Shloka 42
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
चतुरो वै मनून्पुत्रांश्चातुर्वर्ण्यकराञ्छुभान् / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा दक्षो धर्मो भवस्तदा
Transliteration
caturo vai manūnputrāṃścāturvarṇyakarāñchubhān / brahmaṇo vacanaṃ śrutvā dakṣo dharmo bhavastadā
Translation
ನಾಲ್ಕು ಶುಭ ಪುತ್ರರು—ನಾಲ್ಕು ಮನುಗಳು—ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರು. ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ವೇಳೆ ದಕ್ಷ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭವ (ಶಿವ) ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
Word by Word
चतुरःfour
चतुरः:
कर्म (Karma; object of implied ‘जनयिष्यति’/context)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; accusative plural (numeral adjective)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
मनून्Manus
मनून्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural (in apposition to ‘मनून्’)
चातुर्वर्ण्य-करान्makers of the fourfold social order
चातुर्वर्ण्य-करान्:
विशेषण (Adjectival to ‘मनून्/पुत्रान्’)
TypeAdjective
Rootचातुर्वर्ण्य + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘चातुर्वर्ण्यं करोति’ (producing the fourfold varṇa-order)
शुभान्auspicious
शुभान्:
विशेषण (Adjectival to ‘मनून्/पुत्रान्’)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
वचनम्speech; command
वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (Prior action; adverbial)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having heard’
दक्षःDakṣa
दक्षः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
धर्मःDharma
धर्मः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (co-subject)
भवःBhava (Śiva)
भवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (co-subject)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)