Shloka 74
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
तुलसीमण्डलं नत्वा पूजयित्वा पुरः स्थितः / निगृहीतेन्द्रियग्रामः समाधिस्थो ऽभवत्पुनः
Transliteration
tulasīmaṇḍalaṃ natvā pūjayitvā puraḥ sthitaḥ / nigṛhītendriyagrāmaḥ samādhistho 'bhavatpunaḥ
Translation
ತುಳಸೀಮಂಡಲಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿ, ಮುಂದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು—ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ—ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾದನು.
Word by Word
तुलसीमण्डलम्the Tulasi-circle/cluster
तुलसीमण्डलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतुलसी-मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तुलस्याः मण्डलम्)
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having bowed’; धातु: नम् (to bow)
पूजयित्वाhaving worshipped
पूजयित्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having worshipped’; धातु: पूज् (to worship)
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: ‘in front’)
स्थितःstanding
स्थितः:
Karta (कर्ता; agrees with implied subject)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: स्था (to stand)
निगृहीतेन्द्रियग्रामःhaving restrained the group of senses
निगृहीतेन्द्रियग्रामः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनिगृहीत-इन्द्रिय-ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (निगृहीतः इन्द्रियग्रामः यस्य)
समाधिस्थःabiding in samādhi
समाधिस्थः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसमाधि-स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (समाधौ स्थितः)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; धातु: भू (to be/become)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)