Adhyaya 24

Verse 1

मैत्रेय उवाच निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनि: । दयालु: शालिनीमाह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ॥ १ ॥

ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ವೈರಾಗ್ಯಭರಿತ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ, ಮನುವಿನ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಪುತ್ರಿ ದೇವಹೂತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ದಯಾಳು ಮುನಿ ಕರ್ಧಮನು ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 2

ऋषिरुवाच मा खिदो राजपुत्रीत्थमात्मानं प्रत्यनिन्दिते । भगवांस्तेऽक्षरो गर्भमदूरात्सम्प्रपत्स्यते ॥ २ ॥

ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಶರಾಗಬೇಡ; ನೀ ನಿಂದಾರ್ಹಳಲ್ಲ, ಪ್ರಶಂಸನೀಯಳೇ. ಅಚ್ಯುತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವನು।

Verse 3

धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च । तपोद्रविणदानैश्च श्रद्धया चेश्वरं भज ॥ ३ ॥

ನೀನು ಪವಿತ್ರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ನಿಯಮ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧನದಾನಗಳಿಂದ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಭಜಿಸು.

Verse 4

स त्वयाराधित: शुक्लो वितन्वन्मामकंयश: । छेत्ता ते हृदयग्रन्थिमौदर्यो ब्रह्मभावन: ॥ ४ ॥

ನೀನು ಆರಾಧಿಸಿದ ಆ ಪರಮ ಶುದ್ಧ ಭಗವಾನ್ ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವನು; ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿನ್ನ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಛೇದಿಸುವನು.

Verse 5

मैत्रेय उवाच देवहूत्यपि संदेशं गौरवेण प्रजापते: । सम्यक् श्रद्धाय पुरुषं कूटस्थमभजद्गुरुम् ॥ ५ ॥

ಶ್ರೀ ಮೈತ್ರೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಹೂತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕರ್ದಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಕೂಟಸ್ಥ ಜಗದ್ಗುರು ಪರಮಪುರುಷನನ್ನು ಭಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.

Verse 6

तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदन: । कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ॥ ६ ॥

ಬಹು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಮಧುಸೂದನನು ಕರ್ದಮನ ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇವಹೂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು; ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮರದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ.

Verse 7

अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघना: । गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसो मुदा ॥ ७ ॥

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಘನಘನ ಮೋಡಗಳಂತೆ ದೇವತೆಗಳು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದರು; ಗಂಧರ್ವರು ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ಅಪ್ಸರಸರು ಹರ್ಷದಿಂದ ನೃತ್ಯಿಸಿದರು.

Verse 8

पेतु: सुमनसो दिव्या: खेचरैरपवर्जिता: । प्रसेदुश्च दिश: सर्वा अम्भांसि च मनांसि च ॥ ८ ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಅವತರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳು ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಎಲ್ಲ ಜಲಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನವಾದವು.

Verse 9

तत्कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । स्वयम्भू: साकमृषिभिर्मरीच्यादिभिरभ्ययात् ॥ ९ ॥

ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮರಿೀಚಿ ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 10

भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् । तत्त्वसंख्यानविज्ञप्‍त्यै जातं विद्वानज: स्वराट् ॥ १० ॥

ಹೇ ಶತ್ರುಹನ್! ಜನ್ಮರಹಿತನೂ ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರನೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮನು, ದೇವಹೂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಅಂಶವಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಭಗವಂತನ ಒಂದು ಅಂಶವು ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗವೆಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಅವತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.

Verse 11

सभाजयन् विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम् । प्रहृष्यमाणैरसुभि: कर्दमं चेदमभ्यधात् ॥ ११ ॥

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತದಿಂದ, ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವತಾರಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಕರ್ಧಮನಿಗೆ (ಮತ್ತು ದೇವಹೂತಿಗೆ) ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 12

ब्रह्मोवाच त्वया मेऽपचितिस्तात कल्पिता निर्व्यलीकत: । यन्मे सञ्जगृहे वाक्यं भवान्मानद मानयन् ॥ १२ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ತಾತ ಕರ್ಧಮ! ನೀನು ಯಾವುದೇ ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ್ದೀ. ನಾನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀನು ಆಚರಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದ್ದೀ.

Verse 13

एतावत्येव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकै: । बाढमित्यनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वच: ॥ १३ ॥

ಪುತ್ರರು ತಂದೆಗೆ ಇಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ತಂದೆ ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ‘ಹೌದು ಸ್ವಾಮಿ’ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು.

Verse 14

इमा दुहितर: सत्यस्तव वत्स सुमध्यमा: । सर्गमेतं प्रभावै: स्वैर्बृंहयिष्यन्त्यनेकधा ॥ १४ ॥

ಓ ವತ್ಸ, ನಿನ್ನ ಸೊಂಟ ಸಣ್ಣದಾದ ಪುತ್ರಿಯರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸತೀಮಣಿಗಳು. ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಂತತಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವರು.

Verse 15

अतस्त्वमृषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि । आत्मजा: परिदेह्यद्य विस्तृणीहि यशो भुवि ॥ १५ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸು.

Verse 16

वेदाहमाद्यं पुरुषमवतीर्णं स्वमायया । भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने ॥ १६ ॥

ಓ ಕರ್ಧಮ, ಆದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಅವನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ಈಗ ಕಪಿಲ ಮುನಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 17

ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणामुद्धरन् जटा: । हिरण्यकेश: पद्माक्ष: पद्ममुद्रापदाम्बुज: ॥ १७ ॥

ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ-ಯೋಗದಿಂದ ಕಪಿಲ ಮುನಿ—ಸುವರ್ಣ ಕೇಶ, ಪದ್ಮಾಕ್ಷ, ಮತ್ತು ಪದ್ಮಚಿಹ್ನಾಂಕಿತ ಪಾದಪದ್ಮ ಹೊಂದಿರುವವನು—ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದ ಕರ್ಮವಾಸನೆಯ ಗಾಢಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮೂಲವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕುವನು.

Verse 18

एष मानवि ते गर्भं प्रविष्ट: कैटभार्दन: । अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति ॥ १८ ॥

ಹೇ ಮನುಪುತ್ರಿ ದೇವಹೂತಿ! ಕೈಟಭನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಅದೇ ಪರಮಪುರುಷನು ಈಗ ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಅಜ್ಞಾನ-ಸಂಶಯಗಳ ಗಾಂಠವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಲೋಕಮೆಲ್ಲ ಸಂಚರಿಸುವನು.

Verse 19

अयं सिद्धगणाधीश: साङ्ख्याचार्यै: सुसम्मत: । लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धन: ॥ १९ ॥

ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಸಿದ್ಧಗಣಗಳ ಅಧೀಶನಾಗುವನು. ಸಾಂಖ್ಯಾಚಾರ್ಯರು ಅವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಕಪಿಲ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವನು.

Verse 20

मैत्रेय उवाच तावाश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारै: सहनारद: । हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ ॥ २० ॥

ಶ್ರೀ ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ, ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ಹಂಸ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರು ಮತ್ತು ನಾರದನೊಂದಿಗೆ ಹಂಸವಾಹನದಲ್ಲಿ ಏರಿ ತ್ರಿಧಾಮಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಮ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 21

गते शतधृतौ क्षत्त: कर्दमस्तेन चोदित: । यथोदितं स्वदुहितृ: प्रादाद्विश्वसृजां तत: ॥ २१ ॥

ಓ ಕ್ಷತ್ತಾ (ವಿದುರೆ)! ಶತಧೃತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತೆರಳಿದ ನಂತರ, ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದಂತೆ ತನ್ನ ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಒಂಬತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 22

मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥

ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಮರೀಚಿಗೆ, ಅನಸೂಯೆಯನ್ನು ಅತ್ರಿಗೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಅಂಗಿರಸಿಗೆ, ಹವಿರ್ಭುವನ್ನು ಪುಲಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಗತಿಯನ್ನು ಪುಲಹನಿಗೆ, ಪತಿವ್ರತೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕ್ರತುವಿಗೆ, ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಭೃಗುವಿಗೆ, ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 23

मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥

ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಮರೀಚಿಗೆ, ಅನಸೂಯೆಯನ್ನು ಅತ್ರಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಅಂಗಿರಸಿಗೆ, ಹವಿರ್ಭುವನ್ನು ಪುಲಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು. ಗತಿಯನ್ನು ಪುಲಹನಿಗೆ, ಪತಿವ್ರತೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕ್ರತುವಿಗೆ, ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಭೃಗುವಿಗೆ, ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

Verse 24

अथर्वणेऽददाच्छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते । विप्रर्षभान् कृतोद्वाहान् सदारान् समलालयत् ॥ २४ ॥

ಅಥರ್ವನಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಆ ಶಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಯಜ್ಞವು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅವರ ಪತ್ನಿಯರೊಡನೆ ಅವರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದನು.

Verse 25

ततस्त ऋषय: क्षत्त कृतदारा निमन्‍त्र्‍य तम् । प्रातिष्ठन्नन्दिमापन्ना: स्वं स्वमाश्रममण्डलम् ॥ २५ ॥

ಓ ಕ್ಷತ್ತಾ (ವಿದುರೆ), ವಿವಾಹಗಳು ನೆರವೇರಿದ ಬಳಿಕ ಆ ಋಷಿಗಳು ಕರ್ಧಮನಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತಮತಮ ಆಶ್ರಮಮಂಡಲಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 26

स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् । विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ॥ २६ ॥

ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ತ್ರಿಯುಗನಾದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ, ಅವನು ಏಕಾಂತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 27

अहो पापच्यमानानां निरये स्वैरमङ्गलै: । कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवता: ॥ २७ ॥

ಕರ್ಧಮ ಮುನಿ ಹೇಳಿದರು— ಅಹೋ! ತಮ್ಮದೇ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಭೌತಿಕ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು ನರಕದಲ್ಲಿ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, ಈ ಲೋಕದ ದೇವತೆಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ।

Verse 28

बहुजन्मविपक्‍वेन सम्यग्योगसमाधिना । द्रष्टुं यतन्ते यतय: शून्यागारेषु यत्पदम् ॥ २८ ॥

ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಪರಿಪಕ್ವ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಯೋಗ-ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಯತಿಗಳು ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಪದಪದ್ಮದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 29

स एव भगवानद्य हेलनं नगणय्य न: । गृहेषु जातो ग्राम्याणां य: स्वानां पक्षपोषण: ॥ २९ ॥

ನಮ್ಮಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಅದೇ ಭಗವಂತನು ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ—ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಮಾತ್ರ।

Verse 30

स्वीयं वाक्यमृतं कर्तुमवतीर्णोऽसि मे गृहे । चिकीर्षुर्भगवान् ज्ञानं भक्तानां मानवर्धन: ॥ ३० ॥

ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದರು: ಭಕ್ತರ ಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಭುವೇ, ನಿಮ್ಮ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಜ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ನೀವು ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 31

तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव । यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानामरूपिण: ॥ ३१ ॥

ಹೇ ಭಗವಾನ್, ನಿಮಗೆ ಭೌತಿಕ ರೂಪವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿಮ್ಮದೇ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯ ರೂಪಗಳಿವೆ; ಅವೇ ನಿಮ್ಮ ಪರಮಾತೀತ ಸ್ವರೂಪಗಳು, ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದಕರವಾದವು।

Verse 32

त्वां सूरिभिस्तत्त्वबुभुत्सयाद्धा सदाभिवादार्हणपादपीठम् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोध- वीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ॥ ३२ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು, ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುವ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸದಾ ನಿಮ್ಮ ಪದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ವಂದನೆ-ಆರಾಧನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಶ್ರಯವೆಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಐಶ್ವರ್ಯ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ, ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಕಮಲಪಾದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ।

Verse 33

परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् । आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥ ३३ ॥

ನಾನು ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲನ ಶರಣು ಹೊಂದುತ್ತೇನೆ—ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರಾತ್ಪರನು, ಪ್ರಧಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ) ಹಾಗೂ ಕಾಲದ ಅಧೀಶನು, ತ್ರಿಗುಣಮಯ ಲೋಕಗಳ ಪಾಲಕನು, ಪ್ರಳಯಾನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಲೀನಗೊಳಿಸುವವನು।

Verse 34

आ स्माभिपृच्छेऽद्य पतिं प्रजानां त्वयावतीर्णर्ण उताप्तकाम: । परिव्रजत्पदवीमास्थितोऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन् विशोक: ॥ ३४ ॥

ಹೇ ಪ್ರಜಗಳ ಸ್ವಾಮಿ! ಇಂದು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಪಿತೃಋಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ನನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಶೋಕವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 35

श्री भगवानुवाच मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । अथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृतं मुने ॥ ३५ ॥

ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದರು: ಲೋಕದ ಜನರಿಗೆ ನನ್ನ ವಚನ—ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರಲಿ—ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಪ್ರಮಾಣ. ಓ ಮುನಿಯೇ! ನಾನು ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆ ‘ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನಾನು ಅವತರಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 36

एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् । प्रसंख्यानाय तत्त्वानां सम्मतायात्मदर्शने ॥ ३६ ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಈ ಅವತಾರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗಾಗಿ—ಅನಾವಶ್ಯಕ ಭೌತಿಕ ಆಶೆಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗಾಗಿ—ಆತ್ಮದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಖ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆಗಿದೆ।

Verse 37

एष आत्मपथोऽव्यक्तो नष्ट: कालेन भूयसा । तं प्रवर्तयितुं देहमिमं विद्धि मया भृतम् ॥ ३७ ॥

ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಠಿಣವಾದ ಮಾರ್ಗವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸಲು ನಾನು ಈ ಕಪಿಲ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ—ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ.

Verse 38

गच्छ कामं मयापृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । जित्वा सुदुर्जयं मृत्युममृतत्वाय मां भज ॥ ३८ ॥

ನನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದಂತೆ ಹೋಗು; ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸು. ದುರ್ಜಯ ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸು.

Verse 39

मामात्मानं स्वयंज्योति: सर्वभूतगुहाशयम् । आत्मन्येवात्मना वीक्ष्य विशोकोऽभयमृच्छसि ॥ ३९ ॥

ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಸದಾ ಕಾಣುವೆ. ಆಗ ನೀನು ಶೋಕ-ಭಯರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 40

मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्वकर्मणाम् । वितरिष्ये यया चासौ भयं चातितरिष्यति ॥ ४० ॥

ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೂ ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವೆನು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಫಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವಳು ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದು ಭೌತಿಕ ಭಯವನ್ನು ದಾಟುವಳು.

Verse 41

मैत्रेय उवाच एवं समुदितस्तेन कपिलेन प्रजापति: । दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनमेव जगाम ह ॥ ४१ ॥

ಶ್ರೀ ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಪುತ್ರ ಕಪಿಲನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕರ್ದಮ ಮುನಿಯು ಸಂತೋಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 42

व्रतं स आस्थितो मौनमात्मैकशरणो मुनि: । नि:सङ्गो व्यचरत्क्षोणीमनग्निरनिकेतन: ॥ ४२ ॥

ಮುನಿ ಕರ್ದಮನು ಮೌನವ್ರತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಪರಮಪುರುಷನನ್ನೇ ಏಕಶರಣವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ನಿಃಸಂಗನಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸಿಯಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು—ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ, ನಿವಾಸವಿಲ್ಲ.

Verse 43

मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत्तत्सदसत: परम् । गुणावभासे विगुण एकभक्त्यानुभाविते ॥ ४३ ॥

ಅವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಪರಮಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು; ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದವನು, ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸಿದರೂ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತನು, ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಅನುಭವ್ಯನು।

Verse 44

निरहंकृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्व: समद‍ृक् स्वद‍ृक् । प्रत्यक्प्रशान्तधीर्धीर: प्रशान्तोर्मिरिवोदधि: ॥ ४४ ॥

ಹೀಗೆ ಅವನು ಕ್ರಮೇಣ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು. ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಅಚಲ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವವನು, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಕಾಣಬಲ್ಲವನಾದನು. ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಅಂತರ್ಮುಖವಾಗಿ, ಅಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸಾಗರದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಂತವಾಯಿತು।

Verse 45

वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि । परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धन: ॥ ४५ ॥

ಹೀಗೆ ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಪರಾಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು।

Verse 46

आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् । अपश्यत्सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ॥ ४६ ॥

ಅವನು ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೂ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡನು।

Verse 47

इच्छाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतसा । भगवद्भक्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गति: ॥ ४७ ॥

ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಚಿತ್ತನಾಗಿ, ನಿರ್ಮಲ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾದ ಕರ್ಧಮ ಮುನಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾಗವತೀ ಗತಿ—ಭಗವದ್ದಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮಾರ್ಗ—ಪಡೆದನು।