Adhyaya 7

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुतो बुध: । प्रीणयन्निव भारत्या विदुर: प्रत्यभाषत ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಮೈತ್ರೇಯ ಮಹರ್ಷಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸನ ಪುತ್ರನಾದ ಪಂಡಿತ ವಿದುರನು ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 2

विदुर उवाच ब्रह्मन् कथं भगवतश्चिन्मात्रस्याविकारिण: । लीलया चापि युज्येरन्निर्गुणस्य गुणा: क्रिया: ॥ २ ॥

ವಿದುರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರ, ಅವಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣನು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ? ಇದು ಲೀಲೆಯಾದರೆ, ಅವಿಕಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ?

Verse 3

क्रीडायामुद्यमोऽर्भस्य कामश्चिक्रीडिषान्यत: । स्वतस्तृप्तस्य च कथं निवृत्तस्य सदान्यत: ॥ ३ ॥

ಮಗು ಆಸೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಇತರ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಅಥವಾ ನಾನಾ ಆಟಿಕೆಗಳೊಡನೆ ಆಟವಾಡಲು ಉತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಸ್ವತಃತೃಪ್ತನೂ ಸದಾ ನಿರಾಸಕ್ತನೂ ಆದ ಭಗವಾನನಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಆಸೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು?

Verse 4

अस्राक्षीद्भगवान् विश्वं गुणमय्यात्ममायया । तया संस्थापयत्येतद्भूय: प्रत्यपिधास्यति ॥ ४ ॥

ಭಗವಾನ್ ತ್ರಿಗುಣಮಯವಾದ ತನ್ನ ಆತ್ಮಮಾಯೆಯಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

देशत: कालतो योऽसाववस्थात: स्वतोऽन्यत: । अविलुप्तावबोधात्मा स युज्येताजया कथम् ॥ ५ ॥

ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮನು ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ; ದೇಶ, ಕಾಲ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸ್ವಪ್ನ ಮೊದಲಾದ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಅವನ ಬೋಧನೆ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನು ಅಜಾ—ಅವಿದ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?

Verse 6

भगवानेक एवैष सर्वक्षेत्रेष्ववस्थित: । अमुष्य दुर्भगत्वं वा क्लेशो वा कर्मभि: कुत: ॥ ६ ॥

ಭಗವಾನ್ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವೂ ದುಃಖವೂ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?

Verse 7

एतस्मिन्मे मनो विद्वन् खिद्यतेऽज्ञानसङ्कटे । तन्न: पराणुद विभो कश्मलं मानसं महत् ॥ ७ ॥

ಹೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನೇ, ಈ ಅಜ್ಞಾನಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಹೇ ವಿಭೋ, ಈ ಮಹತ್ತರ ಮಾನಸಿಕ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ದೂರಮಾಡು.

Verse 8

श्रीशुक उवाच स इत्थं चोदित: क्षत्‍त्रा तत्त्वजिज्ञासुना मुनि: । प्रत्याह भगवच्चित्त: स्मयन्निव गतस्मय: ॥ ८ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜನೇ, ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಉತ್ಸುಕನಾದ ವಿದುರನು ಹೀಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಾಗ ಮುನಿ ಮೈತ್ರೇಯನು ಮೊದಲಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡಂತೆ ಕಂಡನು; ಆದರೆ ಭಗವಚ್ಚಿತ್ತನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 9

मैत्रेय उवाच सेयं भगवतो माया यन्नयेन विरुध्यते । ईश्वरस्य विमुक्तस्य कार्पण्यमुत बन्धनम् ॥ ९ ॥

ಶ್ರೀಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು: ಇದು ಭಗವಾನದ ಮಾಯೆ; ಕೆಲವರು ‘ಈಶ್ವರನು ವಿಮುಕ್ತ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅದೇ ವೇಳೆ ಅವನಿಗೆ ದೀನತೆ ಮತ್ತು ಬಂಧನವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯುಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ.

Verse 10

यदर्थेन विनामुष्य पुंस आत्मविपर्यय: । प्रतीयत उपद्रष्टु: स्वशिरश्छेदनादिक: ॥ १० ॥

ಯಥಾರ್ಥ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಜೀವಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ನೋಡುವವನು ತನ್ನ ತಲೆಯೇ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ.

Verse 11

यथा जले चन्द्रमस: कम्पादिस्तत्कृतो गुण: । द‍ृश्यतेऽसन्नपि द्रष्टुरात्मनोऽनात्मनो गुण: ॥ ११ ॥

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ನೀರಿನ ಗುಣಸಂಬಂಧದಿಂದ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವದಂತೆ, ದ್ರಷ್ಟೃ ಆತ್ಮನು ಅನಾತ್ಮ ಪದಾರ್ಥಗುಣಸಂಗದಿಂದ ಗುಣವಂತನಂತೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹಾಗಲ್ಲದಿದ್ದರೂ।

Verse 12

स वै निवृत्तिधर्मेण वासुदेवानुकम्पया । भगवद्भक्तियोगेन तिरोधत्ते शनैरिह ॥ १२ ॥

ಆ ಆತ್ಮಭ್ರಮೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಧರ್ಮವಾದ ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ವಾಸುದೇವ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ।

Verse 13

यदेन्द्रियोपरामोऽथ द्रष्ट्रात्मनि परे हरौ । विलीयन्ते तदा क्लेशा: संसुप्तस्येव कृत्‍स्‍नश: ॥ १३ ॥

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪರಮ ದ್ರಷ್ಟೃ—ಪರಮಾತ್ಮ ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯಾಗಿ ಅವನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಕ್ಲೇಶಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯ ನಂತರದಂತೆ।

Verse 14

अशेषसंक्लेशशमं विधत्ते गुणानुवादश्रवणं मुरारे: । किं वा पुनस्तच्चरणारविन्दपरागसेवारतिरात्मलब्धा ॥ १४ ॥

ಮುರಾರಿಯ ಗುಣಾನುવાદವನ್ನು ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದೇ ಅನಂತ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಗವಂತನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಪರಾಗದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ರತಿ ಪಡೆದು ಆತ್ಮಲಾಭ ಪಡೆದವರನ್ನು ಕುರಿತು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕು!

Verse 15

विदुर उवाच संछिन्न: संशयो मह्यं तव सूक्तासिना विभो । उभयत्रापि भगवन्मनो मे सम्प्रधावति ॥ १५ ॥

ವಿದುರು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ವಿಭೋ! ನಿಮ್ಮ ಸುಕ್ತಿಗಳ ಖಡ್ಗವು ನನ್ನ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದೆ. ಹೇ ಭಗವನ್, ಈಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಭಗವಂತನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದೆ।

Verse 16

साध्वेतद् व्याहृतं विद्वन्नात्ममायायनं हरे: । आभात्यपार्थं निर्मूलं विश्वमूलं न यद्बहि: ॥ १६ ॥

ಹೇ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಋಷಿಯೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ವಿವರಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯಾಕುಲತೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವು ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯ ಬಹಿರಂಗ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಚಲನೆಯೇ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 17

यश्च मूढतमो लोके यश्च बुद्धे: परं गत: । तावुभौ सुखमेधेते क्लिश्यत्यन्तरितो जन: ॥ १७ ॥

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತಿಮೂಢನೂ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವನೂ—ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸುಖವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವವನು ಮೋಹಾವೃತನಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುವನು.

Verse 18

अर्थाभावं विनिश्चित्य प्रतीतस्यापि नात्मन: । तां चापि युष्मच्चरणसेवयाहं पराणुदे ॥ १८ ॥

ಈಗ ನಾನು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದೆನು—ಈ ಜಗತ್ತು ನಿಜವೆಂದು ತೋಚಿದರೂ ಸಾರರಹಿತ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಚರಣಸೇವೆಯಿಂದ ನಾನು ಈ ಮಿಥ್ಯಾಭಾವನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

Verse 19

यत्सेवया भगवत: कूटस्थस्य मधुद्विष: । रतिरासो भवेत्तीव्र: पादयोर्व्यसनार्दन: ॥ १९ ॥

ಗುರುವಿನ ಪಾದಸೇವೆಯಿಂದ ಮಧುದ್ವಿಷ್, ಕೂಟಸ್ಥ ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರೇಮರಸ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಸೇವೆ ಭೌತಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 20

दुरापा ह्यल्पतपस: सेवा वैकुण्ठवर्त्मसु । यत्रोपगीयते नित्यं देवदेवो जनार्दन: ॥ २० ॥

ಅಲ್ಪ ತಪಸ್ಸುಳ್ಳವರಿಗೆ ವೈಕುಂಠಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಶುದ್ಧಭಕ್ತರ ಸೇವೆ ದುರ್ಲಭ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಶುದ್ಧಭಕ್ತರು ದೇವದೇವ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 21

सृष्ट्वाग्रे महदादीनि सविकाराण्यनुक्रमात् । तेभ्यो विराजमुद्‍धृत्य तमनु प्राविशद्विभु: ॥ २१ ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವು ಮಹತ್-ತತ್ತ್ವಾದಿ ವಿಕಾರಯುಕ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ವಿರಾಟ್ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 22

यमाहुराद्यं पुरुषं सहस्राङ्‌घ्र्‌यूरुबाहुकम् । यत्र विश्व इमे लोका: सविकाशं त आसते ॥ २२ ॥

ಕಾರಣೋದಕದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವ ಪುರುಷಾವತಾರನೇ ಭೌತಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆದ್ಯ ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಾವಿರಾರು ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಳು ಇವೆ।

Verse 23

यस्मिन् दशविध: प्राण: सेन्द्रियार्थेन्द्रियस्त्रिवृत् । त्वयेरितो यतो वर्णास्तद्विभूतीर्वदस्व न: ॥ २३ ॥

ಓ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವವೀರ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದರು. ಈಗ ದಯವಿಟ್ಟು ಆ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ।

Verse 24

यत्र पुत्रैश्च पौत्रैश्च नप्तृभि: सह गोत्रजै: । प्रजा विचित्राकृतय आसन् याभिरिदं ततम् ॥ २४ ॥

ಓ ಪ್ರಭುವೇ! ಪುತ್ರರು, ಪೌತ್ರರು, ಪ್ರಪೌತ್ರರು ಮತ್ತು ಗೋತ್ರಜರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಯ ಈ ಕ್ರಮವು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾತಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ।

Verse 25

प्रजापतीनां स पतिश्चक्लृपे कान् प्रजापतीन् । सर्गांश्चैवानुसर्गांश्च मनून्मन्वन्तराधिपान् ॥ २५ ॥

ಓ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು, ಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅನುಸರ್ಗಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಮನ್ವಂತರಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ವಿವಿಧ ಮನುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. ಆ ಮನುಗಳನ್ನೂ ಅವರ ಸಂತತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವರ್ಣಿಸಿ।

Verse 26

उपर्यधश्च ये लोका भूमेर्मित्रात्मजासते । तेषां संस्थां प्रमाणं च भूर्लोकस्य च वर्णय ॥ २६ ॥

ಹೇ ಮಿತ್ರಾತ್ಮಜನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಇರುವ ಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಲೋಕದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸು।

Verse 27

तिर्यङ्‌मानुषदेवानां सरीसृपपतत्‍त्रिणाम् । वद न: सर्गसंव्यूहं गार्भस्वेदद्विजोद्‍‌भिदाम् ॥ २७ ॥

ದಯವಿಟ್ಟು ತಿರ್ಯಕ್ (ಪಶುಗಳು), ಮಾನವರು, ದೇವತೆಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಗರ್ಭಜ, ಸ್ವೇದಜ, ದ್ವಿಜ (ಪಕ್ಷಿಗಳು) ಮತ್ತು ಉದ್ಭಿದ್ (ಸಸ್ಯಗಳು) ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ-ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು।

Verse 28

गुणावतारैर्विश्वस्य सर्गस्थित्यप्ययाश्रयम् । सृजत: श्रीनिवासस्य व्याचक्ष्वोदारविक्रमम् ॥ २८ ॥

ಗುಣಾವತಾರಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ವಿವರಿಸು; ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಅವನ ಉದಾರ ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೇಳು।

Verse 29

वर्णाश्रमविभागांश्च रूपशीलस्वभावत: । ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् ॥ २९ ॥

ಹೇ ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಲಕ್ಷಣ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸು; ಹಾಗೆಯೇ ಋಷಿಗಳ ಜನ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ವಿಭಾಗ (ಶಾಖೆಗಳು) ಕೂಡ ಹೇಳು।

Verse 30

यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथ: प्रभो । नैष्कर्म्यस्य च सांख्यस्य तन्त्रं वा भगवत्स्मृतम् ॥ ३० ॥

ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ಯಜ್ಞಗಳ ವಿಸ್ತಾರಗಳು, ಯೋಗದ ಮಾರ್ಗಗಳು, ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯ, ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಭಗವತ್ಸ್ಮೃತಿ ರೂಪವಾದ ಭಕ್ತಿ-ತಂತ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿಧಿ-ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸು।

Verse 31

पाषण्डपथवैषम्यं प्रतिलोमनिवेशनम् । जीवस्य गतयो याश्च यावतीर्गुणकर्मजा: ॥ ३१ ॥

ದಯವಿಟ್ಟು ಪಾಷಂಡ ನಾಸ್ತಿಕರ ಮಾರ್ಗದ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಗಳು, ಪ್ರತಿಲೋಮ (ವರ್ಣಸಂಕರ) ಸ್ಥಿತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣ-ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಜೀವಿಗಳ ವಿವಿಧ ಯೋನಿಗಳ ಗತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ।

Verse 32

धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधत: । वार्ताया दण्डनीतेश्च श्रुतस्य च विधिं पृथक् ॥ ३२ ॥

ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗಗಳು, ದಂಡನೀತಿ (ರಾಜಶಾಸನ) ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ।

Verse 33

श्राद्धस्य च विधिं ब्रह्मन् पितृणां सर्गमेव च । ग्रहनक्षत्रताराणां कालावयवसंस्थितिम् ॥ ३३ ॥

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಶ್ರಾದ್ಧದ ವಿಧಿ, ಪಿತೃಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರ-ತಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ವಿಭಾಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ।

Verse 34

दानस्य तपसो वापि यच्चेष्टापूर्तयो: फलम् । प्रवासस्थस्य यो धर्मो यश्च पुंस उतापदि ॥ ३४ ॥

ದಾನ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ (ಉದಾ: ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ತೋಡುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ)ಗಳ ಫಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನೆದಿಂದ ದೂರಿರುವವರ ಧರ್ಮಸ್ಥಿತಿ, ಮತ್ತು ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ।

Verse 35

येन वा भगवांस्तुष्येद्धर्मयोनिर्जनार्दन: । सम्प्रसीदति वा येषामेतदाख्याहि मेऽनघ ॥ ३५ ॥

ಹೇ ಅನಘ, ಧರ್ಮದ ಮೂಲನಾದ ಭಗವಾನ್ ಜನಾರ್ದನನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗುವ ಮಾರ್ಗವೇನು, ಅಥವಾ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಅವನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೋ—ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳು।

Verse 36

अनुव्रतानां शिष्याणां पुत्राणां च द्विजोत्तम । अनापृष्टमपि ब्रूयुर्गुरवो दीनवत्सला: ॥ ३६ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಗುರುಗಳು ದೀನರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪುತ್ರರ ಮೇಲೆ ಸದಾ ದಯಾಳು; ಕೇಳದೇ ಇದ್ದರೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನೆಲ್ಲ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 37

तत्त्वानां भगवंस्तेषां कतिधा प्रतिसंक्रम: । तत्रेमं क उपासीरन् क उ स्विदनुशेरते ॥ ३७ ॥

ಭಗವನ್! ಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ವಿಧದ ಪ್ರಳಯಗಳಿವೆ? ಆ ಪ್ರಳಯಗಳ ನಂತರ ಹರಿ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೇಳೆ, ಯಾರು ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ?

Verse 38

पुरुषस्य च संस्थानं स्वरूपं वा परस्य च । ज्ञानं च नैगमं यत्तद्गुरुशिष्यप्रयोजनम् ॥ ३८ ॥

ಜೀವರು ಮತ್ತು ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ಭಗವಂತನ ಕುರಿತು ಸತ್ಯಗಳು ಯಾವುವು? ಅವರ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿ ಏನು? ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಯಾವುವು? ಹಾಗೆಯೇ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಯಾವುವು?

Verse 39

निमित्तानि च तस्येह प्रोक्तान्यनघसूरिभि: । स्वतो ज्ञानं कुत: पुंसां भक्तिर्वैराग्यमेव वा ॥ ३९ ॥

ಈ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೋಷ ಭಕ್ತರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುವುದು?

Verse 40

एतान्मे पृच्छत: प्रश्नान् हरे: कर्मविवित्सया । ब्रूहि मेऽज्ञस्य मित्रत्वादजया नष्टचक्षुष: ॥ ४० ॥

ಹೇ ಮುನಿವರ್ಯ! ಹರಿ—ಪರಮ ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಿತ್ರ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ।

Verse 41

सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च तपो दानानि चानघ । जीवाभयप्रदानस्य न कुर्वीरन् कलामपि ॥ ४१ ॥

ಹೇ ಅನಘನೇ! ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನಿನ್ನ ಉತ್ತರಗಳು ಸಮಸ್ತ ಭೌತಿಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವವು. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ದಾನವು ಎಲ್ಲಾ ವೈದಿಕ ದಾನ, ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನಧರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅವು ಇದರ ಒಂದು ಕಲೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾರವು.

Verse 42

श्रीशुक उवाच स इत्थमापृष्टपुराणकल्प: कुरुप्रधानेन मुनिप्रधान: । प्रवृद्धहर्षो भगवत्कथायां सञ्चोदितस्तं प्रहसन्निवाह ॥ ४२ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿದುರನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮುನಿಪ್ರಧಾನನಾದ (ಮೈತ್ರೇಯ) ಪುರಾಣಸಮಾನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಭಗವತ್‌ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಹರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ವಿದುರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ನಗುನಗುತ್ತಲೇ ಪ್ರಭುವಿನ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸತೊಡಗಿದನು.