Adhyaya 28
Kapila Describes Bhakti-Saturated Aṣṭāṅga-Yoga and Meditation on the Lord’s Form
ಕಪಿಲನು ದೇವಹೂತಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಸಾಂಖ್ಯವಿವೇಕದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿ-ಸಿಂಚಿತ ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗ ಹಾಗೂ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ಭಗವತ್ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷ, ಗುರುಶರಣಾಗತಿ ಇವು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ. ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌಚ, ವೇದ/ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮೊದಲಾದ ಯಮ-ನಿಯಮಸಮಾನ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಯೋಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಕಾರ ರೂಪವನ್ನು ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಂಗಾಂಗವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಆ ಧ್ಯಾನ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಗುಣಜನ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಆತ್ಮ-ದೇಹ-ಅಹಂಕಾರ ಭೇದವನ್ನು ಅರಿತು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶಕ್ತಿರೂಪವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆತ್ಮದ ಸಮದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಮಾಯಾತೀತ ಭಕ್ತಿ-ಸಮಾಧಿಯೇ ಯೋಗದ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಸೇತುವೆಯಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच योगस्य लक्षणं वक्ष्ये सबीजस्य नृपात्मजे । मनो येनैव विधिना प्रसन्नं याति सत्पथम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜಕುಮಾರ್ತೆಯೇ, ಈಗ ನಾನು ಸಬೀಜ ಯೋಗದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಯಾವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ ಸತ್ಪಥಕ್ಕೆ, ಪರಮಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 2
स्वधर्माचरणं शक्त्या विधर्माच्च निवर्तनम् । दैवाल्लब्धेन सन्तोष आत्मविच्चरणार्चनम् ॥ २ ॥
ಮಾನವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು. ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ದೊರಕಿದಷ್ಟು ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಸದ್ಗುರುವಿನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 3
ग्राम्यधर्मनिवृत्तिश्च मोक्षधर्मरतिस्तथा । मितमेध्यादनं शश्वद्विविक्तक्षेमसेवनम् ॥ ३ ॥
ಮಾನವನು ಗ್ರಾಮ್ಯ (ಸಾಂಸಾರಿಕ) ಧರ್ಮಾಚಾರಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರಬೇಕು. ಅತಿಮಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ, ಸದಾ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಪರಮ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 4
अहिंसा सत्यमस्तेयं यावदर्थपरिग्रह: । ब्रह्मचर्यं तप: शौचं स्वाध्याय: पुरुषार्चनम् ॥ ४ ॥
ಮಾನವನು ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿರಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌಚ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮಾಡಿ, ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।
Verse 5
मौनं सदासनजय: स्थैर्यं प्राणजय: शनै: । प्रत्याहारश्चेन्द्रियाणां विषयान्मनसा हृदि ॥ ५ ॥
ಮೌನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು, ವಿವಿಧ ಆಸನಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಪಡೆಯಬೇಕು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 6
स्वधिष्ण्यानामेकदेशे मनसा प्राणधारणम् । वैकुण्ठलीलाभिध्यानं समाधानं तथात्मन: ॥ ६ ॥
ದೇಹದ ಪ್ರಾಣಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದೆಡೆ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ವೈಕುಂಠನಾಥ ಪರಮಪುರುಷನ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮಾಧಿ (ಸಮಾಧಾನ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 7
एतैरन्यैश्च पथिभिर्मनो दुष्टमसत्पथम् । बुद्ध्या युञ्जीत शनकैर्जितप्राणो ह्यतन्द्रित: ॥ ७ ॥
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸತ್ಪಥಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಭೋಗದ ಕಡೆಗೆ ಓಡುವ ದೂಷಿತ ಹಾಗೂ ಅಶಾಂತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಾಣಜಯ ಮಾಡಿ, ಅಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 8
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य विजितासन आसनम् । तस्मिन्स्वस्ति समासीन ऋजुकाय: समभ्यसेत् ॥ ८ ॥
ಶುದ್ಧವಾದ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಸನವನ್ನು ಹಾಸಿ, ಆಸನವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾಧಕನು ಅಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕೂತು, ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 9
प्राणस्य शोधयेन्मार्गं पूरकुम्भकरेचकै: । प्रतिकूलेन वा चित्तं यथा स्थिरमचञ्चलम् ॥ ९ ॥
ಪೂರಕ, ಕುಂಭಕ, ರೇಚಕಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಮಾರ್ಗವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು—ಅಂದರೆ ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದು, ಒಳಗೆ ಹಿಡಿದು, ನಂತರ ಹೊರಬಿಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಚಿತ್ತ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಅಚಂಚಲವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 10
मनोऽचिरात्स्याद्विरजं जितश्वासस्य योगिन: । वाय्वग्निभ्यां यथा लोहं ध्मातं त्यजति वै मलम् ॥ १० ॥
ಶ್ವಾಸಜಯ ಮಾಡಿದ ಯೋಗಿಯ ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಊದಿದ ಚಿನ್ನ/ಲೋಹವು ಮಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ।
Verse 11
प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषान् । प्रत्याहारेण संसर्गान्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥ ११ ॥
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ದೇಹದ ದೋಷಗಳು ದಗ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ, ಧಾರಣೆಯಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದಿಂದ ವಿಷಯಸಂಗ ತೊಲಗುತ್ತದೆ, ಭಗವದ್ಧ್ಯಾನದಿಂದ ತ್ರಿಗುಣಾಸಕ್ತಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 12
यदा मन: स्वं विरजं योगेन सुसमाहितम् । काष्ठां भगवतो ध्यायेत्स्वनासाग्रावलोकन: ॥ १२ ॥
ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಸುಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಾಗ, ಅರ್ಧನಿಮೀಲಿತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನಾಸಾಗ್ರದ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟು ಭಗವಂತನ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 13
प्रसन्नवदनाम्भोजं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । नीलोत्पलदलश्यामं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १३ ॥
ಭಗವಂತನ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಕಮಲದಂತೆ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಮಲಗರ್ಭದಂತೆ ಅರుణ; ದೇಹವು ನೀಲೋತ್ಪಲದಳದಂತೆ ಶ್ಯಾಮ, ಮತ್ತು ಅವರು ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ।
Verse 14
लसत्पङ्कजकिञ्जल्कपीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् ॥ १४ ॥
ಅವರ ಕಟಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಮಲಕೇಸರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಹಳದಿ ಕೌಶೇಯ ವಸ್ತ್ರ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ; ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸಚಿಹ್ನ, ಮತ್ತು ಕಂಠದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ ತೂಗುತ್ತದೆ।
Verse 15
मत्तद्विरेफकलया परीतं वनमालया । परार्ध्यहारवलयकिरीटाङ्गदनूपुरम् ॥ १५ ॥
ಅವರು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ವನಪುಷ್ಪಗಳ ಮನೋಹರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅದರ ಮಧುರ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮತ್ತಾದ ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮಾಲೆಯ ಸುತ್ತ ಗುಂಜಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ, ಕಿರೀಟ, ಅಂಗದ, ವಲಯ ಮತ್ತು ನೂಪುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
Verse 16
काञ्चीगुणोल्लसच्छ्रोणिं हृदयाम्भोजविष्टरम् । दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम् ॥ १६ ॥
ಕಾಂಚೀಗುಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಅವರ ಕಟಿ-ಶ್ರೋಣಿ; ಅವರು ಭಕ್ತನ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ದರ್ಶನೀಯರು, ಶಾಂತಸ್ವರೂಪರು; ಅವರ ದರ್ಶನವು ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಕಣ್ಣನ್ನೂ ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 17
अपीच्यदर्शनं शश्वत्सर्वलोकनमस्कृतम् । सन्तं वयसि कैशोरे भृत्यानुग्रहकातरम् ॥ १७ ॥
ಪ್ರಭು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅತೀ ಸುಂದರ ದರ್ಶನವುಳ್ಳವರು; ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತರು. ಅವರು ನಿತ್ಯ কৈಶೋರ ಯೌವನದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಲು ಸದಾ ಆತುರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
Verse 18
कीर्तन्यतीर्थयशसं पुण्यश्लोकयशस्करम् । ध्यायेद्देवं समग्राङ्गं यावन्न च्यवते मन: ॥ १८ ॥
ಪ್ರಭುವಿನ ಯಶಸ್ಸು ಕೀರ್ತಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ; ಅವರ ಮಹಿಮೆ ಭಕ್ತರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಪುರುಷನ ಸಮಗ್ರ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮನಸ್ಸು ಚಲಿಸದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುವವರೆಗೆ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.
Verse 19
स्थितं व्रजन्तमासीनं शयानं वा गुहाशयम् । प्रेक्षणीयेहितं ध्यायेच्छुद्धभावेन चेतसा ॥ १९ ॥
ಶುದ್ಧಭಾವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಯೋಗಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನೊಳಗೆ ನಿಂತಿರುವ, ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ, ಕುಳಿತಿರುವ ಅಥವಾ ಮಲಗಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಲೀಲೆಗಳು ಸದಾ ಸುಂದರವೂ ಆಕರ್ಷಕವೂ ಆಗಿವೆ.
Verse 20
तस्मिँल्लब्धपदं चित्तं सर्वावयवसंस्थितम् । विलक्ष्यैकत्र संयुज्यादङ्गे भगवतो मुनि: ॥ २० ॥
ಆಗ ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನ ಶಾಶ್ವತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲಕ್ಷಿಸಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 21
सञ्चिन्तयेद्भगवतश्चरणारविन्दं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् । उत्तुङ्गरक्तविलसन्नखचक्रवाल- ज्योत्स्नाभिराहतमहद्धृदयान्धकारम् ॥ २१ ॥
ಭಕ್ತನು ಮೊದಲು ಭಗವಂತನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅವು ವಜ್ರ, ಅಂಕುಶ, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಪದ್ಮದ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಉನ್ನತ ರಕ್ತವರ್ಣದ ನಖಗಳ ಚಂದ್ರಪ್ರಭೆಯಂತಹ ಕಿರಣಗಳು ಹೃದಯದ ಘನ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತವೆ।
Verse 22
यच्छौचनि:सृतसरित्प्रवरोदकेन तीर्थेन मूर्ध्न्यधिकृतेन शिव: शिवोऽभूत् । ध्यातुर्मन:शमलशैलनिसृष्टवज्रं ध्यायेच्चिरं भगवतश्चरणारविन्दम् ॥ २२ ॥
ಭಗವಂತನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಗಂಗೆಯೆಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಶಿವನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿವಮಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪಾದಗಳು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಪರ್ವತವನ್ನು ವಜ್ರದಂತೆ ಚೂರುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಂತನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 23
जानुद्वयं जलजलोचनया जनन्या लक्ष्म्याखिलस्य सुरवन्दितया विधातु: । ऊर्वोर्निधाय करपल्लवरोचिषा यत् संलालितं हृदि विभोरभवस्य कुर्यात् ॥ २३ ॥
ಯೋಗಿಯು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸೇವಾಲೀಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು—ಕಮಲನಯನಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವಂದಿತಳೂ ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜನನಿಯೂ ಆಗಿ, ತನ್ನ ಕರಪಲ್ಲವಗಳ ಕೋಮಲ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾಳೆ।
Verse 24
ऊरू सुपर्णभुजयोरधिशोभमानाव्- ओजोनिधी अतसिकाकुसुमावभासौ । व्यालम्बिपीतवरवाससि वर्तमान काञ्चीकलापपरिरम्भि नितम्बबिम्बम् ॥ २४ ॥
ಮುಂದೆ ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನ ತೊಡೆಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅವು ಸಮಸ್ತ ಶಕ್ತಿಯ ನಿಧಿ. ಅವು ಅತಸೀ ಹೂವಿನಂತೆ ಶ್ವೇತ-ನೀಲ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಮಿನುಗಿ, ಗರುಡನ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ವಿರಾಜಿಸಿದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ, ಮಡಿಲುಗಳವರೆಗೆ ಇಳಿಯುವ ಪೀತಾಂಬರದ ಮೇಲೆ ನೆಲಸಿರುವ ಕಂಚೀಕಲಾಪದಿಂದ ಆಲಿಂಗಿತವಾದ ಅವರ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ನಿತಂಬವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 25
नाभिह्रदं भुवनकोशगुहोदरस्थं यत्रात्मयोनिधिषणाखिललोकपद्मम् । व्यूढं हरिन्मणिवृषस्तनयोरमुष्य ध्यायेद्द्वयं विशदहारमयूखगौरम् ॥ २५ ॥
ನಂತರ ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನ ಉದರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಸಮಾನ ನಾಭಿಹ್ರದವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಧಾರವಾದ ಆ ನಾಭಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಲೋಕಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಕಮಲದಂಡ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಆ ಕಮಲವೇ ಆತ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸ. ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನ ಜೋಡಿ ಸ್ತನಾಗ್ರಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಉತ್ತಮ ಪಚ್ಚಮಣಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವು, ಮತ್ತು ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಹಾಲಿನಂತೆ ಶ್ವೇತ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಗೌರವರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುವವು।
Verse 26
वक्षोऽधिवासमृषभस्य महाविभूते: पुंसां मनोनयननिर्वृतिमादधानम् । कण्ठं च कौस्तुभमणेरधिभूषणार्थं कुर्यान्मनस्यखिललोकनमस्कृतस्य ॥ २६ ॥
ಯೋಗಿಯು ಪರಮಪುರುಷನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅದು ಮಹಾವಿಭೂತಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನಿವಾಸ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುವುದು. ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾದ ಭಗವಂತನ ಕಂಠವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಆ ಕಂಠವು ವಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೂಗುವ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಭರಣದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 27
बाहूंश्च मन्दरगिरे: परिवर्तनेन निर्णिक्तबाहुवलयानधिलोकपालान् । सञ्चिन्तयेद्दशशतारमसह्यतेज: शङ्खं च तत्करसरोरुहराजहंसम् ॥ २७ ॥
ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲವೇ ಅವು. ನಂತರ ಮಂದರಗಿರಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಮೆರೆಯುವಂತೆ ಪಾಲಿಶ್ ಆದ ಭುಜವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಸಹಸ್ರ ಅರೆಗಳಿರುವ, ಸಹಿಸಲಾಗದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವನ್ನೂ, ಕಮಲಸಮಾನ ಕರತಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಹಂಸದಂತೆ ಕಾಣುವ ಶಂಖವನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 28
कौमोदकीं भगवतो दयितां स्मरेत दिग्धामरातिभटशोणितकर्दमेन । मालां मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टां चैत्यस्य तत्त्वममलं मणिमस्य कण्ठे ॥ २८ ॥
ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ‘ಕೌಮೋದಕೀ’ ಎಂಬ ಗದೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಅದು ಶತ್ರು ದೈತ್ಯಸೈನ್ಯವನ್ನು ಚೂರಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅವರ ರಕ್ತಕರ್ಡಮದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಭಗವಂತನ ಕಂಠದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಸುತ್ತ ಮಧುರ ಗುಂಜನ ಮಾಡುವ ಜೇನುನೊಣಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಂತನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುವ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದು ಸದಾ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಶುದ್ಧ ಜೀವಾತ್ಮಗಳ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 29
भृत्यानुकम्पितधियेह गृहीतमूर्ते: सञ्चिन्तयेद्भगवतो वदनारविन्दम् । यद्विस्फुरन्मकरकुण्डलवल्गितेन विद्योतितामलकपोलमुदारनासम् ॥ २९ ॥
ನಂತರ ಯೋಗಿಯು, ಆತಂಕಿತ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಭಗವಂತನ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಮಿನುಗುವ ಮಕರಾಕಾರದ ಕುಂಡಲಗಳ ಅಲೆಯಾಟದಿಂದ ಅವನ ಸ್ಫಟಿಕಸ್ವಚ್ಛ ಗಂಡಸ್ಥಲಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಅವನ ನಾಸಿಕೆ ಉದಾತ್ತವೂ ಸುಂದರವೂ ಆಗಿದೆ।
Verse 30
यच्छ्रीनिकेतमलिभि: परिसेव्यमानं भूत्या स्वया कुटिलकुन्तलवृन्दजुष्टम् । मीनद्वयाश्रयमधिक्षिपदब्जनेत्रं ध्यायेन्मनोमयमतन्द्रित उल्लसद्भ्रु ॥ ३० ॥
ಆಮೇಲೆ ಯೋಗಿಯು ಭಗವಂತನ ಅತಿಸುಂದರ ಮುಖವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅದು ಶ್ರೀನಿಕೇತನ, ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದು ಸೇವಿಸುವಂತೆ, ವಕ್ರ ಕುಂತಲಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಕಮಲಸದೃಶ ನೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಿಸುವ ಭ್ರೂಗಳುಳ್ಳ ಆ ಮುಖದ ಕಾಂತಿ, ಜೇನುಹುಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಮಲ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಈಜುವ ಜೋಡಿ ಮೀನುಗಳನ್ನೂ ಲಜ್ಜೆಪಡಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 31
तस्यावलोकमधिकं कृपयातिघोर- तापत्रयोपशमनाय निसृष्टमक्ष्णो: । स्निग्धस्मितानुगुणितं विपुलप्रसादं ध्यायेच्चिरं विपुलभावनया गुहायाम् ॥ ३१ ॥
ಯೋಗಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಕರುಣಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆ ದೃಷ್ಟಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮರುಮರು ಹೊರಳಿ ಭಕ್ತರ ಭಯಾನಕ ತ್ರಿತಾಪಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಸ್ನಿಗ್ಧ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ್ದು ಅಪಾರ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ।
Verse 32
हासं हरेरवनताखिललोकतीव्र- शोकाश्रुसागरविशोषणमत्युदारम् । सम्मोहनाय रचितं निजमाययास्य भ्रूमण्डलं मुनिकृते मकरध्वजस्य ॥ ३२ ॥
ಯೋಗಿಯು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರ ನಗುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದು ಅವನಿಗೆ ನಮಿಸುವ ಎಲ್ಲರ ತೀವ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಸಾಗರವನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಋಷಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ಅವನ ಅಂತರಂಗ ಶಕ್ತಿ (ನಿಜಮಾಯೆ) ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಧನುರ್ವಾಕಾರದ ಭ್ರೂಮಂಡಲವನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 33
ध्यानायनं प्रहसितं बहुलाधरोष्ठ- भासारुणायिततनुद्विजकुन्दपङ्क्ति । ध्यायेत्स्वदेहकुहरेऽवसितस्य विष्णोर् भक्त्यार्द्रयार्पितमना न पृथग्दिदृक्षेत् ॥ ३३ ॥
ಪ್ರೇಮಸಿಂಚಿತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯೋಗಿಯು ತನ್ನ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮನೋಹರ ನಗುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವನು ನಗುವಾಗ ತುಟಿಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸಣ್ಣ ದಂತಪಂಕ್ತಿ ಕುಂದಕಳಿಗಳಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪಾಗಿ ಮಿನುಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಯೋಗಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ನೋಡುವ ಆಸೆ ಉಳಿಯದು।
Verse 34
एवं हरौ भगवति प्रतिलब्धभावो भक्त्या द्रवद्धृदय उत्पुलक: प्रमोदात् । औत्कण्ठ्यबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानस् तच्चापि चित्तबडिशं शनकैर्वियुङ्क्ते ॥ ३४ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದ ಯೋಗಿಯ ಹೃದಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರಗುತ್ತದೆ; ಅಪಾರ ಆನಂದದಿಂದ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಅವನು ಮರುಮರು ತೋಯುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಮೇಣ, ಪ್ರಭುವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಬಳಸಿದ ಆ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ।
Verse 35
मुक्ताश्रयं यर्हि निर्विषयं विरक्तं निर्वाणमृच्छति मन: सहसा यथार्चि: । आत्मानमत्र पुरुषोऽव्यवधानमेकम् अन्वीक्षते प्रतिनिवृत्तगुणप्रवाह: ॥ ३५ ॥
ಮನಸ್ಸು ಸಮಸ್ತ ಭೌತಿಕ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿರಕ್ತವಾಗಿ ದೀಪಶಿಖೆಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಸೇರುವಾಗ, ಗುಣಪ್ರವಾಹ ನಿವೃತ್ತನಾದ ಯೋಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅವ್ಯವಧಾನ ಏಕತ್ವವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 36
सोऽप्येतया चरमया मनसो निवृत्त्या तस्मिन्महिम्न्यवसित: सुखदु:खबाह्ये । हेतुत्वमप्यसति कर्तरि दु:खयोर्यत् स्वात्मन्विधत्त उपलब्धपरात्मकाष्ठ: ॥ ३६ ॥
ಈ ಪರಮ ನಿವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಸುಖ–ದುಃಖದ ಭೌತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳಾಚೆ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಯೋಗಿ ಪರಮಪುರುಷನಾದ ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಸುಖದುಃಖಗಳೂ ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅಜ್ಞಾನಜನ್ಯ ಅಹಂಕಾರದಿಂದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆತ್ಮದಿಂದಲ್ಲ।
Verse 37
देहं च तं न चरम: स्थितमुत्थितं वा सिद्धो विपश्यति यतोऽध्यगमत्स्वरूपम् । दैवादुपेतमथ दैववशादपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध: ॥ ३७ ॥
ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಸಿದ್ಧನಿಗೆ ದೇಹವು ನಿಂತಿದೆಯೋ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಬಂದದ್ದು, ದೈವವಶದಿಂದ ಹೋಗುವುದು—ಮದ್ಯಮತ್ತನಾದವನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ತಿಳಿಯದಂತೆ।
Verse 38
देहोऽपि दैववशग: खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासु: । तं सप्रपञ्चमधिरूढसमाधियोग: स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तु: ॥ ३८ ॥
ಇಂತಹ ಮುಕ್ತ ಯೋಗಿಯ ದೇಹವೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಭಗವಂತನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಜಾಗೃತನಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ದೇಹದ ಉಪಫಲಗಳನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕನಸಿನ ದೇಹಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 39
यथा पुत्राच्च वित्ताच्च पृथङ्मर्त्य: प्रतीयते । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्देहादे: पुरुषस्तथा ॥ ३९ ॥
ಮಗ ಮತ್ತು ಧನವು ತನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಇದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಅವನ್ನು ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ, ದೇಹಾದಿಗಳನ್ನು ‘ನಾನೇ’ ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮಗ-ಧನವು ತನ್ನಿಂದ ಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾದಂತೆ, ಮುಕ್ತಾತ್ಮನು ತಾನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಹ ಒಂದಲ್ಲವೆಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 40
यथोल्मुकाद्विस्फुलिङ्गाद्धूमाद्वापि स्वसम्भवात् । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्यथाग्नि: पृथगुल्मुकात् ॥ ४० ॥
ಮಂಡುವ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಜ್ವಾಲೆ, ಕಿಡಿಗಳು, ಹೊಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅಗ್ನಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ।
Verse 41
भूतेन्द्रियान्त:करणात्प्रधानाज्जीवसंज्ञितात् । आत्मा तथा पृथग्द्रष्टा भगवान्ब्रह्मसंज्ञित: ॥ ४१ ॥
ಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅಂತಃಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾದ ‘ಜೀವ’ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಭಗವಾನನೇ ದ್ರಷ್ಟಾ-ಸಾಕ್ಷಿ ಆತ್ಮನು।
Verse 42
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षेतानन्यभावेन भूतेष्विव तदात्मताम् ॥ ४२ ॥
ಯೋಗಿಯು ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನೂ, ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಭೇದರಹಿತವಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 43
स्वयोनिषु यथा ज्योतिरेकं नाना प्रतीयते । योनीनां गुणवैषम्यात्तथात्मा प्रकृतौ स्थित: ॥ ४३ ॥
ಒಂದೇ ಅಗ್ನಿ ವಿಭಿನ್ನ ಮರಗಳ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣವೈಷಮ್ಯದಿಂದ ಒಂದೇ ಆತ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 44
तस्मादिमां स्वां प्रकृतिं दैवीं सदसदात्मिकाम् । दुर्विभाव्यां पराभाव्य स्वरूपेणावतिष्ठते ॥ ४४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯರೂಪವಾಗಿ ಸತ್-ಅಸತ್ ಎಂದು ತೋರುವ, ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಠಿಣವಾದ ತನ್ನ ದೈವೀ ಪ್ರಕೃತಿ—ಮಾಯೆಯನ್ನು—ಜಯಿಸಿದ ಯೋಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Frequently Asked Questions
Kapila’s method culminates in personalist absorption: the purified mind beholds and serves the Supreme Lord’s eternal form (Viṣṇu/Hari) within the heart. The meditation is not on a formless absolute but on Bhagavān’s features, ornaments, weapons, and compassionate glances, and it matures into bhakti marked by love (prema), tears, and complete detachment from material desire.
Limb-by-limb meditation (aṅgaśaḥ dhyāna) stabilizes attention and prevents the mind from scattering. Each limb becomes a devotional anchor, drawing the mind from gross distraction to subtle absorption, until remembrance becomes continuous and affectionate—culminating in samādhi where the mind is fixed in Hari rather than in sense objects.
Prāṇāyāma is presented as a purificatory aid: it steadies the mind, clears disturbances, and supports sense-withdrawal and concentration. Kapila explains that regulated breath helps remove mental agitation and supports deeper meditation, but the chapter’s telos is devotion—meditating on the Lord until the heart is transformed.
Parambrahma, the Supreme Personality of Godhead, is the ultimate seer, distinct from the individual jīva who is associated with senses, elements, and conditioned consciousness. Realization means discerning that bodily pleasure and pain belong to false ego and guṇas, while the self is a dependent conscious being meant to be aligned with the Supreme.
The yogī recognizes all manifestations as energies (śakti) of the Supreme and thus sees living entities without material distinction. Like fire appearing differently according to wood and conditions, the same pure spirit is expressed through bodies shaped by the guṇas—leading to compassion and non-envious, spiritual equality.