
Śivaloka–Brahmaloka Varnana (Description of Śivaloka and the Upper Worlds)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಮನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ದೊರಕಿದ ದಿವ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವು ಅಪಾರವಾದ ಊರ್ಧ್ವಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಲಕ್ಷ ಯೋಜನ) ಇರುವುದೂ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಮ್ಯವೆಂಬುದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮೇಲ್ಲೋಕಗಳ ದಿಕ್ಕು-ಅನುಕ್ರಮ—ಒಂದು ಕಡೆ ವೈಕುಂಠ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಗೌರೀಲೋಕ, ಕೆಳಗೆ ಧ್ರುವಲೋಕ—ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಲೋಕದ ವೈಭವವನ್ನು ಪಾರಿಜಾತಸಮಾನ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಕಾಮಧೇನು ಉಪಮೆ, ರತ್ನಪೀಠಗಳು, ಸ್ವರ್ಣ-ರತ್ನನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು, ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳ ಮಹಾಪ್ರಾಸಾದದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲಾದಿ ಆಯುಧಧಾರಿಗಳು, ಭಸ್ಮವಿಭೂಷಿತರು, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಧಾರಿಗಳಾದ ಭಯಂಕರ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ರಾಮನು ದೇವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಶಂಕರದರ್ಶನಾರ್ಥ ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗೀಂದ್ರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಪಾಶುಪತರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳವೆಂಬುದೂ, ಯೋಗ-ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३१// वसिष्ठ उवाच ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स प्रणम्य जगद्गुरुम् / प्रसन्नचेताः सुभृशं शिवलोकं जगाम ह
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ಧಾತಪಾದದ ಭಾರ್ಗವಚರಿತದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಜಗದ್ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 2
लक्षयोजनमूर्द्ध्वं च ब्रह्मलोका द्विलक्षणम् / अथनिर्वचनीयं च योगिगम्यं परात्परम्
ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಮೇಲಾಗಿ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆ ಲೋಕವಿದೆ. ಅದು ವರ್ಣನೆಗೆ ಅತೀತ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗಮ್ಯ, ಪರಾತ್ಪರವಾಗಿದೆ.
Verse 3
वैकुण्ठो दक्षिणे यस्माद्गौरीलोकश्च वामतः / यदधो ध्रुवलोकश्च सर्वलोकपरस्तु सः
ಅದರ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೌರೀಲೋಕ; ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಧ್ರುವಲೋಕ. ಆ ಲೋಕವು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಪರವಾಗಿದೆ.
Verse 4
तपोवीर्यगती रामः शिवलोकं ददर्श च / उपमानेन रहितं नानाकौतुकसंयुतम्
ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೀರ್ಯದ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಮನು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದು ಉಪಮೆಗೆ ಮೀರಿದದು, ನಾನಾವಿಧ ಅದ್ಭುತ ಕೌತುಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.
Verse 5
वसंति यत्र योगीन्द्राः सिद्धाः पाशुपताः शुभाः / कोटिकल्पतपः पुण्याः शान्ता निर्मत्सरा जनाः
ಯಲ್ಲಿ ಯೋಗೀಂದ್ರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಶುಭ ಪಾಶುಪತರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೋಟಿ ಕಲ್ಪಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದ, ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮತ್ಸರ ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವರು।
Verse 6
पारिजातमुखैर्वृक्षैः शोभितं कामधेनुभिः / योगेन योगिना सृष्टं स्वेच्छया शङ्करेण हि
ಪಾರಿಜಾತಾದಿ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿ ಕಾಮಧೇನುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದದು; ಯೋಗಿಯಾದ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।
Verse 7
शिल्पिनां गुरुणा स्वप्ने न दृष्टं निश्वकर्मणा / सरोवरशतैर्दिव्यैः पद्मरागविराजितैः
ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನೂ ಕನಸಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ; ಪದ್ಮರಾಗ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ದಿವ್ಯ ನೂರಾರು ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಅದು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 8
शोभितं चातिरम्यं च संयुक्तं मणिवेदिभिः / सुवर्णरत्नरचितप्राकारेण समावृतम्
ಅದು ಶೋಭಿತವೂ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವೂ ಆಗಿ ಮಣಿವೇದಿಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ-ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 9
अत्यूर्द्ध्वमंबरस्पर्शि स्वच्छं क्षीरनिभंपरम् / चतुर्द्वारसमायुक्तं शोभितं मणिवेदिभिः
ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವಂತೆ, ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಕ್ಷೀರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಣಿವೇದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 10
रक्तसोपानयुक्तैश्च रत्नस्तंभकपाटकैः / नानाचित्रविचित्रैश्च शोभितैः सुमनोहरैः
ರಕ್ತವರ್ಣ ಸೋಪಾನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ರತ್ನಸ್ತಂಭಗಳ ಕಪಾಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನಾನಾವಿಧ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿತ್ತು.
Verse 11
तन्मधये भवनं रम्यं सिंहद्वारोपशोभितम् / ददर्शरामो धर्मात्मा विचित्रमिव संगतः
ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ್ವಾರದಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ रम್ಯ ಭವನವಿತ್ತು; ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ಅದನ್ನು ವಿಚಿತ್ರ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ ಕಂಡನು.
Verse 12
तत्र स्थितौ द्वार पालौ ददर्शातिभयङ्करौ / महाकरालदन्तास्यौ विकृतारक्तलोचनौ
ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ದ್ವಾರಪಾಲರು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರರು; ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕರಾಳ ದಂತಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ವಿಕೃತವಾಗಿ ರಕ್ತವರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 13
दग्धशैलप्रतीकाशौ महाबलपराक्रमौ / विभूतिभूषिताङ्गौ च व्याघ्रचर्मांबरौ च तौ
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ದಗ್ಧ ಶೈಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭೂತಿ ಅಲಂಕಾರ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದರು.
Verse 14
त्रिशूलपट्टिशधरौ ज्वलन्तौ ब्रह्मतेजसा / तौ दृष्ट्वा मनसा भीतः किञ्चिदाह विनीतवत्
ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಶವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯಗೊಂಡು ವಿನಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 15
नमस्करोमि वामीशौ शङ्करं द्रष्टुमागतः / ईश्वराज्ञां समादाय मामथाज्ञप्तुमर्हथ
ಹೇ ವಾಮೀಶೌ! ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಶಂಕರನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಈಶ್ವರಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಆದೇಶಿಸಿರಿ.
Verse 16
तौतु तद्वचनं श्रुत्वा गृहीत्वाज्ञां शिवस्य च / प्रवेष्टुमाज्ञां ददतुरीश्वरानुचरौ च तौ
ಅವರು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಈಶ್ವರನ ಅನುಚರರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು.
Verse 17
स तदाज्ञामनुप्राप्य विवेशान्तः पुरं मुदा / तत्रातिरम्यां सिद्धौघैः समाकीर्णां सभां द्विजः
ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ದ್ವಿಜನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ಸಭೆಯನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 18
दृष्ट्वा विस्मयमापेदे सुगन्धबहुलां विभोः / तत्रापश्यच्छिवं शान्तं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು; ಪ್ರಭುವಿನ ಆ ಸ್ಥಳವು ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಾಂತ ಶಿವನನ್ನು—ತ್ರಿನೇತ್ರನಾದ ಚಂದ್ರಶೇಖರನನ್ನು—ಕಂಡನು.
Verse 19
त्रिशूलशोभितकरं व्याघ्रचर्मवरांबरम् / विभूतिभूषिताङ्गं च नागयज्ञोपवीतिनम्
ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವೇ ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತ್ರ. ದೇಹವು ವಿಭೂತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು; ನಾಗವೇ ಅವನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 20
आत्मारामं पूर्णकामं कोटिसूर्यसमप्रभम् / पञ्चाननं दशभुजं भक्तानुग्रहविग्रहम्
ಆತ್ಮಾರಾಮನು, ಪೂರ್ಣಕಾಮನು, ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವನು; ಪಂಚಾನನ, ದಶಭುಜ, ಭಕ್ತಾನುಗ್ರಹಮೂರ್ತಿ।
Verse 21
योगज्ञाने प्रब्रुवन्तं सिद्धेभ्यस्तर्कमुद्रया / स्तूयमानं च योकीन्द्रैः प्रमथप्रकरैर्मुदा
ಯೋಗಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತ, ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ತರ್ಕಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಬೋಧಿಸುತ್ತ; ಯೋಗೀಂದ್ರರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುವವನು।
Verse 22
भैरवैर्योगिनीभिश्च वृतं रुद्रगणैस्तथा / मूर्ध्ना नमाम तं दृष्ट्वा रामः परमया मुदा
ಭೈರವರು, ಯೋಗಿನಿಯರು ಹಾಗೂ ರುದ್ರಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಶಿರಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 23
वामभागे कार्त्तिकेयं दक्षिणे च गणेश्वरम् / नन्दीश्वरं महाकालं वीरभद्रं च तत्पुरः
ಅವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ್ವರ; ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಂದೀಶ್ವರ, ಮಹಾಕಾಲ ಮತ್ತು ವೀರಭದ್ರರು ನಿಂತಿದ್ದರು।
Verse 24
क्रोडे दुर्गां शतभुजां दृष्ट्वा नत्वाथ तामपि / स्तोतुं प्रचक्रमे विद्वान्गिरा गद्गदया विभुम्
ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನ ಶತಭುಜಾ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ; ನಂತರ ವಿದ್ಯಾವಂತ ರಾಮನು ಗದ್ಗದಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಆ ವಿಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 25
नमस्ये शिवमीशानं विभुं व्यापकमव्ययम् / भुजङ्गभूषणं चोग्रं नृकपालस्रगुज्ज्वलम्
ನಾನು ಈಶಾನ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವನು ಸರ್ವವ്യാപಿ, ವಿಭು, ಅವ್ಯಯ; ಭುಜಂಗಭೂಷಣಧಾರಿ, ಉಗ್ರ, ಮತ್ತು ನರಕಪಾಲಮಾಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು।
Verse 26
यो विभुः सर्वलोकानां सृष्टिस्थितिविनाशकृत् / ब्रह्मादिरूपधृग्ज्येष्ठस्तं त्वां वेद कृपार्णवम्
ಯಾವ ವಿಭು ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುವನೋ; ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಜ್ಯೇಷ್ಠನೋ—ಆ ಕೃಪಾಸಮುದ್ರನಾದ ನಿನ್ನನ್ನೇ (ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ) ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 27
वेदा न शक्ता यं स्तोतु मवाङ्मनसगोचरम् / ज्ञानबुद्ध्योरसाध्यं च निराकारं नमाम्यहम्
ವೇದಗಳಿಗೂ ಸ್ತುತಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯನಾದ, ವಾಣಿ-ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತನಾದ; ಜ್ಞಾನ-ಬುದ್ಧಿಗೂ ಅಪ್ರಾಪ್ಯನಾದ ನಿರಾಕಾರನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 28
शक्रादयः सुरगणा ऋषयो मनवो ऽसुराः / न यं विदुर्यथातत्त्वं तं नमामि परात्परम्
ಶಕ್ರಾದಿ ದೇವಗಣಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮನುಗಳು, ಅಸುರರೂ ಕೂಡ ಯಥಾತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಯಾರನ್ನು ತಿಳಿಯರೋ—ಆ ಪರಾತ್ಪರನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 29
यस्यांशांशेन सृजयन्ते लोकाः सर्वे चराचराः / लीयन्ते च पुनर्यस्मिंस्तं नमामि जगन्मयम्
ಯಾವನ ಅಂಶದ ಅಂಶದಿಂದ ಸರ್ವ ಚರಾಚರ ಲೋಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೋ, ಮತ್ತೆ ಯಾರಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೋ—ಆ ಜಗನ್ಮಯನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 30
यस्येषत्कोपसंभूतो हुताशो दहते ऽखिलम् / सोर्द्ध्वलोकं सपातालं तं नमामि हरं परम्
ಯಸ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೋಪದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹುತಾಶನನು ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ದಹಿಸುವನು; ಊರ್ಧ್ವಲೋಕದಿಂದ ಪಾತಾಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆ ಪರಮ ಹರನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 31
पृथ्वीपवन वह्न्यभभोनभोयज्वेन्दुभास्कराः / मूर्त्तयो ऽष्टौ जगत्पूज्यास्तं यज्ञं प्रणमाम्यहम्
ಪೃಥ್ವಿ, ಪವನ, ವಹ್ನಿ, ಆಪಃ, ನಭಃ, ಯಜ್ವಾ (ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ), ಇಂದು ಮತ್ತು ಭಾಸ್ಕರ—ಈ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿಗಳು ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯ; ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 32
यः कालरूपो जगदादिकर्त्ता पाता पृथग्रूपधरो जगन्मयः / रर्त्ता पुना रुद्रवपुस्तथान्ते तं कालरूपं शरणं प्रपद्ये
ಕಾಲರೂಪನಾಗಿ ಜಗದಾದಿಕರ್ತನಾದವನು, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಜಗನ್ಮಯನು; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರವಪುವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸುವವನು—ಆ ಕಾಲರೂಪನಿಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ।
Verse 33
इत्येवमुक्त्वा स तु भार्गवो मुदा पषात तस्याङ्घ्रि समीप आतुरः / उत्थाप्य तं वामकरेण लीलया दध्रे तदा मूर्ध्नि करं कृपार्णवः
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಭಾರ್ಗವನು ಆನಂದದಿಂದ ಆತುರನಾಗಿ ಅವನ ಪಾದಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿ ಬಿದ್ದನು. ಆಗ ಕೃಪಾಸಾಗರನು ಎಡಗೈಯಿಂದ ಲೀಲೆಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಇಟ್ಟನು।
Verse 34
आशीर्भिरेनं ह्यभिनन्द्य सादरं निवेशयामास गणेशपूर्वतः / उवाच वामामभिवीक्ष्य चाप्युमां कृपार्द्रदृष्ट्याखिलकामपूरकः
ಆಶೀರ್ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಾದರವಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ಗಣೇಶನ ಮುಂದೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕೃಪಾರ್ದ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಾಮಾ ಉಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಖಿಲಕಾಮಪೂರಕನಾದ ಪ್ರಭು ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 35
शिव उवाच कस्त्वं वटो कस्यकुले प्रसूतः किं कार्यमुद्दिश्य भवानिहागतः / विनिर्द्दिशाहं तव भक्तिभावतः प्रीतः प्रदद्यां भवतो मनोगतम्
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವತ್ಸ, ನೀನು ಯಾರು? ಯಾವ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದೆ? ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆ? ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನು; ಹೇಳು, ನಿನ್ನ ಮನೋಗತವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವರವಾಗಿ ನೀಡುವೆನು।
Verse 36
इत्येवमुक्तः स भृगुर्महात्मना हरेण विश्वार्त्तिहरेण सादरम् / पुनश्च नत्वा विबुधां पति गुरुं कृपासमुद्रं समुवाच सत्वरम्
ಇಂತೆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಹರಿ—ವಿಶ್ವದ ಆర్తಿಯನ್ನು ಹರಿಸುವವನು—ಸಾದರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಭೃಗುನು ಮತ್ತೆ ದೇವಾಧಿಪತಿ ಗುರು, ಕೃಪಾಸಮುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 37
परशुराम उवाच भृगोश्चाहं कुले जातो जमदग्निसुतौ विभो / रामो नाम जगद्वन्द्यं त्वामहं शरणं गतः
ಪರಶುರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಭೋ, ನಾನು ಭೃಗುಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು, ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರನು. ನನ್ನ ಹೆಸರು ರಾಮ; ಹೇ ಜಗದ್ವಂದ್ಯ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ।
Verse 38
यत्कार्यार्थमहं नाथ तव सांनिध्यमागतः / तं प्रसाधय विश्वेश वाञ्छितं काममेव मे
ಹೇ ನಾಥ, ಯಾವ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದೆನೋ, ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ, ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು; ಅದೇ ನನ್ನ ವಾಂಛಿತ ಕಾಮನೆ।
Verse 39
मृगयामागतस्यापि कार्त्तवीर्यस्य भूपतेः / आतिथ्यं कृतवान् देव जमदग्निः पिता मम
ಹೇ ದೇವ, ಬೇಟೆಗೆ ಬಂದ ರಾಜ ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯನಿಗೂ ನನ್ನ ತಂದೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಆತಿಥ್ಯಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು।
Verse 40
राजा तं स बलाल्लोभात्पातयामास मन्दधीः / सा धेनुस्तं मृतं दृष्ट्वा गवां लोकं जगाम ह
ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ರಾಜನು ಲೋಭದಿಂದ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಕೆಡವಿದನು. ಅವನು ಮೃತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಧೇನು ಗೋವಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.
Verse 41
राजा न शोचन्मरणं पितुर्मम निरागसः / जगाम स्वपुरं पश्चान्माता मे प्रारुदद्भृशम्
ನಿರ್ದೋಷನಾದ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮರಣವನ್ನು ರಾಜನು ಶೋಕಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ನನ್ನ ತಾಯಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಅತ್ತಳು.
Verse 42
तज्ज्ञात्वा लोकवृत्तज्ञो भृगुर्नः प्रपितामहः / आजगाम महादेव ह्यहमप्यागतो वनात्
ಹೇ ಮಹಾದೇವ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಲೋಕವೃತ್ತಜ್ಞನಾದ ನಮ್ಮ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ ಭೃಗು ಬಂದನು; ನಾನೂ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಬಂದೆನು.
Verse 43
मया मह सुदुःखार्त्तान्भ्रातॄन्मात्रासहैव मे / सांत्वयित्वा स मन्त्रज्ञो ऽजीवयत्पितरं मम
ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಯೊಡನೆ ತುಂಬ ದುಃಖಿತನಾದ ಸಹೋದರರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿದೆ. ನಂತರ ಮಂತ್ರಜ್ಞನಾದ ಅವನು ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಪುನರ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 44
आनागते भृगौ मातुर्दुःखेनाहं प्रकोपितः / प्रतिज्ञां कृतवान्देव सात्वयन्मातरंस्वकाम्
ಭೃಗು ಬರುವ ಮೊದಲುಲೇ ತಾಯಿಯ ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ಕೋಪಗೊಂಡೆ. ಹೇ ದೇವ, ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸುತ್ತಾ ನಾನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದೆ.
Verse 45
त्रिःसप्तकृत्वो यदुरस्ताडितं मातुरात्मनः / तावत्संख्यमहं पृथ्वीं करिष्ये क्षत्रवर्जिताम्
ಮಾತೃಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಯದುವಿನ ಉರಸ್ಸಿಗೆ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯವರೆಗೆ ನಾನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯವರ್ಜಿತವಾಗಿಸುವೆನು।
Verse 46
इत्येवं परिपूर्णा मे कर्त्ता देवो जगत्पतिः / महादेवो ह्यतो नाथ त्वत्सकाणमिहागतः
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಜಗತ್ಪತಿ ದೇವನಾದ ಮಹಾದೇವನು, ಹೇ ನಾಥ, ಈಗ ನಿನ್ನ ಸಖರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
Verse 47
वसिष्ठ उवाच इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा दुर्गामुखं हरः / बभूवानम्रवदनस्छिन्तयानः क्षणं तदा
ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದುರ್ಗೆಯ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರನು (ಶಿವನು) ಆಗ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಚಿಂತನೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 48
एतस्मिन्नन्तरे दुर्गा विस्मिता प्राहसद्भृशम् / उवाच च महाराज भार्गवं वैरसाधकम्
ಈ ನಡುವೆ ದುರ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು ಬಹಳವಾಗಿ ನಕ್ಕಳು ಮತ್ತು, ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ವೈರವನ್ನೇ ಸಾಧಿಸುವ ಭಾರ್ಗವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
Verse 49
तपस्विन्द्विजपुत्र क्ष्मां निर्भूपां कर्त्तुमिच्छसि / त्रिः सप्तकृत्वः कोपेन साहसस्ते महान्बटो
ಹೇ ತಪಸ್ವಿ ದ್ವಿಜಪುತ್ರ! ನೀನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಜರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯಾ? ಕೋಪದಿಂದ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ—ಬಟಾ, ನಿನ್ನ ಸಾಹಸ ಮಹತ್ತಾಗಿದೆ!
Verse 50
हन्तुमिच्छसि निःशस्त्रः सहस्रार्जुनमीश्वरम् / भ्रूभङ्गलीलया येन रावणो ऽपि निराकृतः
ನೀನು ಆಯುಧವಿಲ್ಲದೆ ಆ ಈಶ್ವರ ಸಹಸ್ರಾರ್ಜುನನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯಾ? ಅವನು ಭ್ರೂಭಂಗ ಲೀಲೆಯಿಂದಲೇ ರಾವಣನನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನು.
Verse 51
तस्मै प्रदत्तं दत्तेन श्रीहरेः कवचं पुरा / शक्तिरत्यर्थवीर्या च तं कथं हन्तुमिच्छसि
ದತ್ತನು ಹಿಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕವಚವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ವೀರ್ಯವಂತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯಾ?
Verse 52
शङ्करः करुणासिद्धः कर्त्तुं चाप्यन्यथा विभुः / न चान्यः शङ्करात्पुत्र सत्कार्यं कर्त्तुमीश्वरः
ಶಂಕರನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದು, ವಿಭುವಾಗಿ ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಾಡಬಲ್ಲನು; ಆದರೆ ಪುತ್ರನೇ, ಶಂಕರನ ಹೊರತು ಸತ್ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲ.
Verse 53
अथ देव्या अनुमतिं प्राप्य शंभुर्द्दयार्णवः / अभ्यधाद्भद्रया वाया जमदग्निसुतं विभुः
ಆಮೇಲೆ ದೇವಿಯ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ದಯಾಸಾಗರ ಶಂಭು ವಿಭುವಾಗಿ, ಜಮದಗ್ನಿಪುತ್ರನಿಗೆ ಮಂಗಳಕರವಾದ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.
Verse 54
शिव उवाच अद्यप्रभृति विप्र त्वं मम स्कन्दसमो भव / दास्यामि मन्त्रं दिव्यं ते कवचं च महामते
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಸ್ಕಂದನ ಸಮನಾಗು. ಹೇ ಮಹಾಮತೇ, ನಿನಗೆ ದಿವ್ಯ ಮಂತ್ರವನ್ನೂ ಕವಚವನ್ನೂ ನೀಡುವೆನು.
Verse 55
लीलया यत्प्रसादेन कार्त्तवीर्यं हनिष्यसि / त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां महीं चापि करिष्यसि
ಅವನ ಲೀಲಾಮಾತ್ರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀನು ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆ; ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಜರಹಿತವಾಗಿಸುವೆ.
Verse 56
इत्युक्त्वा शङ्करस्तस्मै ददौ मन्त्रं सुदुर्लभम् / त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम्
ಹೀಗೆಂದು ಶಂಕರನು ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದನು—‘ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಜಯ’ ಎಂಬ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಕವಚ.
Verse 57
नागपाशं पाशुपतं ब्रह्मास्त्रं च सुदुर्ल्लभम् / नारायणास्त्रमाग्नेयं वायव्यं वारुणं तथा
ನಾಗಪಾಶ, ಪಾಶುಪತ, ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರ, ಆಗ್ನೇಯ, ವಾಯವ್ಯ, ವಾರುಣವೂ.
Verse 58
घान्धर्वं गारुडं चैव जृंभणास्त्रं महाद्भुतम् / गदां शक्तिं च परशुं शूलं दण्डमनुत्तमम्
ಗಾಂಧರ್ವ, ಗಾರುಡ ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ಭುತ ಜೃಂಭಣಾಸ್ತ್ರ; ಹಾಗೆಯೇ ಗದೆ, ಶಕ್ತಿ, ಪರಶು, ಶೂಲ, ಅನುತ್ತಮ ದಂಡ.
Verse 59
शस्त्रास्त्रग्राममखिलं प्रहृष्टः संबभूव ह / नमस्कृत्य शिवं शान्तं दुर्गां स्कन्दं गणेश्वरम्
ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾದನು; ಶಾಂತ ಶಿವ, ದುರ್ಗೆ, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಗಣೇಶ್ವರರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 60
परिक्रम्य ययौ रामः पुष्करं तीर्थमुत्तमम् / सिद्धं कृत्वा शिवोक्तं तु मन्त्रं कवचमुत्तमम्
ಪರಿಕ್ರಮೆ ಮಾಡಿ ರಾಮನು ಉತ್ತಮ ತೀರ್ಥ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಶಿವನು ಹೇಳಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರಕವಚವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 61
साधयामास निखिलं स्वकार्यं भृगुनन्दनः / निहत्य कार्त्तवीर्यं तं ससैन्यं सकुलं मुदा / विनिवृत्तो गृहं प्रागात्पितुः स्वस्य भृगूद्वहः
ಭೃಗು ನಂದನನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದನು. ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯನನ್ನು ಅವನ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಕುಲದೊಡನೆ ಸಂಹರಿಸಿ ಹರ್ಷದಿಂದ, ಭೃಗುಶ್ರೇಷ್ಠನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು.
This chapter is primarily cosmological rather than genealogical; it focuses on the placement and phenomenology of higher lokas (Śivaloka/Brahmaloka) and their inhabitants (yogins, siddhas, pāśupatas), not on a royal or sage vaṃśa list.
A key vertical-distance marker appears in the placement of Brahmaloka as ‘lakṣa-yojana’ above (a high-order measure), alongside directional relations among Vaikuṇṭha, Gaurīloka, and the lower Dhruvaloka, forming a tiered upper-world coordinate system.
This adhyāya is not a Lalitopākhyāna passage; it does not present Śākta vidyā/yantra material. Its esoteric emphasis is instead yogic access to supernal realms and the symbolic architecture of Śivaloka guarded by dvārapālas.