Adhyaya 24

Verse 1

हरिश्चन्द्रचिन्तावर्णनम् शौनक उवाच - ततः किमकरोद्‌राजा चाण्दालस्य गृहे गतः । तद्‌ ब्रूहि सूतवर्य त्वं पृच्छतः सत्वरं हि मे

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಚಿಂತೆಯ ವರ್ಣನೆ. ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು - ಎಲೈ ಸೂತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಚಂಡಾಲನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ರಾಜನು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಬೇಗ ತಿಳಿಸು.

Verse 2

सूत उवाच - विश्वामित्रे गते विप्रे श्वपचो हृष्टमानसः । विश्वामित्राय तद्‌ द्रव्यं दत्त्वा बद्ध्वा नरेश्वरम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು - ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಡಾಲನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಆ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿ ರಾಜನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು.

Verse 3

असत्यो यास्यसीत्युक्त्वा दण्डेनाताडयत्तदा । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तमतीव व्याकुलेन्द्रियम्

'ನೀನು ಅಸತ್ಯವಂತನು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೆ?' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ದಂಡದಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ದಂಡದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ರಾಜನು ಭ್ರಾಂತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡನು.

Verse 4

इष्टबन्धुवियोगार्तमानीय निजपक्कणे । निगडे स्थापयित्वा तं स्वयं सुष्वाप विज्वरः

ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುಗಳ ವಿಯೋಗದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾದ ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ವಸ್ತಿಗೆ ಕರೆತಂದು, ಬೇಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ತಾನು ನಿಶ್ಚಿಂತನಾಗಿ ಮಲಗಿದನು.

Verse 5

निगडस्थस्ततो राजा वसंश्चाण्डालपक्कणे । अन्नपाने परित्यज्य सदा वै तदशोचयत्

ಆಗ ಬೇಡಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜನು ಚಂಡಾಲನ ವಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ಅನ್ನಪಾನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವಾಗಲೂ ಶೋಕಿಸತೊಡಗಿದನು.

Verse 6

तन्वी दीनमुखी दृष्ट्वा बालं दीनमुखं पुरः । मां स्मरन्त्यसुखाविष्टा मोक्षयिष्यति नौ नृपः

[ರಾಜನು ಯೋಚಿಸಿದನು:] 'ಕೃಶಳಾದ ಮತ್ತು ದೀನಮುಖಿಯಾದ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯು, ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಾಲಕನ ದೀನಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ "ರಾಜನು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ಬಿಡಿಸುವನು" ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಳು.'

Verse 7

उपात्तवित्तो विप्राय दत्त्वा वित्तं प्रतिश्रुतम् । रोदमानं सुतं वीक्ष्य मां च सम्बोधयिष्यति

'ಧನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ಧನವನ್ನು ನೀಡಿ, ಅಳುತ್ತಿರುವ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವನು.'

Verse 8

तातपार्श्वं व्रजामीति रुदन्तं बालकं पुनः । तात तातेति भाषन्तं तथा सम्बोधयिष्यति

'ನಾನು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವೆನು' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ, 'ತಂದೆಯೇ, ತಂದೆಯೇ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಕನನ್ನು ಅವಳು ಅದೇ ರೀತಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವಳು.

Verse 9

न सा मां मृगशावाक्षी वेत्ति चाण्डालतां गतम् । राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः

ಆದರೆ ಆ ಮೃಗನಯನಿಯು ನಾನು ಚಂಡಾಲತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆಂದು ತಿಳಿಯಳು! ರಾಜ್ಯನಾಶ, ಸುಹೃತ್ತಾಗ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರನ ಮಾರಾಟ...

Verse 10

ततश्चाण्डालता चेयमहो दुःखपरम्परा । एवं स निवसन्नित्यं स्मरंश्च दयितां सुतम्

...ಮತ್ತು ಈಗ ಈ ಚಂಡಾಲತ್ವ—ಅಯ್ಯೋ, ಇದು ನಿರಂತರ ದುಃಖಗಳ ಸರಪಳಿ! ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ...

Verse 11

निनाय दिवसान् राजा चतुरो विधिपीडितः । अथाह्नि पञ्चमे तेन निगडान्मोचितो नृपः

...ವಿಧಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ರಾಜನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದನು. ನಂತರ ಐದನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಆ ಚಂಡಾಲನು ರಾಜನನ್ನು ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 12

चाण्डालेनानुशिष्टश्च मृतचैलापहारणे । क्रुद्धेन परुषैर्वाक्यैर्निर्भत्स्य च पुनः पुनः

ಚಂಡಾಲನು ಅವನಿಗೆ ಮೃತರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ನಿಂದಿಸಿದನು:

Verse 13

काश्याश्च दक्षिणे भागे श्मशानं विद्यते महत् । तद्‌रक्षस्व यथान्यायं न त्याज्यं तत्त्वया क्वचित्

'ಕಾಶಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸ್ಮಶಾನವಿದೆ. ಅದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸು ಮತ್ತು ನೀನು ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಬಾರದು.'

Verse 14

इमं च जर्जरं दण्डं गृहीत्वा याहि मा चिरम् । वीरबाहोरयं दण्ड इति घोषस्व सर्वतः

'ಈ ಹಳೆಯ ದಂಡವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಡಮಾಡದೆ ಹೋಗು. ಇದು ವೀರಬಾಹುವಿನ ದಂಡವೆಂದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಘೋಷಿಸು!'

Verse 15

सूत उवाच - कस्मिंश्चिदथ काले तु मृतचैलापहारकः । हरिश्चन्द्रोऽभवद्‌राजा श्मशाने दद्‌वशानुगः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಮೃತರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವನಾದನು ಮತ್ತು ಚಂಡಾಲನಿಗೆ ಅಧೀನನಾಗಿ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದನು.

Verse 16

चाण्डालेनानुशिष्टस्तु मृतचैलापहारिणा । राजा तेन समादिष्टो जगाम शवमन्दिरम्

ಶವಗಳ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಚಂಡಾಲನಿಂದ ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು ಆ ಶವಮಂದಿರಕ್ಕೆ (ಸ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ) ಹೋದನು.

Verse 17

पुर्यास्तु दक्षिणे देशे विद्यमानं भयानकम् । शवमाल्यसमाकीर्णं दुर्गन्धं बहुधूमकम्

ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಸ್ಥಳವು ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು, ಶವಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.

Verse 18

श्मशानं घोरसन्नादं शिवाशतसमाकुलम् । गृद्ध्रगोमायुसंकीर्णं श्ववृन्दपरिवारितम्

ಆ ಸ್ಮಶಾನವು ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ನೂರಾರು ನರಿಗಳಿಂದ, ಗಿಡುಗಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ನಾಯಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 19

अस्थिसङ्घातसङ्कीर्णं महादुर्गन्धसंकुलम् । अर्धदग्धशवास्यानि विकसद्दन्तपंक्तिभिः

ಆ ಸ್ಥಳವು ಎಲುಬುಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅರ್ಧ ಸುಟ್ಟ ಹೆಣಗಳ ಮುಖಗಳು ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಾಲನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 20

हसन्तीवाग्निमध्यस्थकायस्यैवं व्यवस्थितिः । नानामृतसुहृन्नादं महाकोलाहलाकुलम्

ಬೆಂಕಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ದೇಹಗಳು ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಮೃತರ ಸಂಬಂಧಿಕರ ರೋದನ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಕೋಲಾಹಲದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವು ತುಂಬಿತ್ತು.

Verse 21

हा पुत्र मित्र हा बन्धो भ्रातर्वत्स प्रियाद्य मे । हाप्यते भागिनेयार्ह हा मातुल पितामह

'ಹಾ ಪುತ್ರನೇ! ಹಾ ಮಿತ್ರನೇ! ಹಾ ಬಂಧುವೇ! ಹಾ ಸಹೋದರನೇ! ಹಾ ವತ್ಸನೇ! ಹಾ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನೇ! ಹಾ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಸೋದರಳಿಯನೇ! ಹಾ ಮಾವನೇ! ಹಾ ತಾತನೇ!'

Verse 22

मातामह पितः पौत्र क्व गतोऽस्येहि बान्धव । इति शब्दैः समाकीर्णं भैरवैः सर्वदेहिनाम्

'ಹೇ ತಾತನೇ! ಹೇ ತಂದೆಯೇ! ಹೇ ಮೊಮ್ಮಗನೇ! ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ? ಹೇ ಬಂಧುವೇ, ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಾ!' ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಇಂತಹ ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವು ತುಂಬಿತ್ತು.

Verse 23

ज्वलन्मांसवसामेदच्छूमिति ध्वनिसङ्कुलम् । अग्नेश्चटचटाशब्दो भैरवो यत्र जायते

ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ಬರುವ 'ಛೂ-ಛೂ' ಶಬ್ದದಿಂದ ಅದು ತುಂಬಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಭಯಾನಕ 'ಚಟ-ಚಟ' ಶಬ್ದವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 24

कल्पान्तसदृशाकारं श्मशानं तत्सुदारुणम् । स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुःखादेवमशोचत

ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಸ್ಮಶಾನವು ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದ ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಈ ರೀತಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು.

Verse 25

हा भृत्या मन्त्रिणो यूयं क्व तद्‍राज्यं कुलोचितम् । हा प्रिय पुत्र मे बाल मां त्यक्त्वा मन्दभाग्यकम्

'ಹಾ ಸೇವಕರೇ! ಹಾ ಮಂತ್ರಿಗಳೇ! ನಮ್ಮ ಕುಲಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆ ರಾಜ್ಯವು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಯಿತು? ಹಾ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಬಾಲಕ ಪುತ್ರನೇ! ಮಂದಭಾಗ್ಯನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ?'

Verse 26

ब्राह्मणस्य च कोपेन गता यूयं क्व दूरतः । विना धर्मं मनुष्याणां जायते न शुभं क्वचित्

'ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೋಪದಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲಿಗೆ ದೂರ ಹೋದರಿ? ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಶುಭ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.'

Verse 27

यत्‍नतो धारयेत्तस्मात्पुरुषो धर्ममेव हि । इत्येवं चिन्तयंस्तत्र चाण्डालोक्तं पुनः पुनः

'ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.' ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

Verse 28

मलेन दिग्धसर्वाङ्गः शवानां दर्शने व्रजन् । लकुटाकारकल्पश्च धावंश्चापि ततस्ततः

ಧೂಳು ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೈಯುಳ್ಳವರಾಗಿ, ಹೆಣಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾ, ಕೋಲಿನಂತೆ ಕೃಶವಾದ ದೇಹವುಳ್ಳ ಆ ರಾಜನು ಇತ್ತ ಇತ್ತ ಓಡುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 29

अस्मिञ्छव इदं मौल्यं शतं प्राप्स्यामि चाग्रतः । इदं मम इदं राज्ञ इदं चाण्डालकस्य च

ಈ ಶವಕ್ಕೆ ಇದು ಶುಲ್ಕ; ನನಗೆ ನೂರು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು. ಇದು ನನ್ನದು, ಇದು ರಾಜನದು ಮತ್ತು ಇದು ಚಂಡಾಲನದು.

Verse 30

इत्येवं चिन्तयन् राजा व्यवस्थां दुस्तरां गतः । जीर्णैकपटसुग्रन्थिकृतकन्थापरिग्रहः

ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ರಾಜನು ಅಸಹನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅವನು ಹರಿದ ಮತ್ತು ಗಂಟು ಹಾಕಿದ ಒಂದೇ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 31

चिताभस्मरजोलिप्तमुखबाहूदराङ्‌घ्रिकः । नानामेदोवसामज्जालिप्तपाण्यङ्गुलिः श्वसन्

ಅವನ ಮುಖ, ತೋಳುಗಳು, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳು ಚಿತಾಭಸ್ಮದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳು ವಿವಿಧ ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು.

Verse 32

नानाशवौदनकृतक्षुन्निवृत्तिपरायणः । तदीयमाल्यसंश्लेषकृतमस्तकमण्डलः

ಅವನು ವಿವಿಧ ಶವಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಅನ್ನದಿಂದ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ತಲೆಯು ಮೃತರ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 33

न रात्रौ न दिवा शेते हाहेति प्रवदन्मुहुः । एवं द्वादश मासास्तु नीता वर्षशतोपमाः

ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಹಗಲು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಪದೇ ಪದೇ 'ಹಾ! ಹಾ!' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದವು, ಅವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾದವು.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां सप्तमस्कन्धे हरिश्चन्द्रचिन्तावर्णनं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः

ಹೀಗೆ ಹದಿನೆಂಟು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಶ್ರೀಮದ್ದೇವಿಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣ ಸಂಹಿತೆಯ ಏಳನೇ ಸ್ಕಂಧದ 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಚಿಂತಾವರ್ಣನೆ' ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.