Adhyaya 32

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चतुर्युगाख्यानं नामैकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच युगेषु यास्तु जायन्ते प्रजास्ता मे निबोधत / आसुरी सर्पगान्धर्वा पैशाची यक्षराक्षसी

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ಅನುಷಂಗಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಚತುರ್ಯುಗಾಖ್ಯಾನ’ ಎಂಬ ಏಕತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ: ಆಸುರೀ, ಸರ್ಪ, ಗಾಂಧರ್ವ, ಪೈಶಾಚೀ ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸೀ।

Verse 2

यस्मिन्युगे च संभूति स्तासां यावच्च जीवितम् / पिशाचासुरगन्धर्वां यक्षराक्षसपन्नगाः

ಅವರು ಯಾವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಯುಷ್ಯ ಎಷ್ಟೋ—ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಪಿಶಾಚ, ಅಸುರ, ಗಾಂಧರ್ವ, ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ ಮತ್ತು ಪನ್ನಗ (ನಾಗ) ಇತ್ಯಾದಿ।

Verse 3

परिणाहोच्छ्रयैस्तुल्या जायन्ते ह कृते युगे / षण्णवत्यङ्गुलो त्सेधो ह्यष्टानां देवजन्मनाम्

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಿನಾಹ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವಜನ್ಮಗಳ ಎಂಟು ವರ್ಗಗಳ ಎತ್ತರ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಅಂಗುಲ.

Verse 4

स्वेनाङ्गुलप्रमाणेन निष्पन्नेन च पौष्टिकात् / एतत्स्वाभाविकं तेषां प्रमाणमिति कुर्वते

ತಮ್ಮದೇ ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ, ಪೋಷಣೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದುದರಿಂದ, ಅವರು ಅಳತೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನೇ ಅವರ ಸಹಜ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 5

मनुष्या वर्तमानास्तु युगं संध्याशकेष्विह / देवासुरप्रमाणं तु सप्तसप्तङ्गुलादसत्

ಇಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾಂಶ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಾನವರ (ಪ್ರಮಾಣ) ಹೀಗಿದೆ; ದೇವ-ಅಸುರರ ಪ್ರಮಾಣವು ಏಳು-ಏಳು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ।

Verse 6

अङ्गुलानां शतं पूर्णमष्टपञ्चाशदुत्तरम् / देवासुरप्रमाणं तु उच्छ्रयात्कलिजैः स्मृतम्

ಬೆರಳುಗಳ ಪೂರ್ಣ ನೂರು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಐವತ್ತೆಂಟು—ಇದೇ ದೇವಾಸುರರ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಕಲಿಯುಗಜನರು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ।

Verse 7

चत्वारश्चाप्यशीतिश्च कलिजैरङ्गुलैः स्मृतः / स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन ऊर्द्ध्वमापादमस्तकात्

ಕಲಿಯುಗದ ಬೆರಳು-ಮಾಪಿನಲ್ಲಿ ಇದು ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಎಂಭತ್ತು (84) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ; ತನ್ನದೇ ಬೆರಳುಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಪಾದದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಳೆಯಬೇಕು।

Verse 8

इत्येष मानुषोत्सेधो ह्रसतीह युगांशके / सर्वेषु युगकालेषु अतीतानागतेष्विह

ಹೀಗೆ ಮಾನವನ ಎತ್ತರವು ಇಲ್ಲಿ ಯುಗಗಳ ಅಂಶಾನುಸಾರ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ—ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಯುಗಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ.

Verse 9

स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन अष्टतालः स्मृतो नरः / आपादतलमस्तिष्को नवतालो भवेत्तु यः

ತನ್ನದೇ ಬೆರಳುಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಂಟು ತಾಳ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಪಾದತಳದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಅಳೆಯುವವನು ಒಂಬತ್ತು ತಾಳವಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 10

संहता जानुबाहुस्तु स सुरैरपि पूज्यते / गवाश्वहस्तिनां चैव महिष स्यावरात्मनाम्

ಬಾಹುಗಳು ಸಂಹತವಾಗಿ ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ತಲುಪುವವನು ದೇವರಿಂದಲೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಸು, ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಎಮ್ಮೆ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಾವರಪ್ರಾಯ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಎಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 11

कर्मणैतेन विज्ञेये ह्रासवृद्धी युगे युगे / षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशूनां ककुदस्तु वै

ಈ ಕರ್ಮಮಾನದ ಮೂಲಕ ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ರಾಸವೂ ವೃದ್ಧಿಯೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಪಶುಗಳ ಕಕುಡ (ಕುಬ್ಬು) ನಿಜವಾಗಿ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 12

अङ्गुलाष्टशतं पूर्णमुत्सेधः करिणां स्मृतः / अङ्गुलानां सहस्रं तु चत्वारिंशाङ्गुलैर्विना

ಆನೆಗಳ ಎತ್ತರವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಂಟುನೂರು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ (ಮತ್ತೊಂದು ಮಾನವಾಗಿ) ಅಂಗುಲಗಳ ಸಾವಿರ, ಆದರೆ ನಲವತ್ತು ಅಂಗುಲ ಕಡಿತವಾಗಿ.

Verse 13

पञ्चाशता यवानां च उत्सेधः शाखिनां स्मृतः / मानुषस्य शरीरस्य सन्निवेशस्तु यादृशः

ಮರಗಳ ಎತ್ತರವು ಐವತ್ತು ಯವಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಮಾನವನ ದೇಹದ ವಿನ್ಯಾಸ (ಸನ್ನಿವೇಶ) ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು (ಮುಂದೆ) ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

तल्लक्षणस्तु देवानां दृश्येत तत्त्वदर्शनात् / बुद्ध्यातिशययुक्तश्च देवानां काय उच्यते

ತತ್ತ್ವದರ್ಶನದಿಂದ ದೇವರ ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಅತಿಶಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದೇಹವೇ ದೇವರ ಕಾಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 15

तथा सातिशयस्छैव मानुषः काय उच्यते / इत्येते वै परिक्रान्ता भावा ये दिव्यमानुषाः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅತಿಶಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮಾನವನ ದೇಹವನ್ನೂ ‘ಕಾಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ದಿವ್ಯ-ಮಾನವ ಭಾವಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 16

पशूनां पक्षिणां चैव स्थावराणां च सर्वशः / गावो ह्यजावयो ऽश्वाश्च हस्तिनः पक्षिणो नगाः

ಪಶುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ—ಗೋವುಗಳು, ಆಡು-ಕುರಿಗಳು, ಅಶ್ವಗಳು, ಹಸ್ತಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇವೆ।

Verse 17

उपयुक्ताः क्रियास्वेते यज्ञियास्विह सर्वशः / देवस्थानेषु जायन्ते तद्रूपा एव ते पुनः

ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಅವರು ಮತ್ತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೂಪದಿಂದಲೇ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 18

यथाशयोपभोगास्तु देवानां शुभमूर्त्तयः / तेषां रूपानुरूपैस्तु प्रमाणैः स्थाणुजङ्गमैः

ದೇವರ ಶುಭಮೂರ್ತಿಗಳು ಅವರ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಉಪಭೋಗದಂತೆ ಇರುವಂತೆ, ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳೂ ಅವರ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣ (ಆಕಾರ) ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 19

मनोज्ञैस्तत्र भावैस्ते सुखिनो ह्युपपेदिरे / अतः शिष्टान्प्रवक्ष्यामि सतः साधूंस्तथैव च

ಅಲ್ಲಿ ಮನೋಹರ ಭಾವಗಳಿಂದ ಅವರು ಸುಖಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತರಾದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ಶಿಷ್ಟರು, ಸತ್ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ಸಾಧುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 20

सदिति ब्रह्मणः शब्दस्तद्वन्तो ये भवन्त्युत / साजात्याद्ब्रह्मणस्त्वेते तेन सन्तः प्रचक्षते

‘ಸತ್’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಬ್ದ; ಯಾರಲ್ಲಿ ಆ ‘ಸತ್’ ಇರುತ್ತದೋ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಜಾತೀಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ‘ಸಂತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 21

दशात्मके ये विषये कारणे चाष्टलक्षणे / न क्रुध्यन्ति न त्दृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः

ದಶಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟಲಕ್ಷಣ ಕಾರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದು, ಕ್ರೋಧಿಸದೆ ತೃಷ್ಣಿಸದೆ ಇರುವವರು—ಅವರೇ ಜಿತಾತ್ಮರು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 22

सामान्येषु तु धर्मेषु तथा वैशेषिकेषु च / ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद्युक्तास्तस्मा द्द्विजातयः

ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ವೈಶ್ಯರು ಯುಕ್ತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ‘ದ್ವಿಜಾತಿಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 23

वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गतौ सुखचारिमः / श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते

ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಶ್ರೌತ-ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ‘ಧರ್ಮಜ್ಞ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

विद्यायाः साधनात्साधुर्ब्रह्मचारी गुरोर्हितः / गृहाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते

ವಿದ್ಯಾಸಾಧನೆಯಿಂದ ಗುರುಹಿತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ‘ಸಾಧು’; ಗೃಹಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಯಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನೂ ‘ಸಾಧು’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः / यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात्

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ವೈಖಾನಸನು ‘ಸಾಧು’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಯೋಗಸಾಧನೆಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲ ಯತಿಯೂ ‘ಸಾಧು’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 26

एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः / गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा

ಹೀಗೆ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳ ಸಾಧನೆಯಿಂದಲೇ ಸಾಧುಗಳು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ—ಗೃಹಸ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಮತ್ತು ಯತিও.

Verse 27

अथ देवा न पितरो मुनयो न च मानुषाः / अयं धर्मो ह्ययं नेति विन्दते भिन्नदर्शनाः

ಆಗ ದೇವರೂ ಅಲ್ಲ, ಪಿತೃಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಮುನಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವರೂ ಅಲ್ಲ—ಭಿನ್ನದರ್ಶನಿಗಳು ‘ಇದೇ ಧರ್ಮ, ಇದೇ ಅಲ್ಲ’ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 28

धर्माधर्माविहप्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ / कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविह स्मृताम्

ಇಲ್ಲಿ ‘ಧರ್ಮ’ ಮತ್ತು ‘ಅಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಕುಶಲ ಮತ್ತು ಅಕುಶಲ ಕರ್ಮಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 29

धारणर्थो धृतिश्चैव धातुः शब्दे प्रकीर्त्तितः / अधारणामहत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते

‘ಧೃ’ ಧಾತುವಿನ ಅರ್ಥ ಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಧೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಧಾರಣೆ ಇಲ್ಲದದ್ದು, ಮಹತ್ತ್ವವಿಲ್ಲದದ್ದು ‘ಅಧರ್ಮ’ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 30

अथेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते / अधर्मश्चानिष्टफलोह्याचार्यैरुपदिश्यते

ಆಚಾರ್ಯರು ಉಪದೇಶಿಸುವುದು: ಧರ್ಮವು ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅಧರ್ಮವು ಅನಿಷ್ಟಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ—ಇದೂ ಆಚಾರ್ಯರ ಉಪದೇಶವೇ.

Verse 31

वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव त्वात्मवन्तो ह्यदांभिकाः / सम्यग्विनीता ऋजवस्तानाचार्यान्प्रजक्षते

ವೃದ್ಧರು, ಲೋಭರಹಿತರು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳು, ಕಪಟರಹಿತರು, ಸಮ್ಯಕ್ ವಿನೀತರು ಮತ್ತು ಋಜುಸ್ವಭಾವಿಗಳು—ಅವರನ್ನೇ ಜನರು ಆಚಾರ್ಯರೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 32

स्वयमाचरते यस्मादाचारं स्थापयत्यपि / आचिनोति च शास्त्राणि आचार्यस्तेन चोच्यते

ಯಾರು ತಾನೇ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ—ಅವನೇ ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಚಾರ್ಯನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

धर्मज्ञैर्विहितो धर्मः श्रौतः स्मार्त्तो द्विधा द्विजैः / दाराग्निहोत्रसम्बन्धाद्द्विधा श्रौतस्य लक्षणम्

ಧರ್ಮಜ್ಞರು ವಿಧಿಸಿದ ಧರ್ಮವು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಎರಡು ವಿಧ—ಶ್ರೌತ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ತ. ಶ್ರೌತಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣವೂ ದಾರಾ (ಪತ್ನಿ) ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ದ್ವಿವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 34

स्मार्त्तो वर्णाश्रमाचारैर्यमैः सनियमैः स्मृतः / पूर्वेभ्यो वेदयित्वेह श्रौतं सप्तर्ष यो ऽब्रुवन्

ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮವು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರಗಳು, ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೌತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

Verse 35

ऋचो यजूंसामानि ब्रह्मणो ऽङ्गानि च श्रुतिः / मन्वन्तरस्यातीतस्य स्मृत्वाचारान्मनुर्जगौ

ಋಕ್, ಯಜುಸ್, ಸಾಮ—ಇವು ಶ್ರುತಿ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಗಗಳು. ಕಳೆದ ಮನ್ವಂತರದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮನು ಅವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

Verse 36

तस्मा त्स्मार्त्तः धर्मो वर्णाश्रमविभाजकः / स एष विविधो धर्मः शिष्टाचार इहोच्यते

ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮವು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವುದು; ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಧರ್ಮವೇ ಇಲ್ಲಿ ‘ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 37

शेषशब्दः शिष्ट इति शेषं शिष्टं प्रचक्षते / मन्वन्तरेषु ये शिष्टा इह तिष्ठन्ति धार्मिकाः

‘ಶೇಷ’ ಎಂಬ ಪದವು ‘ಶಿಷ್ಟ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ; ಉಳಿದವರನ್ನು ಶಿಷ್ಟರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕರಾದ ಶಿಷ್ಟರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 38

मनुः सप्तर्षयश्चैव लोकसंतानकारमात् / धर्मार्थं ये च तिष्ठन्ति ताञ्छिष्टान्वै प्रचक्षते

ಮನು ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು—ಲೋಕಸಂತತಿಯ ನಿರಂತರತೆಗೆ—ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಶಿಷ್ಟರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 39

मन्वादयश्च ये ऽशिष्टा ये मया प्रागुदीरिताः / तैः शिष्टैश्चरितो धर्मः सम्यगेव युगे युगे

ಮನು ಮೊದಲಾದ ಶಿಷ್ಟರು—ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದವರು—ಅವರಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮವು ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 40

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिरिज्या वर्णाश्रमास्तथा / शिष्टैराचर्यते यस्मान्मनुना च पुनः पुनः

ತ್ರಯೀ (ವೇದಗಳು), ವಾರ್ತಾ, ದಂಡನೀತಿ, ಇಜ್ಯಾ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳು—ಇವು ಶಿಷ್ಟರಿಂದಲೂ ಮನುನಿಂದಲೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 41

पूर्वैः पूर्वगतत्वाच्च शिष्टाचारः स सात्वतः / दानं सत्यं तपो ज्ञानं विद्येज्या व्रजनं दया

ಪೂರ್ವರು ನಡೆದು ಬಂದ ಕಾರಣ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಇದು—ದಾನ, ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯೆ, ಇಜ್ಯಾ (ಪೂಜೆ), ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದಯೆ।

Verse 42

अष्टौ तानि चरित्राणि शिष्टाचारस्य लक्षणम् / शिष्टा यस्माच्चरन्त्येनं मनुः सप्तर्षयस्तु वै

ಈ ಎಂಟು ಆಚರಣೆಗಳೇ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಷ್ಟರು ಇದನ್ನೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಮನು ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೂ.

Verse 43

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शिष्टाचारस्ततः स्मृतः / विज्ञेयः श्रवणाच्छ्रौतः स्मरणात्स्मार्त्त उच्यते

ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಹೀಗೆ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಶ್ರವಣದಿಂದ (ಶ್ರುತಿ) ತಿಳಿಯುವುದು ‘ಶ್ರೌತ’; ಸ್ಮರಣದಿಂದ (ಸ್ಮೃತಿ) ತಿಳಿಯುವುದು ‘ಸ್ಮಾರ್ತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 44

इज्यावेदात्मकः श्रौतः स्मार्त्तो वर्णाश्रमात्मकः / प्रत्यङ्गानि च वक्ष्यामि धर्मस्येह तु लक्षणम्

ಶ್ರೌತ ಧರ್ಮವು ಇಜ್ಯಾ ಮತ್ತು ವೇದಾಧಾರಿತ; ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮವು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಧಾರಿತ. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಉಪಾಂಗಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.

Verse 45

दृष्ट्वा तु भूतमर्थं यः पृष्टो वै न निगू हति / यथा भूतप्रवादस्तु इत्येतत्सत्यलक्षणम्

ಕಂಡ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಮರೆಮಾಚದೆ, ನಡೆದಂತೆಯೇ ಹೇಳುವವನು—ಇದೇ ಸತ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 46

ब्रह्मचर्यं जपो मौनं निराहारत्वमेव च / इत्येतत्तपसो रूपं सुघोरं सुदुरा सदम्

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಜಪ, ಮೌನ, ನಿರಾಹಾರತ್ವ—ಇವೇ ತಪಸ್ಸಿನ ರೂಪ; ಅದು ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ.

Verse 47

पशूनां द्रव्यहविषामृक्सामयजुषां तथा / ऋत्विजां दक्षिणानां च संयोगो यज्ञ उच्यते

ಪಶುಗಳು, ದ್ರವ್ಯ-ಹವಿಷ್ಯ, ಋಕ್-ಸಾಮ-ಯಜುಃ ಮಂತ್ರಗಳು, ಋತ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲರ ಸಂಯೋಗವೇ ‘ಯಜ್ಞ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 48

आत्मवत्सर्वभूतेषु या हितायाहिताय च / प्रवर्त्तन्ते समा दृष्टिः कृत्स्नाप्येषा दया स्मृता

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಆತ್ಮವತ್ ಭಾವವಿಟ್ಟು, ಹಿತ-ಅಹಿತಗಳಲ್ಲಿ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವುದು—ಇದೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ‘ದಯೆ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 49

आक्रुष्टो निहतो वापि नाक्रोशेद्यो न हन्ति च / वाङ्मनःकर्मभिर्वेत्ति तितिक्षैषा क्षमा स्मृता

ನಿಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಹೊಡೆದರೂ, ಅವನು ನಿಂದಿಸದು, ಹಿಂಸಿಸದು; ವಾಣಿ-ಮನ-ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸಹಿಸುವುದು—ಈ ತಿತಿಕ್ಷೆಯೇ ‘ಕ್ಷಮೆ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 50

स्वामिना रक्ष्यमाणानामुत्सृष्टानां च संभ्रमे / परस्वानामनादानमलोभ इति कीर्त्यते

ಸ್ವಾಮಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಾಗಲಿ, ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದದ್ದಾಗಲಿ—ಪರರ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದೇ ‘ಅಲೋಭ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 51

मैथुनस्यासमाचारो न चिन्ता नानुजल्पनम् / निवृत्तिर्ब्रह्मचर्यं तदच्छिद्रं तप उच्यते

ಮೈಥುನಾಚಾರವನ್ನು ಮಾಡದೆ, ಚಿಂತಿಸದೆ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡದೆ—ಇಂದ್ರಿಯನಿವೃತ್ತಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ; ಅದೇ ಅಖಂಡ ತಪಸ್ಸೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 52

आत्मार्थं वा परार्थं वा चेन्द्रियाणीह यस्य वै / मिथ्या न संप्रवर्त्तन्ते शामस्यैतत्तु लक्षमम्

ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನದಾಗಲಿ ಪರರದಾಗಲಿ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮಿಥ್ಯಾ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸದವನು—ಇದೇ ಶಮದ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 53

दशात्मके यो विषये कारणे चाष्टलक्षणे / न क्रुद्ध्येत प्रतिहतः स जितात्मा विभाव्यते

ದಶಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟಲಕ್ಷಣ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಡೆ ಬಂದರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳದವನು—ಅವನೇ ಜಿತಾತ್ಮನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 54

यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं च यत् / तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम्

ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು, ಯೋಗ್ಯ ಗುಣವಂತನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು—ಇದೇ ದಾನದ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 55

दानं त्रिविधमित्येतत्कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम् / तत्र नैश्रेयसं ज्येष्ठं कनिष्ठं स्वार्थसिद्धये

ದಾನವು ಮೂರು ವಿಧ—ಕನಿಷ್ಠ, ಮಧ್ಯಮ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ದಾನವು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು (ನೈಶ್ರೇಯಸ) ನೀಡುತ್ತದೆ; ಕನಿಷ್ಠ ದಾನವು ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 56

कारुण्यात्सर्वभूतेषु संविभागस्तु मध्यमः / श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्माश्रमात्मकः

ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಸಮ್ಯಕ್‌ ಹಂಚಿಕೆ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ; ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.

Verse 57

शिष्टाचाराविरुद्धश्च धर्मः सत्साधुसंमतः / अप्रद्वेषोह्यनि ष्टेषु तथेष्टस्याभिनन्दनम्

ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ, ಸತ್ಸಾಧುಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಧರ್ಮ; ಅನಿಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುವುದು.

Verse 58

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता / संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

ಪ್ರೀತಿ, ತಾಪ, ವಿಷಾದಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯೇ ವಿರಕ್ತತೆ; ಸಂನ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಕರ್ಮಗಳ ನ್ಯಾಸ—ಮಾಡಿದವುಗಳೂ ಮಾಡದವುಗಳೂ ಸೇರಿ.

Verse 59

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते / व्यक्ता ये विशेषास्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

ಕುಶಲ ಮತ್ತು ಅಕುಶಲ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ‘ನ್ಯಾಸ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಈ ಅಚೇತನ ವಿಕಾರದಲ್ಲೇ ಇವೆ.

Verse 60

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते / प्रत्यङ्गानां तु धर्मस्य त्वित्येतल्लक्षणं स्मृतम्

ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನಗಳ ಭೇದವಿಜ್ಞಾನವೇ ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಧರ್ಮದ ಉಪಾಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣವೂ ಇದೇ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Verse 61

ऋषिभिर्धर्मतत्त्वज्ञैः पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / अत्र वो वर्णयिष्यामि विधिं मन्वन्तरस्य यः

ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಯನ್ನು, ಅದೇ ಮನ್ವಂತರವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 62

तथैव चातुर्हेत्रस्य चातुर्विद्यस्य चैव हि / प्रतिमन्वन्तरे चैव श्रुतिरन्या विधीयते

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಚಾತುರ್ಹೇತ್ರ ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ವಿದ್ಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ—ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲೂ ಶ್ರುತಿ (ವೇದಪರಂಪರೆ) ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 63

ऋचो यजूंषि समानि यथा च प्रतिदैवतम् / आभूतसंप्लवस्यापि वर्ज्यैकं शतरुद्रियम्

ಋಕ್, ಯಜುಸ್, ಸಾಮ—ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದೇವತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪಾಠಗಳು—ಭೂತಸಂಪ್ಲವ (ಪ್ರಳಯ) ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ; ಒಂದೇ ‘ಶತರುದ್ರೀಯ’ ಮಾತ್ರ ಹೊರತು।

Verse 64

विधिर्हैत्रस्तथा स्तोत्रं पूर्ववत्संप्रवर्तते / द्रव्यस्तोत्रं गुणस्तोत्रं फलस्तोत्रं तथैव च

ಹೈತ್ರ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರವೂ ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ—ದ್ರವ್ಯಸ್ತೋತ್ರ, ಗುಣಸ್ತೋತ್ರ, ಫಲಸ್ತೋತ್ರವೂ ಹಾಗೆಯೇ।

Verse 65

चतुर्थमाभिजनकं स्तोत्रमेतच्चतुर्विधम् / मन्वन्तरेषु सर्वेषु यथा देवा भवन्ति ये

ಇದು ನಾಲ್ಕನೇ ‘ಆಭಿಜನಕ’ ಸ್ತೋತ್ರ—ಇದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ—ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗಿರುತ್ತಾರೋ ಅದರಂತೆ (ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ)।

Verse 66

प्रवर्तयति तेषां वै ब्रह्मा स्तोत्रं चतुर्विधम् / एवं मन्त्रगणानां तु समुत्पत्तिश्चतुर्विधा

ಅವರಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಂತ್ರಗಣಗಳ ಉದ್ಭವವೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿದೆ.

Verse 67

अथर्वगर्यजुषां साम्नां वेदेष्विह पृथक्पृथक् / ऋषीणां तप्यतामुग्रं तपः परमदुष्करम्

ಇಲ್ಲಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವ, ಋಗ್, ಯಜುಃ, ಸಾಮ—ಇವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿವೆ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಪಿಸುವ ಋಷಿಗಳ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ.

Verse 68

मन्त्राः प्रादुर्बभूवुर्हि पूर्वमन्वन्तरेष्विह / असंतोषाद्भया द्दुःखात्सुखाच्छोकाच्च पञ्चधा

ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಅಸಂತೋಷ, ಭಯ, ದುಃಖ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಶೋಕ—ಇವುಗಳಿಂದ ಅವು ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 69

ऋषीणां तारकाख्येन दर्शनेन यदृच्छया / ऋषीणां यदृषित्वं हि तद्वक्ष्यामीह लक्षणैः

ಋಷಿಗಳಿಗೆ ‘ತಾರಕ’ ಎಂಬ ದರ್ಶನ ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ದೊರಕಿತು. ಋಷಿಗಳ ಋಷಿತ್ವವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳುವೆನು.

Verse 70

अतीतानागतानां च पञ्चधा त्वृषिरुच्यते / अतस्त्वृषीणां वक्ष्यामि तत्र ह्यार्षसमुद्भवम्

ಅತೀತ ಮತ್ತು ಅನಾಗತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಯನ್ನು ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಆರ್ಷ ಸಮುದ್ಭವವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುವೆನು.

Verse 71

गुणसाम्ये वर्त्तमाने सर्वसंप्रलये तदा / अविभागे तु वेदानामनिर्देश्ये तमोमये

ಗುಣಸಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸರ್ವಸಂಪ್ರಲಯ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ವೇದಗಳೂ ಅವಿಭಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ—ಆ ಸ್ಥಿತಿ ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ, ತಮೋಮಯ.

Verse 72

अबुद्धिबूर्वकं तद्वै चेतनार्थे प्रवर्त्तते / चेतनाबुद्धिपूर्वं तु चेतनेन प्रवर्त्तते

ಆ ತತ್ತ್ವವು ಮೊದಲು ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಚೇತನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಪೂರ್ವವಾಗಿದ್ದರೆ, ಚೇತನವೇ ಅದನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 73

प्रवर्त्तते तथा द्वौ तु यथा मत्स्योदके उभे / चेतनाधिष्ठितं सत्त्वं प्रवर्त्तति गुणात्मकम्

ಆ ಎರಡೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನು ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತವೆ; ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಿತ ಸತ್ತ್ವವು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 74

कारणत्वात्तथा कार्यं तदा तस्य प्रवर्त्तते / विषयो विषयित्वाच्च अर्थेर्ऽथत्वात्तथैव च

ಕಾರಣತ್ವದಿಂದ ಅದರ ಕಾರ್ಯವೂ ಆಗ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಷಯವು ವಿಷಯಿತ್ವದಿಂದ, ಅರ್ಥವು ಅರ್ಥತ್ವದಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 75

कालेन प्रापणीयेन भेदास्तु करणात्मकाः / संसिध्यन्ति तदा व्यक्ताः क्रमेण महदादयः

ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಾಲದಿಂದ ಕರಣಾತ್ಮಕ ಭೇದಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಆಗ ಮಹತ್ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 76

महतश्चाप्यहङ्कारस्तस्माद्भूतेद्रियाणि च / भूतभेदाश्च भूतेभ्यो जज्ञिरे स्म परस्परम्

ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಅಹಂಕಾರವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದರಿಂದ ಭೂತಗಳೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಭೂತಗಳಿಂದಲೇ ಭೂತಭೇದಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಜನಿಸಿದವು.

Verse 77

संसिद्धकार्यकरणः सद्य एव व्यवर्त्तत / यथोल्मुकात्तु त्रुटयः एककालाद्भवन्ति हि

ಕಾರ್ಯ-ಕರಣಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣನಾದವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು; ಹೇಗೆಂದರೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಅಂಗಾರದಿಂದ ಕಿಡಿಗಳು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ.

Verse 78

तथा विवृत्ताः क्षेत्रज्ञाः कालेनैकेन कारणात् / यथान्धकारे खद्योतः सहसा संप्रदृश्यते

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಕಟರಾದರು; ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಖದ್ಯೋತ (ಜುಗುಪು) ಅಚಾನಕ ಕಾಣುವಂತೆ.

Verse 79

तथा विवृत्तो ह्यव्यक्तात्खद्योत इव सञ्ज्वलन् / स माहन्सशरीरस्तु यत्रैवायमवर्त्तत

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಖದ್ಯೋತದಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು; ಆ ಮಹಾನ್ ಶರೀರಸಹಿತವಾಗಿ, ಇವನು ಪ್ರವೃತ್ತನಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾದನು.

Verse 80

तत्रैव संस्थितो विद्वान्द्वारशालामुखे विभुः / महांस्तु तमसः पारे वैलक्षण्याद्विभाव्यते

ಅಲ್ಲಿಯೇ ದ್ವಾರಶಾಲೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಭು, ವಿದ್ಯಾವಂತನು ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆದರೆ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರ, ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದಲೇ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 81

तत्रैव संस्थिते विद्वांस्तमसोंऽत इति श्रुतिः / बुद्धिर्विवर्त्तमानस्य प्रादुर्भूता चतुर्विधा

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸನ ಕುರಿತು ‘ತಮಸ್ಸಿನ ಅಂತ’ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ವಿವರ್ತಮಾನ ಬುದ್ಧಿ ಚತುರ್ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 82

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मश्चेति चतुष्टयम् / सांसिद्धिकान्यथैतानि विज्ञेयानि नरस्य वै

ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ—ಈ ಚತುಷ್ಟಯವು ಮಾನವನಿಗೆ ಸಹಜಸಿದ್ಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 83

स महात्मा शरीरस्य वैवर्त्तात्सिद्धिरुच्यते / अनुशेते यतः सर्वान्क्षेत्रज्ञानमथापि वा

ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ದೇಹದ ವಿವರ್ತದಿಂದ ‘ಸಿದ್ಧಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಅನುಶಯಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೂ ಹೌದು.

Verse 84

पुरिषत्वाच्च पुरुषः क्षत्रेज्ञानात्स उच्यते / यस्माद्वुद्ध्यानुशेते च तस्माद्वोधात्मकः स वै

‘ಪುರಿ’ಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ಪುರುಷ; ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಬೋಧಸ್ವರೂಪನೇ.

Verse 85

संसिद्धये परिगतं व्यक्ताव्यक्तमचेतनम् / एवं विवृत्तः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानाभिसंहितः

ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನು ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಅಚೇತನವನ್ನೂ ಆವರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 86

विवृत्तिसमकालं तु बुद्ध्याव्यक्तमृषिः स्वयम् / परं ह्यर्षयते यस्मात्परमर्षित्वमस्य तत्

ವಿವೃತ್ತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಋಷಿ ಸ್ವತಃ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನು ಪರಮವನ್ನು ‘ಋಷಯತಿ’ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪರಮರ್ಷಿತ್ವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 87

गत्यर्थादृषतेर्धातोर्नाम निर्वृतिरादितः / यस्मादेव स्वयं भूतस्तस्माच्चाप्यृषिता स्मृता

ಗತಿಅರ್ಥದ ‘ಋಷ್’ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರ್ವೃತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮ; ಅವನು ಸ್ವಯಂ ಭೂತನಾದ್ದರಿಂದ ‘ಋಷಿತಾ’ ಎಂದೂ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 88

ईश्वरात्स्वयमुद्भूता मानसा ब्रह्मणः सुताः / यस्मादुत्पद्यमानैस्तैर्महान्परिगतः परः

ಈಶ್ವರನಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರರು; ಅವರು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರಲು ಆ ಮಹಾನ್ ಪರತತ್ತ್ವವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.

Verse 89

यस्माद-षन्ति ते धीरा महान्तं सर्वतो गुणैः / तस्मान्महर्षयः प्रोक्ता बुद्धेः परम दर्शिना

ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ಧೀರರು ಮಹಾನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಗುಣಗಳಿಂದ ‘ಋಷಂತಿ’ (ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ); ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ಪರಮದರ್ಶಿಯು ಅವರನ್ನು ‘ಮಹರ್ಷಿಗಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 90

ईश्वराणां सुतास्तेषां मानसा औरसाश्च वै / अहङ्कारं तपश्चैव ऋषन्ति ऋषितां गताः

ಅವರು ಈಶ್ವರರ ಪುತ್ರರು—ಮಾನಸರೂ ಹಾಗೂ ಔರಸರೂ; ಅವರು ಅಹಂಕಾರವನ್ನೂ ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ‘ಋಷಂತಿ’ (ಸಂಯಮಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ), ಋಷಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದವರು.

Verse 91

तस्मात्सप्तर्षयस्ते वै भूतादौ तत्त्वदर्शनात् / ऋषिपुत्रा ऋषीकास्तु मैथुनाद्गर्भसंभवाः

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಭೂತಾದಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಋಷಿಪುತ್ರರೆನಿಸಲ್ಪಡುವ ಋಷೀಕರು ಮೈಥುನದಿಂದ ಗರ್ಭಸಂಭವರಾದರು.

Verse 92

तन्मात्राणि च सत्यं च ऋषन्ते ते महौजसः / सप्तषर्यस्त तस्ते च परसत्यस्य दर्शनाः

ಆ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ಋಷಿಗಳು ತನ್ಮಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಪರಮಸತ್ಯದ ದರ್ಶಕರು.

Verse 93

ऋषीकाणां सुतास्ते स्युर्विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः / ऋषन्ति ते ऋतं यस्माद्विशेषांश्चैव तत्त्वतः

ಋಷೀಕರ ಪುತ್ರರು ‘ಋಷಿಪುತ್ರಕರು’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಋತ (ಧರ್ಮಸತ್ಯ) ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವತಃ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 94

तस्मात्सप्तर्षयस्तेपि श्रुतेः परमदर्शनात् / अव्यक्तात्मा महानात्माहङ्कारात्मा तथैव च

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೂ ಶ್ರುತಿಯ ಪರಮದರ್ಶನದಿಂದ (ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು) ಕಾಣುತ್ತಾರೆ—ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮ, ಮಹಾನಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಾತ್ಮ ಸಹ.

Verse 95

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च तेषां तज्ज्ञानमुच्यते / इत्येता ऋषिजातीस्ता नामभिः पञ्च वै शृणु

ಭೂತಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಾತ್ಮ—ಇದೇ ಅವರ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇವು ಋಷಿಜಾತಿಗಳು; ಈಗ ಅವುಗಳ ಐದು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 96

भृगुर्मरीचिरत्रिश्च ह्यङ्गिराः पुलहः क्रतुः / मनुर्दक्षो वसिष्टश्च पुलस्त्यश्चेति ते दश

ಭೃಗು, ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಮನು, ದಕ್ಷ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪುಲಸ್ತ್ಯ—ಇವರೇ ಆ ದಶ (ಮಹರ್ಷಿಗಳು).

Verse 97

ब्रह्मणो मानसा ह्येते उद्भूताः स्वयमीश्वराः / परत्वेनर्षयो यस्मात्स्मृतास्तस्मान्महर्षयः

ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸ್ವಯಂ-ಈಶ್ವರಸ್ವರೂಪರು; ಪರತ್ವದಿಂದ ಋಷಿಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತರಾದ್ದರಿಂದ ‘ಮಹರ್ಷಿಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 98

ईश्वराणां सुता ह्येते ऋषयस्तान्निबोधत / काव्यो बृहस्पतिश्चैव कश्यपश्व्यवनस्तथा

ಈ ಋಷಿಗಳು ಈಶ್ವರರ ಪುತ್ರರು—ಇವರನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ: ಕಾವ್ಯ (ಶುಕ್ರ), ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ವ್ಯವನ.

Verse 99

उतथ्यो वामदेवश्च अपा स्यश्चोशिजस्तथा / कर्दमो विश्रवाः शक्तिर्वालखिल्यास्तथार्वतः

ಉತಥ್ಯ, ವಾಮದೇವ, ಅಪಾಸ್ಯ, ಉಶಿಜ; ಕರ್ಧಮ, ವಿಶ್ರವ, ಶಕ್ತಿ; ಹಾಗೆಯೇ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಮತ್ತು ಅರ್ವತ.

Verse 100

इत्येते ऋषयः प्रोक्तास्तपसा चर्षितां गताः / ऋषिपुत्रानृ षीकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत

ಇಂತೆ ಈ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಋಷಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದವರು. ಈಗ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಋಷಿಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಋಷಿಕೆಯರನ್ನೂ ತಿಳಿಯಿರಿ.

Verse 101

वत्सरो नगृहूश्चैव भरद्वाजस्तथैव च / ऋषिदीर्घतमाश्चैव बृहदुक्थः शरद्वतः

ವತ್ಸರ, ನಗೃಹೂ, ಭರದ್ವಾಜ; ಹಾಗೆಯೇ ಋಷಿ ದೀರ್ಘತಮ, ಬೃಹದುಕ್ತ ಮತ್ತು ಶರದ್ವತ—ಇವರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

Verse 102

वाजश्रवाः शुचिश्चैव वश्याश्वश्च पराशरः / दधीचः शंशपाश्चैव राजा वैश्रवणस्तथा

ವಾಜಶ್ರವಾ, ಶುಚಿ, ವಶ್ಯಾಶ್ವ, ಪರಾಶರ; ಹಾಗೆಯೇ ದಧೀಚಿ, ಶಂಶಪ ಮತ್ತು ರಾಜ ವೈಶ್ರವಣ—ಇವರೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತರು.

Verse 103

इत्येते ऋषिकाः प्रोक्तास्ते सत्यादृषितां गताः / ईश्वरा ऋषयश्चैव ऋषिकाश्चैव ते स्मृताः

ಇಂತೆ ಇವರು ಋಷಿಕರು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು; ಅವರು ಸತ್ಯದರ್ಶನದ ಋಷಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಈಶ್ವರಸ್ವರೂಪ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಕರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 104

एते मन्त्रकृतः सर्वे कृत्स्नशस्तान्निबोधत / भृगुः काव्यः प्रचेताश्च ऋचीको ह्यात्मवानपि

ಇವರೆಲ್ಲ ಮಂತ್ರಕರ್ತರು—ಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಶ್ರೋತೃಗಳೇ, ತಿಳಿಯಿರಿ. ಭೃಗು, ಕಾವ್ಯ, ಪ್ರಚೇತಸ್ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಂತನಾದ ಋಚೀಕನೂ (ಅವರಲ್ಲಿ) ಇದ್ದಾನೆ.

Verse 105

और्वाथ जमदग्निश्च विदः सारस्वतस्तथा / आर्ष्टिषेणो युधाजिच्च वीतहव्यसुवर्चसौ

ಮತ್ತು ಔರ್ವ, ಜಮದಗ್ನಿ, ವಿದ, ಸಾರಸ್ವತ; ಹಾಗೆಯೇ ಆರ್ಷ್ಟಿಷೇಣ, ಯುಧಾಜಿ, ವೀತಹವ್ಯ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಚಸ—ಇವರೂ (ಮಂತ್ರಕರ್ತರು).

Verse 106

वैन्यः पृथुर्दिवोदासो बाध्यश्वो गृत्सशौनकौ / एकोनविशतिर्ह्येतेभृगवो मन्त्रवादितः

ವೈನ್ಯ ಪೃಥು, ದಿವೋದಾಸ, ಬಾಧ್ಯಶ್ವ, ಗೃತ್ಸ ಮತ್ತು ಶೌನಕ—ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಭೃಗು ವಂಶೀಯರೆಂದು ಇವರು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಸ್ಮೃತರು.

Verse 107

अङ्गिरा वैद्यगश्चैव भरद्वाजो ऽथ बाष्कलिः / ऋतवाकस्तथा गर्गः शिनिः संकृतिरेव च

ಅಂಗಿರಾ, ವೈದ್ಯಗ, ಭರದ್ವಾಜ, ಬಾಷ್ಕಲಿ, ಋತವಾಕ್, ಗರ್ಗ, ಶಿನಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೃತಿ—ಇವರೂ ಪವಿತ್ರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯರು.

Verse 108

पुरुकुत्सश्च मान्धाता ह्यंबरीषस्तथैव च / युवनाश्वः पौरकुत्सस्त्रसद्दस्युश्च दस्युमान्

ಪುರಕುತ್ಸ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಅಂಬರೀಷ, ಯುವನಾಶ್ವ, ಪೌರಕುತ್ಸ, ತ್ರಸದ್ದಸ್ಯು ಮತ್ತು ದಸ್ಯುಮಾನ—ಇವರೂ ಧರ್ಮಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ನಾಮಗಳು.

Verse 109

आहार्यो ह्यजमीढश्च तुक्षयः कपिरेव च / वृषादर्भो विरूपाश्वः कण्वश्चैवाथ मुद्गलः

ಆಹಾರ್ಯ, ಅಜಮೀಢ, ತುಕ್ಷಯ, ಕಪಿ, ವೃಷಾದರ್ಭ, ವಿರೂಪಾಶ್ವ, ಕಣ್ವ ಮತ್ತು ಮುದ್ಗಲ—ಇವರೂ ಪುಣ್ಯನಾಮಗಳ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 110

उतथ्यश्च सनद्वाजस्तथा वाजश्रवा अपि / अयास्यश्चक्रवर्त्ती चवामदेवस्तथैव च

ಉತಥ್ಯ, ಸನದ್ವಾಜ, ವಾಜಶ್ರವಾ, ಅಯಾಸ್ಯ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವ—ಇವರೂ ಪವಿತ್ರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯರಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 111

असिजो बृहदुक्थश्च ऋषिर्दीर्घतमास्तथा / कक्षीवांश्च त्रयस्त्रिंशत्स्मृता ह्याङ्गिरसा वराः

ಅಸಿಜ, ಬೃಹದುಕ್ಥ, ಋಷಿ ದೀರ್ಘತಮ ಹಾಗೂ ಕಕ್ಷೀವಾನ್—ಇವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಂಗಿರಸ ಋಷಿಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 112

एते मन्त्रकृतः सर्वे काश्यपांस्तु निबोधत / काश्यपश्चैव वत्सारो नैध्रुवो रैभ्य एव च

ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮಂತ್ರಕರ್ತರಾದ ಕಾಶ್ಯಪ ವಂಶಸ್ಥರು; ಕೇಳಿರಿ—ಕಾಶ್ಯಪ, ವತ್ಸಾರ, ನೈಧ್ರುವ ಮತ್ತು ರೈಭ್ಯ.

Verse 113

असितो देव लश्चैव षडेते ब्रह्मवादिनः / अत्रिरर्वसनश्चैव श्यावाश्वश्च गविष्ठिरः

ಅಸಿತ ಮತ್ತು ದೇವಲ—ಇವರು ಆರು ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಅತ್ರಿ, ಅರ್ವಸನ, ಶ್ಯಾವಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಗವಿಷ್ಠಿರ.

Verse 114

आविहोत्र ऋषिर्द्धीमांस्तथा पूर्वातिथिश्च सः / इत्येते चा त्रयः प्रोक्ता मन्त्रकारा महर्षयः

ಧೀಮಂತನಾದ ಆವಿಹೋತ್ರ ಋಷಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಾತಿಥಿ—ಇಂತೆ ಈ ಮೂವರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮಂತ್ರಕರ್ತರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 115

वसिष्ठश्चैव शक्तिश्च तथैव च पराशरः / चतुर्थ इन्द्रप्रमतिः पञ्चमश्च भरद्वसुः

ವಸಿಷ್ಠ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಶರ; ನಾಲ್ಕನೆಯವನು ಇಂದ್ರಪ್ರಮತಿ, ಐದನೆಯವನು ಭರದ್ವಸು.

Verse 116

षष्ठश्च मैत्रावरुणिः कुण्डिनः सप्तमस्तथा / इति सप्त वशिष्ठाश्च विज्ञेया ब्रह्मवादिनः

ಆರವನು ಮೈತ್ರಾವರುಣಿ, ಏಳನೆಯವನು ಕುಂಡಿನ. ಹೀಗೆ ಈ ಏಳು ವಶಿಷ್ಠರು ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 117

विश्वामित्रस्तु गाधेयो देवरातस्तथोद्गलः / तथा विद्वान्मधुच्छन्दा ऋषिश्चान्यो ऽघमर्षणः

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಗಾಧೇಯ, ದೇವರಾತ ಮತ್ತು ಉದ್ಗಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಡಿತ ಮಧುಚ್ಛಂದಾ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಋಷಿ ಅಘಮರ್ಷಣನೂ ಇದ್ದಾನೆ.

Verse 118

अष्टको लोहितश्चैव कतः कोलश्च तावुभौ / देवश्रवास्तथा रेणुः पूरणो ऽथ धनञ्जयः

ಅಷ್ಟಕ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ; ಹಾಗೆಯೇ ಕತ ಮತ್ತು ಕೋಲ—ಆ ಇಬ್ಬರೂ; ನಂತರ ದೇವಶ್ರವಾ, ರೇಣು, ಪೂರಣ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಇದ್ದಾರೆ.

Verse 119

त्रयोदशैते धर्मिष्ठा विज्ञेयाः कुशिकावराः / अगस्त्यो ऽयो दृढायुश्च विध्मवाहस्तथैव च

ಈ ಹದಿಮೂರು ಮಂದಿ ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಾದ ಕುಶಿಕಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಅಯ, ದೃಢಾಯು ಮತ್ತು ವಿಧ್ಮವಾಹ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.

Verse 120

ब्रह्मिष्ठागस्तपा ह्येते त्रयः परमकीर्त्तयः / मनुर्वैवस्वतश्चैव एलो राजा पुरूखाः

ಈ ಮೂವರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠರೂ ತಪಸ್ವಿಗಳೂ ಆಗಿ ಪರಮ ಕೀರ್ತಿಯವರು. ಹಾಗೆಯೇ ವೈವಸ್ವತ ಮನು, ರಾಜ ಎಲ ಮತ್ತು ಪುರೂಖಾ ಕೂಡ (ಪ್ರಸಿದ್ಧರು).

Verse 121

क्षत्र्रियाणां चरावेतौ विज्ञेयौ मन्त्रवादिनौ / भलन्दनश्च वत्सश्च संकीलश्चैव ते त्रयः

ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರು ‘ಚರ’ (ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕರು) ಮಂತ್ರವಕ್ತಾರರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಭಲಂದನ, ವತ್ಸ, ಸಂಕೀಲ—ಈ ಮೂವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 122

एते मन्त्रकृतश्चैव वैश्यानां प्रवराः स्मृताः / इत्येषा नवतिः प्रोक्ता मन्त्रा यैरृषिभिः कृताः / ब्राह्यणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत

ಇವರೇ ವೈಶ್ಯರ ಮಂತ್ರಕೃತರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರವರರೂ ಎಂದು ಸ್ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳು ತೊಂಬತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯರೇ—ಋಷಿಪುತ್ರರನ್ನು ನಾಮসহ ತಿಳಿಯಿರಿ.