby framing tīrtha efficacy as dependent on śauca (purity) and reverence.
It provides an equivalence principle: when one lacks means for Śālagrāma/mūrti-dāna, one should bathe and then listen to (or recite/learn) the description and lakṣaṇas of Hari’s sacred forms; the hearing/understanding is said to yield merit comparable to the donation.
Among those explicitly named/described are Dadhivāmana (at Candra-tīrtha), Bhū-Varāha (Varāha form), Lakṣmī-Nṛsiṃha (at Raudra-tīrtha), Lakṣmī-Nārāyaṇa (at Brahma-tīrtha), Sītā–Rāma-śilā (at Indra-tīrtha), Vāsudeva (at Vahni-tīrtha), Paṭṭābhirāma/Paṭṭavardhana Rāma (at Yama-tīrtha), Puruṣottama (at Nairṛta), Śeṣa-mūrti (at Śeṣa-tīrtha), and Matsya/Śiśumāra/Trivikrama (at Vāruṇa-tīrtha).