Adhyaya 20
Anushanga PadaAdhyaya 2023 Verses

Adhyaya 20

Brahmaṇa-parīkṣā (Examination/Doctrine of the Pitṛs in Śrāddha Context)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ-ಕಲ್ಪದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪಿತೃಗಳ ತತ್ತ್ವಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃಗಳು ಏಳು ಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸ್ಥಿತರಾಗಿ ‘ದೇವರಿಗೂ ದೇವತೆಗಳು’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸಂತಾನಸಂಬಂಧಿತ ಗಣಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಿ ವರ್ಣ-ಆಶ್ರಮಾನುಸಾರ ಪೂಜೆಯ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಮಿಶ್ರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಮ್ಲೇಚ್ಛರೂ ಸಹ ಯಾವುದೋ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಪೂಜೆ ಮಾಡುವರೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಮ-ಗೋತ್ರ ಸಹಿತ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೂರು) ಪಿಂಡಗಳು ಯೋಗ್ಯ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ—ಕರುವೊಂದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ. ಕುಶವಿನ್ಯಾಸ, ಅಪಸವ್ಯ ಭಾವ/ದಿಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಶುದ್ಧಿಯೋಗ್ಯತೆ ಮೊದಲಾದ ವಿಧಿಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ಥಿರ ವಿಧಾನದ ಆಧಾರದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯ ಫಲ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಅನುಗಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಉಪಸಂಹಾರವಿದೆ।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्रह्मणपरीक्षा नाम एकोनविंशो ऽध्यायः // १९// बृहस्पतिरुवाच इत्येते पितरो देवा देवानामपि देवताः / सप्तस्वेते स्थिता नित्यं स्थानेषु पितरो ऽव्ययाः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ) ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ದಾತಪಾದ, ಶ್ರಾದ್ಧಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರೀಕ್ಷಾ’ ಎಂಬ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ಪಿತೃಗಳು ದೇವಸ್ವರೂಪರು, ದೇವರಿಗೂ ಅಧಿದೇವತೆಗಳು; ಅವ್ಯಯ ಪಿತೃಗಳು ಏಳು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ।

Verse 2

प्रजापतिसुता ह्येते सर्वेषां तु महात्मनाम् / आद्यो गणस्तु योगानामनुयोगविवर्द्धनः

ಇವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರರು; ಎಲ್ಲ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು. ಯೋಗಗಳ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಗಣ; ಇದು ಅನುಯೋಗ (ಅನುಷ್ಠಾನ-ಪರಂಪರೆ)ವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು।

Verse 3

द्वितीयो देवतानां तु तृतीयो दानवादिनाम् / शेषास्तु वर्णिंनां ज्ञेया इति सर्वे प्रकीर्त्तिताः

ಎರಡನೆಯ ಗಣ ದೇವತೆಗಳದು, ಮೂರನೆಯ ಗಣ ದಾನವ ಮೊದಲಾದವರದು; ಉಳಿದ ಗಣಗಳು ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಇಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ।

Verse 4

देवास्छैतान्यजन्ते वै सर्वज्ञानेष्ववस्थितान् / आश्रमश्च यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथाक्रमम्

ದೇವರೂ ಸಹ ಸರ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಈ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 5

सर्वे वर्णा यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथागमम् / तथा संकरजात्यश्च म्लेच्छाश्चापि यजन्ति वै

ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳೂ ಆಗಮಾನುಸಾರ ಇವರನ್ನು ಯಜಿಸುತ್ತವೆ—ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿ ಯಥಾವಿಧಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಕರಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಚ್ಛರೂ ಸಹ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 6

पितृंस्तु यो यजेद्भक्त्या पितरः प्रीणयन्ति ते / पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಯಜಿಸುವವನಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪುಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೂ ಪಿತೃಗಳು ಫಲ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

पुष्टिं प्रजां तु स्वर्गं च प्रयच्छन्ति पितामहाः / देवकार्यादपि तथा पितृकार्यं विशिष्यते

ಪಿತಾಮಹರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಪುಷ್ಟಿ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪಿತೃಕಾರ್ಯವೇ ವಿಶೇಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 8

देवतानां हि पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृताः / न हि योगगतिः सूक्ष्मा पितॄणां ज्ञायते नरैः

ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮೊದಲಾಗಿ ಪಿತೃಗಳೇ ಪೋಷಣೆಯ ಆಧಾರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪಿತೃಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಯೋಗಗತಿ ಮಾನವರಿಗೆ ತಿಳಿಯದು.

Verse 9

तपसा हि प्रसिद्धेन किं पुनर्मांसचक्षुषा / सर्वेषां राजतं पात्रमथ वा रजतान्वितम्

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುವುದಾದರೆ, ಮಾಂಸಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಏನು? ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರ, ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿಯೊಡನೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಪಾತ್ರ (ಯೋಗ್ಯ).

Verse 10

पावनं ह्युत्तमं प्रोक्तं देवानां पितृभिः सह / येषां दास्यन्ति पिण्डांस्त्रीन्बान्धवा नामगोत्रतः

ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಿತೃಗಳ ಸಹಿತ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪರಮ ಪಾವನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಬಂಧುಗಳು ನಾಮ-ಗೋತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವರು.

Verse 11

भूमौ कुशोत्तरायां च अपसव्यविधानतः / सर्वत्र वर्त्तमानास्ते पिण्डाः प्रीणन्ति वै पितॄन्

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶೆಯನ್ನು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇಟ್ಟು, ಅಪಸವ್ಯ ವಿಧಾನದಂತೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಪಿಂಡಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 12

यदाहारो भवेज्जन्तुराहारः सो ऽस्य जायते / यथा गोष्ठे प्रनष्टां वै वत्सो विन्दति मातरम्

ಜೀವಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಆಹಾರ ಯೋಗ್ಯವೋ, ಅದೇ ಆಹಾರ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಹೋದ ಕರು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ।

Verse 13

तथा तं नयते मन्त्रो जन्तुर्यत्रावतिष्ठति / नामगोत्रं च मन्त्रं च दत्तमन्नं नयन्ति तम्

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಂತ್ರವು ಆ ಜೀವಿ ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ನಾಮ-ಗೋತ್ರ ಸಹಿತ ಮಂತ್ರವೂ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಅನ್ನವೂ ಅವನ ತನಕ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 14

अपि योनिशतं प्राप्तांस्तृप्तिस्ताननुगच्छति / एवमेषा स्थिता सत्ता ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ಅವರು ನೂರಾರು ಯೋನಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ ತೃಪ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಈ ಸ್ಥಿರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ।

Verse 15

पितॄणमादिसर्गेतु लोकानामक्षयार्थिनाम् / इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरस्तथा

ಆದಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ, ಲೋಕಗಳ ಅಕ್ಷಯತೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ—ಇವರೇ ಪಿತೃಗಳು, ಇವರೇ ಲೋಕಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ದುಹಿತರ’ (ಕನ್ಯೆಗಳು) ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 16

दौहित्रा यजमानश्च प्रोक्ताश्चैव मयानघ / कीर्त्तिताः पितरस्ते वै तव पुत्र यथाक्रमम्

ಹೇ ನಿರಪರಾಧಾ! ದೌಹಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಯಜಮಾನನನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು; ಹೇ ಪುತ್ರಾ, ನಿನ್ನ ಪಿತೃಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 17

शंयुरुवाच अहो दिव्यस्त्वया तात पितृसर्गस्तु कीर्तितः / लोका दुहितरश्चैव दोहित्राश्च श्रुतास्तथा

ಶಂಯು ಹೇಳಿದರು—ಅಹೋ ತಾತಾ! ನೀನು ಪಿತೃಸರ್ಗವನ್ನು ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಿದೆ; ಲೋಕಗಳು, ಪುತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ದೌಹಿತ್ರರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಳಿಬಂದವು.

Verse 18

दानानि सह शौचेन कीर्त्तितानि फलानि च / अक्षय्यत्वं द्विजांश्चैव सर्वमेतदुदाहृतम् / अद्यप्रभृति कर्त्तास्मि सर्वमेतद्यथातथम्

ಶೌಚದೊಂದಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಕ್ಷಯತ್ವ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರ ಪೂಜೆಯೂ ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುವೆನು.

Verse 19

बृहस्पतिरुवाच इत्येतदङ्गिराः पूर्वमृषीणामुक्तवान्प्रभुः / पृष्टश्च संशयान्सर्वानृषीनाह नृसंसदि

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಭು ಅಂಗಿರಸರು ಹಿಂದೆ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರು; ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಾನವಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

Verse 20

सत्रे तु वितते पूर्वं तथा वर्षसहस्रके / यस्मिन्सदस्पतिस्नातो ब्रह्मा सीद्देवताप्रभुः

ಹಿಂದೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಪತಿ-ಸ್ನಾತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ—ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಭು—ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 21

गतानि तत्र वर्षाणां पञ्चाशच्च शतानि वै / श्लोकाश्चात्र पुरा गीता ऋषिभिर्ब्रह्मवादिभिः

ಅಲ್ಲಿ ಐನೂರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು; ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು।

Verse 22

दीक्षितस्य पुरा सत्रे ब्रह्ममः परमात्मनः / तत्रैव दत्तमन्नाग्रं पितॄणामक्षयर्थिनाम् / लोकानां च हितार्थाय ब्रह्मणा परमेष्ठिना

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯಫಲಾರ್ಥವಾಗಿ ಅನ್ನದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು; ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದನು।

Verse 23

सूत उवाच एवं बृहस्पतिः पूर्वं पृष्टः पुत्रेण धीमता / प्रोवाच पितृसर्गं तु यश्चैव समुदाहृत

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪುತ್ರನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಪಿತೃಸರ್ಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳಿದರು।

Frequently Asked Questions

They are described as eternal, established in seven stations, and treated as divinities even for the gods—supporting the claim that pitṛ-kārya can be ritually weightier than deva-kārya.

By emphasizing nāma-gotra and mantra: the offered food/piṇḍa is ‘guided’ through identificatory formulas, likened to a calf recognizing and finding its mother, ensuring correct recipient linkage.

Use of kuśa with specified placement, apasavya orientation, three piṇḍas offered by relatives, and the purificatory preference for silver vessels (or silver-adorned vessels).