Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह / मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः

ಇಂತೆ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ಅನುಷಂಗಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಚಾಕ್ಷುಷಸರ್ಗವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಏಳನೇ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾರೀಚಿವಂಶೀಯ ಕಶ್ಯಪನಿಂದ ದೇವಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 2

आदित्या वसवी रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः / भृगवोंऽगिरसश्चैव ते ऽष्ठौ देवगणाः स्मृताः

ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಮರುದ್ಗಣಗಳು, ಭೃಗುವರು ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸರು—ಇವರೇ ಎಂಟು ದೇವಗಣಗಳು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

Verse 3

आदित्या मरुतो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः / साध्याश्य वसवो विश्वे धर्मपुत्रास्त्रयो गणाः

ಆದಿತ್ಯರು, ಮರುತರು, ರುದ್ರರು—ಇವರು ಕಶ್ಯಪನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಧ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ವಿಶ್ವೇದೇವರು—ಈ ಮೂರು ಗಣಗಳು ಧರ್ಮನ ಪುತ್ರಗಣಗಳು.

Verse 4

भृगोस्तु भृगवो देवा ह्यङ्गिरसोंऽगिरः सुताः / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नित्ये ते छन्दजा मताः

ಭೃಗುವಿನಿಂದ ಭೃಗವರು ದೇವರಾಗಿದರು ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸರಿಂದ ಅಂಗಿರಸಪುತ್ರರು; ಈ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿತ್ಯರು, ಛಂದೋಜಾತರು ಎಂದು ಮತವಾಗಿದೆ.

Verse 5

एते ऽपि च गमिष्यन्ति महान्तं कालपर्ययात् / एवं सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रतः शुभः

ಇವರೂ ಕಾಲಪರ್ಯಯದಿಂದ ಮಹತ್ತರ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೇರುವರು; ಹೀಗಾಗಿ ಮಾರೀಚಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಈ ಸರ್ಗವನ್ನು ಈಗ ಶುಭವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 6

तेजस्वी सांप्रतस्तेषामिन्द्रो नाम्ना महाबलः / अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये

ಅವರಲ್ಲಿ ಈಗ ‘ಇಂದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಮಹಾಬಲ, ತೇಜಸ್ವಿ ದೇವನು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಳೆದವರು, ಬರುವವರು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವವರು—ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 7

सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः / भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः

ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಇಂದ್ರರು ಸಮಾನ ಲಕ್ಷಣಗಳವರೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರು ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನಗಳ ನಾಥರು, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷರು, ಪುರಂದರರು ಎಂದು ಖ್ಯಾತರು.

Verse 8

सघवन्तश्चते सर्वे शृङ्गिणो वज्रपाणयः / सर्वैः क्रतुशतेनेष्टं पृथक्छतगुणेन तु

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸಘವಂತರು, ಶೃಂಗಿಣರು, ವಜ್ರಪಾಣಿಗಳು. ಎಲ್ಲರೂ ನೂರು ಕ್ರತುಗಳ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಶತಗುಣ ಫಲದ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

Verse 9

त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / अभिभूयावतिष्ठन्ति धर्माद्यैः कारणैरपि

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸತ್ತ್ವಗಳೂ, ಧ್ರುವವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸತ್ತ್ವಗಳೂ—ಅವು ಸಹ ಧರ್ಮಾದಿ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.

Verse 10

तेजसा तपसा बुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / भूतभव्यभवन्नाथा यथा ते प्रभविष्णवः

ತೇಜಸ್ಸು, ತಪಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಬಲ, ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಅವರು—ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನಗಳ ನಾಥರು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ದ್ವಿಜರು ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 12

भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्

ಈ ಭೂರ್ಲೋಕವನ್ನು ‘ಭೂತ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅಂತರಿಕ್ಷವನ್ನು ‘ವರ್ತಮಾನ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಿವವನ್ನು ‘ಭವಿಷ್ಯ’ವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಅವುಗಳ ಸಾಧನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.

Verse 13

ध्यायता लोकनामानि ब्रह्मणाग्रे विभाषितम् / भूरिति व्याहृतं पूर्वं भूर्लोको ऽयमभूत्तदा

ಲೋಕನಾಮಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಮೊದಲು ‘ಭೂಃ’ ಎಂಬ ವ್ಯಾಹೃತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಆಗ ಈ ಭೂರ್ಲೋಕ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 14

भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने / भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः

‘ಭೂ’ ಧಾತುವು ‘ಸತ್ತಾ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕದರ್ಶನದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಭೂತತ್ವ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ—ಈ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಈ ಭೂರ್ಲೋಕ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 15

अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः / भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೊದಲ ಲೋಕವು ಭೂತತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ದ್ವಿಜರಿಂದ ‘ಭೂಃ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತೆ ಈ ಭೂತದಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎರಡನೆಯದನ್ನು ‘ಭವಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 16

भवदित्यत्पद्यमाने काले शब्दो ऽयमुच्यते / भवनात्तु भुवल्लोको निरुत्तया हि निरुच्यते

‘ಭವತ್’ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಭವನ’ದಿಂದಲೇ ‘ಭುವಃ’ ಲೋಕವೆಂಬ ಹೆಸರು ನಿರುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿವರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 17

अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते / उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः

ಅದರಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಲೋಕವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಎರಡನೆಯ ಲೋಕ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ…

Verse 18

भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते

ನಂತರ ‘ಭವ್ಯ’ ಎಂದು ವ್ಯಾಹೃತಿಯು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಯಿತು; ಆಗ ‘ಭವ್ಯ’ ಎಂಬ ಲೋಕ ಉಂಟಾಯಿತು. ‘ಭವ್ಯ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅನಾಗತ, ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् / भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ‘ಭವ್ಯ’ ಲೋಕವು ನಾಮತಃ ‘ತ್ರಿದಿವ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ‘ಭೂಃ’ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ, ‘ಭುವಃ’ ಎಂದರೆ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 20

दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः / त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्

‘ದಿವ’ವೂ ‘ಭವ್ಯ’ವೆಂದೇ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ—ಇದೇ ತ್ರಿಲೋಕ್ಯದ ನಿರ್ಣಯ. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಯುಕ್ತ ಈ ವ್ಯಾಹಾರಗಳಿಂದ ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು ಉಂಟಾದವು.

Verse 21

नाथ इत्येष धातुर्वै धातुज्ञैः पालने स्मृतः / यस्माद्भूतस्य लोकस्य भव्यस्य भवतस्तथा

‘ನಾಥ’ ಎಂಬ ಧಾತುವನ್ನು ಧಾತುಜ್ಞರು ‘ಪಾಲನೆ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

लोकत्रयस्य नाथास्ते तस्मादिन्द्राद्विजैः स्मृताः / प्रधानभूता देवेन्द्रा गुणभूतास्तथैव च

ಅವರು ತ್ರಿಲೋಕದ ನಾಥರು; ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಅವರನ್ನು ‘ಇಂದ್ರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವೇಂದ್ರರು ಪ್ರಧಾನ-ಸ್ವರೂಪರಾಗಿಯೂ, ಗುಣ-ಸ್ವರೂಪರಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 23

मन्वन्तरेषु ये देवा यज्ञभाजो भवन्ति हि / यज्ञगन्धर्वरक्षांसि पिशाचो रगमानुषाः

ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ದೇವರುಗಳು—ಯಜ್ಞಗಂಧರ್ವರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚರು ಮತ್ತು ರಗಮಾನವರು—ಇವರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

महिमानः स्मृता ह्येते देवेन्द्राणां तु सर्वशः / देवेन्द्रा गुरवो नाथा राजानः पितरो हि ते

ಇವು ದೇವೇಂದ್ರರ ಮಹಿಮೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ದೇವೇಂದ್ರರು ಗುರುಗಳು, ನಾಥರು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಸಮಾನರೂ ಹೌದು.

Verse 25

रक्षन्तीमाः प्रजा ह्येते धर्मेणेह सुरोत्तमाः / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं देवेन्द्राणां समासतः

ಈ ಸುರೋತ್ತಮರು ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ದೇವೇಂದ್ರರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 26

सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः

ಈಗ ದಿವ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಗಾಧಿಪುತ್ರ, ಕೌಶಿಕ ವಂಶದ ಧೀಮಂತ, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು।

Verse 27

भार्गवो जमदग्निश्च ह्यौर्वपुत्रः प्रतापवान् / बृहस्पतिसुतश्चापि भरद्वाजो महा यशाः

ಭಾರ್ಗವ ಜಮದಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಔರ್ವನ ಪುತ್ರ ಪ್ರತಾಪವಂತನು; ಹಾಗೆಯೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪುತ್ರ ಭರದ್ವಾಜನು, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ.

Verse 28

औतथ्यो गौतमो विद्वाञ्शरद्वान्नाम धार्मिकः / स्वायंभुवो ऽत्रिर्भगवान्ब्रह्मकोशः सपञ्चमः

ಔತಥ್ಯ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಗೌತಮ ಮತ್ತು ‘ಶರದ್ವಾನ್’ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಭಗವಾನ್ ಅತ್ರಿ—ಇವನು ಐದನೆಯವನು ‘ಬ್ರಹ್ಮಕೋಶ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 29

षष्ठो वसिष्ठपुत्रस्तु वसुमांल्लोकविश्रुतः / वत्सरः काश्यपश्यैव सप्तैते साधुसंमताः

ಆರವನು ವಸಿಷ್ಠನ ಪುತ್ರ ವಸುಮಾನ್, ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತನು; ಹಾಗೆಯೇ ವತ್ಸರ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಯಪ—ಈ ಏಳೂ ಸಜ್ಜನಸಮ್ಮತರು.

Verse 30

एते सप्तर्षयश्योक्ता वर्त्तन्ते सांप्रतेंऽतरे / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेब च

ಈ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವರು; ಅವರು ಈಗ ಅಂತರ್ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ (ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ನೃಗ, ಧೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಶರ್ಯಾತಿಯೂ.

Verse 31

नरिष्यन्तश्चविख्यातो नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च पांशुश्चनवमः स्मृतः

ನರಿಷ್ಯಂತನು ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದನು; ನಾಭಾಗ ಮತ್ತು ದಿಷ್ಟನೂ; ಹಾಗೆಯೇ ಕರೂಷ, ಪೃಷಧ್ರ, ಪಾಂಶು—ಇವರು ಒಂಬತ್ತನೆಯವನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು।

Verse 32

मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः / कीर्तिता वै तथा ह्येते सप्तमं चैतदन्तरम्

ವೈವಸ್ವತ ಮನುನ ಈ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರರು ಸುಧಾರ್ಮಿಕರು; ಇವರು ಹೀಗೆ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಇದು ಏಳನೆಯ ಮನ್ವಂತರ.

Verse 33

इत्येष ह मया पादो द्वितीयः कथितोद्विजाः / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं कथयाम्यहम्

ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಹೀಗೆ ನಾನು ಎರಡನೆಯ ಪಾದವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ; ಇನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೇನು ಹೇಳಲಿ?