Adhyaya 5

Verse 1

याज्ञवल्क्यकृतं सरस्वतीस्तोत्रवर्णनम् श्रीनारायण उवाच वाग्देवतायाः स्तवनं श्रूयतां सर्वकामदम् । महामुनिर्याज्ञवल्क्यो येन तुष्टाव तां पुरा

ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನು ಹೇಳಿದನು: ಸಕಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವಾಗ್ದೇವಿಯ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳು, ಇದರಿಂದಲೇ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಅವಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 2

गुरुशापाज्ज स मुनिर्हतविद्यो बभूव ह । तदा जगाम दुःखार्तो रविस्थानं सुपुण्यदम्

ಗುರುವಿನ ಶಾಪದಿಂದ ಆ ಮುನಿಯು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಅವನು ಸೂರ್ಯದೇವನ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 3

सम्प्राप्य तपसा सूर्यं लोलार्के दृष्टिगोचरे । तुष्टाव सूर्यं शोकेन रुरोद च मुहुर्मुहुः

ಲೋಲಾರ್ಕ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯದೇವನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಅತ್ತನು.

Verse 4

सूर्यस्तं पाठयामास वेदं वेदाङ्‌गमीश्वरः । उवाच स्तौहि वाग्देवीं भक्त्या च स्मृतिहेतवे

ಈಶ್ವರ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಸೂರ್ಯನು ಅವನಿಗೆ ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು. ನಂತರ 'ನಿನ್ನ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಾಗ್ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 5

तमित्युक्त्वा दीननाथोऽप्यन्तर्धानं चकार सः । मुनिः स्नात्वा च तुष्टाव भक्तिनम्रात्मकन्धरः

ದೀನನಾಥನಾದ ಸೂರ್ಯದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಮುನಿಯು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 6

याज्ञवल्क्य उवाच कृपां कुरु जगन्मातर्मामेवं हततेजसम् । गुरुशापात्स्मृतिभ्रष्टं विद्याहीनं च दुःखितम्

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ಜಗನ್ಮಾತೆಯೇ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರು, ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ನಾಶವಾಗಿದೆ, ಗುರುವಿನ ಶಾಪದಿಂದ ಸ್ಮೃತಿ ತಪ್ಪಿದೆ, ನಾನು ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 7

ज्ञानं देहि स्मृतिं विद्यां शक्तिं शिष्यप्रबोधिनीम् । ग्रन्थकर्तृत्वशक्तिं च सुशिष्यं सुप्रतिष्ठितम्

ನನಗೆ ಜ್ಞಾನ, ಸ್ಮೃತಿ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡು. ಗ್ರಂಥ ರಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾದ ಉತ್ತಮ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕರುಣಿಸು.

Verse 8

प्रतिभां सत्सभायां च विचारक्षमतां शुभाम् । लुप्तं सर्वं दैवयोगान्नवीभूतं पुनः कुरु

ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಶುಭವಾದ ವಿಚಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡು. ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಏನೆಲ್ಲಾ ನಾಶವಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮತ್ತೆ ಹೊಸದಾಗಿಸು.

Verse 9

यथाङ्‌कुरं भस्मनि च करोति देवता पुनः । ब्रह्मस्वरूपा परमा ज्योतीरूपा सनातनी

ದೇವತೆಯು ಬೂದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಮೊಳಕೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸು. ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ಜ್ಯೋತಿರೂಪಿಣಿ ಮತ್ತು ಸನಾತನಿ.

Verse 10

सर्वविद्याधिदेवी या तस्यै वाण्यै नमो नमः । विसर्गबिन्दुमात्रासु यदधिष्ठानमेव च

ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಆ ವಾಣಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ವಿಸರ್ಗ, ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಮಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿದೆಯೋ ಅವಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 11

तदधिष्ठात्री या देवी तस्यै नित्यै नमो नमः । व्याख्यास्वरूपा सा देवी व्याख्याधिष्ठातृरूपिणी

ಆ ಅಧಷ್ಠಾತ್ರಿ ದೇವಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಆ ದೇವಿಯು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೂ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಧಿದೇವತೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 12

यया विना प्रसंख्यावान् संख्यां कर्तुं न शक्यते । कालसंख्यास्वरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः

ಯಾರಿಲ್ಲದೆ ಗಣಿತಜ್ಞನೂ ಸಹ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ಆ ದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

Verse 13

भ्रमसिद्धान्तरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः । स्मृतिशक्तिज्ञानशक्तिबुद्धिशक्तिस्वरूपिणी

ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೂ, ಸ್ಮೃತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೂ ಆದ ಆ ದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

Verse 14

प्रतिभाकल्पनाशक्तिर्या च तस्यै नमो नमः । सनत्कुमारो ब्रह्माणं ज्ञानं पप्रच्छ यत्र वै

ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನಾ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಆಕೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ...

Verse 15

बभूव मूकवत्सोऽपि सिद्धान्तं कर्तुमक्षमः । तदाऽऽजगाम भगवानात्मा श्रीकृष्ण ईश्वरः

ಆಗ ಅವರು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಮೂಕನಂತಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. ಆಗ ಸರ್ವಾತ್ಮನೂ ಈಶ್ವರನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 16

उवाच स तां स्तौहि वाणीमिष्टां प्रजापते । स च तुष्टाव तां ब्रह्मा चाज्ञया परमात्मनः

ಅವರು ಹೇಳಿದರು—'ಎಲೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟದೇವತೆಯಾದ ವಾಣಿಯನ್ನು (ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು) ಸ್ತುತಿಸು.' ಆಗ ಪರಮಾತ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 17

चकार तत्प्रसादेन तदा सिद्धान्तमुत्तमम् । यदाप्यनन्तं पप्रच्छ ज्ञानमेकं वसुन्धरा

ಆಕೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತಮವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಭೂದೇವಿಯು ಅನಂತನನ್ನು (ಶೇಷನಾಗನನ್ನು) ಒಂದು ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ...

Verse 18

बभूव मूकवत्सोऽपि सिद्धान्तं कर्तुमक्षमः । तदा तां स च तुष्टाव संत्रस्तः कश्यपाज्ञया

ಆಗ ಅವರು (ಅನಂತ) ಮೂಕನಂತಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. ಆಗ ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಕಶ್ಯಪನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.

Verse 19

ततश्चकार सिद्धान्तं निर्मलं भ्रमभञ्जनम् । व्यासः पुराणसूत्रं च पप्रच्छ वाल्मिकिं यदा

ಆಗ ಅವರು ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ವ್ಯಾಸನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯನ್ನು ಪುರಾಣದ ಸೂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ...

Verse 20

मौनीभूतश्च सस्मार तामेव जगदम्बिकाम् । तदा चकार सिद्धान्तं तद्वरेण मुनीश्वरः

ಆಗ ಅವರು (ವಾಲ್ಮೀಕಿ) ಮೌನವಾಗಿ ಆ ಜಗದಂಬಿಕೆಯನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಮುನೀಶ್ವರನು ಆಕೆಯ ವರದಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

Verse 21

सम्प्राप्य निर्मलं ज्ञानं भ्रमान्धध्वंसदीपकम् । पुराणसूत्रं श्रुत्वा च व्यासः कृष्णकलोद्‍भवः

ಭ್ರಮೆಯೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ದೀಪದಂತಹ ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ವ್ಯಾಸರು...

Verse 22

तां शिवां वेद दध्यौ च शतवर्षं च पुष्करे । तदा त्वत्तो वरं प्राप्य सत्कवीन्द्रो बभूव ह

ಆ ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ ವೇದರೂಪಿಣಿಯನ್ನು ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರು. ಆಗ ನಿಮ್ಮಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಯಾದರು.

Verse 23

तदा वेदविभागं च पुराणं च चकार सः । यदा महेन्द्रः पप्रच्छ तत्त्वज्ञानं सदाशिवम्

ಆಗ ಅವರು ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಮಹೇಂದ್ರನು (ಇಂದ್ರನು) ಸದಾಶಿವನಲ್ಲಿ ಪರಮ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ...

Verse 24

क्षणं तामेव सञ्चिन्त्य तस्मै ज्ञानं ददौ विभुः । पप्रच्छ शब्दशास्त्रं च महेन्द्रश्च बृहस्पतिम्

ಆಗ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭುವು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅವರನ್ನೇ (ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು) ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರದ (ವ್ಯಾಕರಣ) ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ...

Verse 25

दिव्यं वर्षसहस्रं च स त्वां दध्यौ च पुष्करे । तदा त्वत्तो वरं प्राप्य दिव्यवर्षसहस्रकम्

ಆಗ ಅವರು ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರು. ಆಗ ನಿಮ್ಮಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಒಂದು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ...

Verse 26

उवाच शब्दशास्त्रं च तदर्थं च सुरेश्वरम् । अध्यापिताश्च ये शिष्या यैरधीतं मुनीश्वरैः

ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಯಾವ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಯಿತೋ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮುನೀಶ್ವರರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರೋ...

Verse 27

ते च तां परिसञ्चिन्त्य प्रवर्तन्ते सुरेश्वरीम् । त्वं संस्तुता पूजिता च मुनीन्द्रैर्मनुमानवैः

ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಆ ಸುರೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಮುನೀಂದ್ರರಿಂದ, ಮನುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು.

Verse 28

दैत्येन्द्रैश्च सुरैश्चापि ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । जडीभूतः सहस्रास्यः पञ्चवक्त्रश्चतुर्मुखः

ದೈತ್ಯರಾಜರಿಂದ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮೊದಲಾದವರಿಂದಲೂ (ನೀವು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೀರಿ). ಸಾವಿರ ಮುಖವುಳ್ಳವನು (ಅನಂತ), ಪಂಚಮುಖಿ (ಶಿವ) ಮತ್ತು ಚತುರ್ಮುಖಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕೂಡ ಜಡವತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ...

Verse 29

यां स्तोतुं किमहं स्तौमि तामेकास्येन मानवः । इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यश्च भक्तिनम्रात्मकन्धरः

ಯಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು (ಅವರು ಅಸಮರ್ಥರೋ), ಅಂತಹವರನ್ನು ಒಂದು ಮುಖವುಳ್ಳ ಮಾನವನಾದ ನಾನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲಿ? ಎಂದು ಹೇಳಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿದರು.

Verse 30

प्रणनाम निराहारो रुरोद च मुहुर्मुहुः । ज्योतीरूपा महामाया तेन दृष्टाप्युवाच तम्

ನಿರಾಹಾರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪದೇ ಪದೇ ಅತ್ತರು. ಆಗ ಜ್ಯೋತಿರೂಪಿಣಿಯಾದ ಮಹಾಮಾಯೆಯು ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಹೀಗೆಂದಳು.

Verse 31

सुकवीन्द्रो भवेत्युक्त्वा वैकुण्ठं च जगाम ह । याज्ञवल्क्यकृतं वाणीस्तोत्रमेतत्तु यः पठेत्

"ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಾಗು" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವಳು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಳು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಈ ವಾಣೀ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ...

Verse 32

स कवीन्द्रो महावाग्मी बृहस्पतिसमो भवेत् । महामूर्खश्च दुर्बुद्धिर्वर्षमेकं यदा पठेत्

ಅವನು ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠನೂ, ಮಹಾ ವಾಗ್ಮಿಯೂ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಮಹಾಮೂರ್ಖ ಅಥವಾ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿದರೆ...

Verse 33

स पण्डितश्च मेधावी सुकवीन्द्रो भवे ध्रुवम्

ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸನೂ, ಮೇಧಾವಿಯೂ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे याज्ञवल्क्यकृतं सरस्वतीस्तोत्रवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಮದ್ದೇವೀಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಹದಿನೆಂಟು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಕಂಧದಲ್ಲಿ 'ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಕೃತ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ತೋತ್ರ ವರ್ಣನೆ' ಎಂಬ ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು।