Shloka 75
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
शस्त्रक्षतरुगाहन्त्री चास्थिसंधानदायिनी / रणभ्रमहरा शीता लघ्व्यस्तद्वत्कवोष्ठकाः
Transliteration
śastrakṣatarugāhantrī cāsthisaṃdhānadāyinī / raṇabhramaharā śītā laghvyastadvatkavoṣṭhakāḥ
Translation
ಅವು ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷತ ಗಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನುಗ್ಗಿ ಅವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವವು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಸ್ಥಿಸಂಧಾನವನ್ನು ನೀಡುವವು; ರಣಭ್ರಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ, ಶೀತಲ ಹಾಗೂ ಲಘುವಾದವು—ಅದೇ ರೀತಿಯ ‘ಕವೋಷ್ಠಕ’ ಎಂಬ ಧಾರೆಗಳೂ ಇದ್ದವು.
Word by Word
शस्त्र-क्षत-रुग्-आहन्त्रीremover of pain from weapon-wounds
शस्त्र-क्षत-रुग्-आहन्त्री:
विशेषण
TypeAdjective
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + क्षत (कृदन्त, क्षन्/क्षद्-धातु/क्षत ‘wound’) + रुग् (प्रातिपदिक) + आहन्त्री (प्रातिपदिक; हन्-धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)—‘शस्त्रक्षतजन्यां रुजं आहन्ति’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अस्थि-संधान-दायिनीgiver of bone-setting/union
अस्थि-संधान-दायिनी:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअस्थि (प्रातिपदिक) + संधान (प्रातिपदिक) + दायिनी (प्रातिपदिक; दा-धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)
रण-भ्रम-हराremover of battle-dizziness
रण-भ्रम-हरा:
विशेषण
TypeAdjective
Rootरण (प्रातिपदिक) + भ्रम (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक; हृ-धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)
शीताcool
शीता:
विशेषण
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)
लघ्वीःlight (in effect)
लघ्वीः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootलघ्वी (प्रातिपदिक; लघु का स्त्रीरूप)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (f. nom. pl.)
तद्वत्likewise
तद्वत्:
सम्बन्ध/तुलना
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धित)
Formअव्यय—तुल्यतावाचक (indecl. ‘like that/likewise’)
कव-ओष्ठकाःlip-puckering/astringent
कव-ओष्ठकाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootकव (प्रातिपदिक; ‘astringent/puckering’/‘kava’) + ओष्ठक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय—‘कवाः ओष्ठकाः’ (puckering to the lips)