Shloka 38
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अश्वरूढा चकारोच्चैः सहोलूकजिता रणम् / सम्पदीशाच जग्राह पुरुषेण युयुत्सया
Transliteration
aśvarūḍhā cakāroccaiḥ saholūkajitā raṇam / sampadīśāca jagrāha puruṣeṇa yuyutsayā
Translation
ಅಶ್ವಾರೂಢಾ ಸಹೋಲೂಕಜಿತಾ ಉಚ್ಚ ಘೋಷದಿಂದ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಳು. ಸಂಪದೀಶೆಯೂ ಯುದ್ಧೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು॥
Word by Word
अश्व-रूढाmounted on a horse
अश्व-रूढा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअश्व (प्रातिपदिक) + रूढ (कृदन्त, √रुह्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अश्वे रूढा = mounted on a horse)
चकारdid/made
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
उच्चैःloudly/aloud
उच्चैः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सह-उलूक-जिताhaving conquered Ulūka / victorious with Ulūka
सह-उलूक-जिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय/उपसर्गसदृश) + उलूक (प्रातिपदिक) + जित (कृदन्त, √जि)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (उलूकं सह जितवती = having conquered (someone named) Ulūka / together with Ulūka conquered)
रणम्battle
रणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
सम्पद्-ईशाthe lady of prosperity (Sampadīśā)
सम्पद्-ईशा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम्पद् (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सम्पदां ईशा = mistress/lady of prosperity)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
जग्राहseized/attacked
जग्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
पुरुषेणwith a man/warrior
पुरुषेण:
Sahakari/Karana (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
युयुत्सयाwith desire to fight
युयुत्सया:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootयुयुत्सा (प्रातिपदिक; desiderative noun from √युध्)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भाववाचक (instrumental of intention/means)