Adhyaya 2

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह / प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ದಾತಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಋಷಿಸರ್ಗವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು— ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದ ಆರನೆಯ ಪ್ರಜಾಸರ್ಗ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಸ್ವಯಂಭುವು ಸ್ವತಃ ದಕ್ಷನಿಗೆ ‘ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು’ ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದನು.

Verse 2

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः

ಆ ಪ್ರಭುವು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು— ಚಲಿಸುವವುಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಿರವಾದವುಗಳನ್ನೂ; ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭೂತಗಳನ್ನು ಅವನು ರಚಿಸಿದನು.

Verse 3

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् / यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा

ಋಷಿಗಳು, ದೇವರುಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಮನುಷ್ಯರು, ಉರಗರು, ರಾಕ್ಷಸರು; ಹಾಗೆಯೇ ಯಕ್ಷರು, ಭೂತಗಳು, ಪಿಶಾಚಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳೂ।

Verse 4

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः / अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता

ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಆ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಧೀಮಂತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನು ಅವರನ್ನು ಅಪಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ವಿಮುಖನಾದನು।

Verse 5

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः / असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

ನಂತರ ಮೈಥುನಭಾವದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ವೀರಣನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಅಸಿಕ್ರೀಯನ್ನು ಅವನು ವರಿಸಿಕೊಂಡನು।

Verse 6

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

ಅವಳು ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾದ, ಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪುತ್ರಿ—ಅವಳಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಜಗತ್ತು ಧಾರಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 7

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति / दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೇತಸರನ್ನು ಕುರಿತು ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ವೈರಣೀ ಅಸಿಕ್ರೀಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದಾಗ।

Verse 8

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्

ಕೃಪಾಣರ ನಿಯುತ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಿಗಳಾದ ಸರ್ಪಿಗಳ ನಡುವೆ ದಕ್ಷನು ನದಿ-ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿದನು।

Verse 9

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः / प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः

ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಇವನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವನು; ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲನು ಇವನೇ, ಎರಡನೆಯದು ದಕ್ಷ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ।

Verse 10

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्

ನಂತರ ಯಥಾಕಾಲ ಉಳಿದಿದ್ದ ನಿಯುತ ಭಾಗವು ಬಂದಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೇತಸ ದಕ್ಷನು ಅಸಿಕ್ನೀ ಎಂಬ ವೈರಣಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದನು।

Verse 11

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् / असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः

ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಭುವಾದ ಪ್ರಾಚೇತಸ ದಕ್ಷನು ಅಸಿಕ್ನಿಯಿಂದ ವೈರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು।

Verse 12

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः

ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ದೇವರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ಸಂವಾದಕ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ನಾರದನು (ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು)।

Verse 13

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् / यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत

ಅವರ ನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಶಾಪರೂಪ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಕಶ್ಯಪಸೂತನಲ್ಲಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು.

Verse 14

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः / तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्

ದಕ್ಷನ ಶಾಪದ ವಶದಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕಶ್ಯಪನ ಮಾನಸಪುತ್ರನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಶ್ಯಪನಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಮಾನಸನಾದನು.

Verse 15

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः / तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः

ಆ ನಾರದನು ಮೊದಲು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಅವನ ಕಾರಣದಿಂದ ವೃಕ್ಷನ ಪುತ್ರರು ‘ಹರ್ಯಶ್ವ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

Verse 16

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः / तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः

ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ವಿಧಿಯಿಂದ ನಾಶಗೊಂಡರು—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ; ಆಗ ಉದ್ಧತ ಪ್ರಭು ದಕ್ಷನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಶಾಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 17

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना / ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना

ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು; ನಂತರ ದಕ್ಷನು ಕೂಡ ಪರಮೇಷ್ಠಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

Verse 18

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः

ಕನ್ಯೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ—“ನಾರದನು ನನಗೆ ಪುತ್ರನಾಗಲಿ” ಎಂದು ವರ ನೀಡಿ, ನಂತರ ದಕ್ಷನು ಪರಮೇಷ್ಠಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅದರಿಂದ ನಾರದನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು; ಶಾಪಭಯವನ್ನು ಕಂಡ ಋಷಿ.

Verse 19

शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ಶಾಂಶಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ಹಿಂದೆ ಅವರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಶಮಾಡಿದನು? ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರರು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾದರು—ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 20

सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರರಾದ ಹರ್ಯಶ್ವರು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಸೇರಿದರು. ಅವರು ಮಹಾವೀರ್ಯರು; ಆಗ ನಾರದನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 21

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् / अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

ಅಯ್ಯೋ, ನೀವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಬಾಲಿಶರು; ಭೂತಲವನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ, ಮೇಲೂ, ಕೆಳಗೂ—ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಿರಿ?

Verse 22

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः

ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹೊರಟರು. ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ಮರಳಿ ಬಂದಿಲ್ಲ—ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ನದಿಗಳಂತೆ.

Verse 23

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः / वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः

ಅವರು ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಾಚೇತಸ ದಕ್ಷನು ಮತ್ತೆ ವೈರಣ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 24

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह

ಶಬಲಾಶ್ವರೆಂಬ ಅವರು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರು; ಆದರೆ ನಾರದನು ಅವರಿಗೆ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದನು।

Verse 25

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् / भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿದರು—ಋಷಿಯು ಸ್ವತಃ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಸಹೋದರರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಹೋಗಬೇಕು, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 26

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः

ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದು ನಾವು ಸುಖವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವೆವು; ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಯಥಾವಿಧಿ ಅನುಶಾಸಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ।

Verse 27

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् / अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः

ಅವರೂ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹೊರಟರು; ವಿಸ್ತಾರಾಸೆಯಿಂದ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 28

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता

ಆಮೇಲೆ ಆ ಸಹೋದರನು ಸಹೋದರನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲೇ ನಿರತನಾದನು. ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಶೀಘ್ರ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ತಿಳಿದವನು ಅಂಥ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 29

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च

ಶಬಲ ಅಶ್ವಗಳು ನಷ್ಟವಾದಾಗ ವಿಭು ದಕ್ಷನು ಕ್ರೋಧಿಸಿ ಶಪಿಸಿದನು— ‘ನಾರದಾ, ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದು; ಹಾಗೆಯೇ ಗರ್ಭವಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು.’

Verse 30

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल / षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः

ಆಗ ಅವುಗಳೂ ನಷ್ಟವಾದಾಗ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಆ ಪ್ರಭು ದಕ್ಷನು ಅರವತ್ತು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅವರು ‘ವೈರಾಣ್ಯಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

Verse 31

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः

ಆಗ ಕಶ್ಯಪನು ಅವರನ್ನು ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮ, ಭಗವಾನ್ ಸೋಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ (ಅವರನ್ನು) ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

Verse 32

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत

ದಕ್ಷನ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದವನು ದೀರ್ಘಾಯು, ಕೀರ್ತಿವಂತ, ಧನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾನವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.