Shloka 23

Kuṣṭha-bheda-lakṣaṇa-nidāna and Śvitra (Kilāsa) Prognosis

तीव्रार्तिं गाढकण्डूञ्च सरागपिडिकाचितम् / दीर्घप्रतानदूर्वावदतसीकुसुमच्छवि

tīvrārtiṃ gāḍhakaṇḍūñca sarāgapiḍikācitam / dīrghapratānadūrvāvadatasīkusumacchavi

ಇದು ತೀವ್ರ ನೋವು ಮತ್ತು ಗಾಢ ಕೆರಕಾಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಉರಿಯೂತಯುಕ್ತ ಕೆಂಪು ಗುಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ರೂಪ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಹರಡುವ ದೂರ್ವಾ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ, ವರ್ಣ ಅತಸೀ (ಅವರೆ/ಅಳಸಿ) ಹೂವಿನ ಛಾಯೆಯಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

तीव्रार्तिम्severe pain
तीव्रार्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीव्र (प्रातिपदिक) + आर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन = Acc sg; समासः = कर्मधारय (‘severe pain’)
गाढकण्डूम्intense itching
गाढकण्डूम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगाढ (प्रातिपदिक) + कण्डू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन = Acc sg; समासः = कर्मधारय (‘intense itching’)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय = conjunction
सरागपिडिकाचितम्covered with reddish pimples
सरागपिडिकाचितम्:
Visheshana (Adjectival complement/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्गार्थ ‘with’) + राग (प्रातिपदिक) + पिडिका (प्रातिपदिक) + चि (धातु) → चित (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त = ‘covered’; समासः = तत्पुरुष (‘with redness and pimples, covered’)
दीर्घप्रतानदूर्वावत्like long-spreading dūrvā grass
दीर्घप्रतानदूर्वावत्:
Visheshana (Simile/उपमा-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक) + प्रतान (प्रातिपदिक) + दूर्वा (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formवत्-प्रत्ययान्त विशेषण (तुल्यभाव) = ‘like’; समासः = तत्पुरुष (‘long-spreading dūrvā’) + वत्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अतसीकुसुमच्छविhaving the color of flax flowers
अतसीकुसुमच्छवि:
Visheshana (Adjectival complement/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअतसी (प्रातिपदिक) + कुसुम (प्रातिपदिक) + छवि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (छवि), प्रथमा, एकवचन; समासः = तत्पुरुष (‘having the hue of flax-flower’)

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Pitta

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: bibhatsa

Related Themes: Garuda Purana 1.164.21-22 (preceding symptomatology); Garuda Purana 1.164.24-25 (dadru and ring lesions)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

They function as diagnostic imagery—helping identify the condition by pattern (spreading like dūrvā) and color (flax-flower hue).

It presents suffering as a visible ‘fruit’ of prior actions, reinforcing that the jīva’s experiences are shaped by karma across lives.

Use the teaching for ethical self-audit and compassion, while relying on proper healthcare rather than superstition.