Adhyaya 16
The Lord’s Apology to the Kumāras and the Fall of Jaya and Vijaya
ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕುಮಾರರು ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾದ ಜಯ–ವಿಜಯರನ್ನು ಶಪಿಸಿದಾಗ ಸಂಕಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಸೇವಕರ ಅಪರಾಧದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಹೊತ್ತು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ರಿತರು ತನ್ನದೇ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಸಾಧು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನ್ನದಾನ–ನೈವೇದ್ಯ ಯಜ್ಞಾಹುತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯ, ವೈಷ್ಣವ ಪಾದರಜ ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಮೊದಲಿನ ಕೋಪದಿಂದ ಶಮನಗೊಂಡು ಭಗವಂತನ ವೇದಸಮಾನ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮೃದುವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಅವನ ಗೂಢ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅರಿಯಲಾರರು. ಧರ್ಮದ ಮೂಲವೂ ರಕ್ಷಕನೂ ಆದ ಅವನ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಅವರು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಪವು ತನ್ನ ಅನುಮತಿಯಲ್ಲೇ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಭಗವಂತನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಜಯವಿಜಯರು ದೈತ್ಯಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆದರೂ, ಕ್ರೋಧಜನಿತ ತೀವ್ರ ತದೇಕಭಾವದಿಂದ ಶೀಘ್ರವೇ ಮರಳಿ ಬರುವರು. ಅವರು ವೈಕುಂಠವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪೂರ್ವವಾಣಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆ ದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವತರಣೆಯತ್ತ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮತೋಲನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । प्रतिनन्द्य जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभु: ॥ १ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯೋಗಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಆ ಮುನಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ವೈಕುಂಠನಿವಾಸಿಯಾದ ಸರ್ವವಿಭು ಭಗವಾನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।
Verse 2
श्रीभगवानुवाच एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च । कदर्थीकृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् ॥ २ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಇವರು ನನ್ನ ಪಾರ್ಷದರು ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ; ನನ್ನನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಮಹಾ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ।
Verse 3
यस्त्वेतयोर्धृतो दण्डो भवद्भिर्मामनुव्रतै: । स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो देवहेलनात् ॥ ३ ॥
ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನೀವು ಇವರಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ ದಂಡವನ್ನು ನಾನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ದೇವಹೇಳನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ನಮಗೂ ಅನುಮತವಾಗಿದೆ।
Verse 4
तद्व: प्रसादयाम्यद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । तद्धीत्यात्मकृतं मन्ये यत्स्वपुम्भिरसत्कृता: ॥ ४ ॥
ಇಂದು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ; ನನಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಪರಮ ದೈವ. ನನ್ನ ಸೇವಕರು ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನವನ್ನು ನಾನು ನನ್ನದೇ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಘಟನೆಯಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇನೆ।
Verse 5
यन्नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृतागसि । सोऽसाधुवादस्तत्कीर्तिं हन्ति त्वचमिवामय: ॥ ५ ॥
ಸೇವಕನು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದಾಗ ಜನರು ಯಜಮಾನನನ್ನೇ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ನಿಂದೆ ಯಜಮಾನನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ವೇತಕುಷ್ಠವು ಚರ್ಮವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 6
यस्यामृतामलयश:श्रवणावगाह: सद्य: पुनाति जगदाश्वपचाद्विकुण्ठ: । सोऽहं भवद्भय उपलब्धसुतीर्थकीर्ति- श्छिन्द्यां स्वबाहुमपि व: प्रतिकूलवृत्तिम् ॥ ६ ॥
ನನ್ನ ಅಮೃತಸಮಾನ ನಿರ್ಮಲ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುವುದೇ ಸ್ನಾನದಂತೆ; ಅದು ಜಗತ್ತನ್ನು, ಶ್ವಪಚ ಚಾಂಡಾಲನನ್ನೂ ಕೂಡ, ತಕ್ಷಣ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ನೀವು ನನನ್ನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಅರಿತಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಭುಜವೂ ನಿಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಅದನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಲು ನಾನು ಹಿಂಜರಿಯುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 7
यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं सद्य:क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् । न श्रीर्विरक्तमपि मां विजहाति यस्या: प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् वहन्ति ॥ ७ ॥
ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸೇವಕನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಪವಿತ್ರ ರೇಣು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಮಲವನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಆ ಸೇವೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹಾಗಾಗಿದೆ—ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇತರರು ಅವಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿ ನಿಯಮ-ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 8
नाहं तथाद्मि यजमानहविर्विताने श्च्योतद्घृतप्लुतमदन् हुतभुङ्मुखेन । यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोऽनुघासं तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकै: ॥ ८ ॥
ಯಜಮಾನರು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ—ಅದು ನನ್ನದೇ ಒಂದು ಮುಖ—ಘೃತಸಿಕ್ತ ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ನಾನು ಅಷ್ಟು ರಸದಿಂದ ಭುಂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ನನಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬಾಯಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ತುಪ್ಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ರುಚಿಕರ ಗ್ರಾಸಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 9
येषां बिभर्म्यहमखण्डविकुण्ठयोग- मायाविभूतिरमलाङ्घ्रि रज: किरीटै: । विप्रांस्तु को न विषहेत यदर्हणाम्भ: सद्य: पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ॥ ९ ॥
ನಾನು ಅಖಂಡ ವೈಕುಂಠ-ಯೋಗಮಾಯಾ ವಿಭೂತಿಯ ಅಧಿಪತಿ; ಗಂಗಾಜಲವು ನನ್ನ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನೆಯ ಶೇಷ. ಅದೇ ಜಲವನ್ನು ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶಿವನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ವೈಷ್ಣವರ ಪಾದರಜವನ್ನು ಕಿರೀಟದಂತೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಧರಿಸಲು ಯಾರು ನಿರಾಕರಿಸುವರು?
Verse 10
ये मे तनूर्द्विजवरान्दुहतीर्मदीया भूतान्यलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या । द्रक्ष्यन्त्यघक्षतदृशो ह्यहिमन्यवस्तान् गृध्रा रुषा मम कुषन्त्यधिदण्डनेतु: ॥ १० ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದ ಜೀವಿಗಳು ನನ್ನದೇ ದೇಹ. ತಮ್ಮ ಪಾಪದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾನಿಗೊಂಡವರು ಭೇದಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕ್ರುದ್ಧ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ; ಪಾಪಿಗಳ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ಯಮರಾಜನ ಗೃಧ್ರಸಮಾನ ದೂತರು ಕೋಪದಿಂದ ತಮ್ಮ ಚಂಚುಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಚೂರುಚೂರಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 11
ये ब्राह्मणान्मयि धिया क्षिपतोऽर्चयन्त- स्तुष्यद्धृद: स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्रा: । वाण्यानुरागकलयात्मजवद् गृणन्त: सम्बोधयन्त्यहमिवाहमुपाहृतस्तै: ॥ ११ ॥
ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವರು ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವವರು—ಹೃದಯ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರು, ಅಮೃತಮಯ ನಗುವಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪದ್ಮಮುಖದವರು—ಪ್ರೇಮಭರಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಗನು ಕೋಪಗೊಂಡ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥವರು ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಾನು ಕೂಡ ಅವರಿಂದಲೇ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಂತೆ ಆಗುತ್ತೇನೆ।
Verse 12
तन्मे स्वभर्तुरवसायमलक्षमाणौ युष्मद्वयतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्य: । भूयो ममान्तिकमितां तदनुग्रहो मे यत्कल्पतामचिरतो भृतयोर्विवास: ॥ १२ ॥
ನನ್ನ ಈ ಸೇವಕರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯದೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧ ಅತಿಕ್ರಮ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪರಾಧಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಅವರು ಶೀಘ್ರವೇ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಮರಳಲಿ, ನನ್ನ ಧಾಮದಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ವಾಸನಕಾಲ ಅಚಿರದಲ್ಲೇ ಮುಗಿಯಲಿ ಎಂದು ನೀವು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಮೇಲಾದ ಅನುಗ್ರಹವೆಂದು ಎಣಿಸುವೆನು.
Verse 13
बह्मोवाच अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् । नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ॥ १३ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಋಷಿಗಳು ಕ್ರೋಧಸರ್ಪದ ದಂಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯಂತೆ ಇರುವ ಭಗವಂತನ ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ಅವರ ಆತ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 14
सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् । विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस्तच्चिकीर्षितम् ॥ १४ ॥
ಭಗವಂತನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಣಿ ಕೇಳಲು ಲಘುವಾಗಿದ್ದರೂ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಆಗಿತ್ತು. ಋಷಿಗಳು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದು ಕೇಳಿ ಮನನ ಮಾಡಿದರೂ, ಆ ಅಗಾಧ ಆಳಕ್ಕೆ ಮುಳುಗಿದರೂ, ಭಗವಂತನು ಏನು ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 15
ते योगमाययारब्धपारमेष्ठ्यमहोदयम् । प्रोचु: प्राञ्जलयो विप्रा: प्रहृष्टा: क्षुभितत्वच: ॥ १५ ॥
ಆ ನಾಲ್ವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳು, ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪರಮಪುರುಷನ ಮಹಿಮಾಮಯ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಿತರಾದರು; ಅವರ ದೇಹವೆಲ್ಲ ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 16
ऋषय ऊचु: न वयं भगवन् विद्मस्तव देव चिकीर्षितम् । कृतो मेऽनुग्रहश्चेति यदध्यक्ष: प्रभाषसे ॥ १६ ॥
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭಗವನ್, ಓ ದೇವಾ! ನೀವು ಏನು ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ‘ನೀವು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ’ ಎಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತೀರಿ; ನಾವು ನಿಮಗೆ ಏನೋ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದಂತೆ.
Verse 17
ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणा: किल ते प्रभो । विप्राणां देवदेवानां भगवानात्मदैवतम् ॥ १७ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ಧರ್ಮದ ಪರಮ ಅಧಿಷ್ಠಾತ ದೇವ ನೀನೇ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಇತರರಿಗೆ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತೀ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಪರಮ ಆರಾಧ್ಯನು ನೀನೇ.
Verse 18
त्वत्त: सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस्तव । धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान्मत: ॥ १८ ॥
ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಅವತಾರ-ಸ್ವರೂಪಗಳಿಂದ ನೀನು ಸದಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀ. ಧರ್ಮದ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಗುರಿ ನೀನೇ; ನಮ್ಮ ಮತದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿತ್ಯ, ಅಕ್ಷಯ, ನಿರ್ವಿಕಾರನು.
Verse 19
तरन्ति ह्यञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । योगिन: स भवान् किंस्विदनुगृह्येत यत्परै: ॥ १९ ॥
ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರಣವನ್ನು (ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು) ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅಸಾಧ್ಯ; ನೀನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು.
Verse 20
यं वै विभूतिरुपयात्यनुवेलमन्यै- रर्थार्थिभि: स्वशिरसा धृतपादरेणु: । धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुव्रतपतेरिव कामयाना ॥ २० ॥
ಇತರ ಅರ್ಥಾರ್ಥಿಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವ ಪಾದಧೂಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೂ ನಿಯತವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸೇವೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಧನ್ಯ ಭಕ್ತನು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹೊಸ ತುಳಸಿಮಾಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಧುವ್ರತಪತಿ (ಜೇನುನೊಣಗಳ ರಾಜ) ಮುತ್ತಾಡುವಂತೆ, ನಿನ್ನ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಅವಳು ಆಸೆಪಡುತ್ತಾಳೆ.
Verse 21
यस्तां विविक्तचरितैरनुवर्तमानां नात्याद्रियत्परमभागवतप्रसङ्ग: । स त्वं द्विजानुपथपुण्यरज: पुनीत: श्रीवत्सलक्ष्म किमगा भगभाजनस्त्वम् ॥ २१ ॥
ಹೇ ಶ್ರೀವತ್ಸಲಕ್ಷ್ಮ! ಪರಮ ಭಾಗವತ ಭಕ್ತರ ಸಂಗತಿಗೂ ಅವರ ಚರಿತ್ರೆಗಳಿಗೂ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿರಂತರ ಪ್ರೇಮಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯರ ಮೇಲೂ ನೀನು ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾರ್ಗದ ಪುಣ್ಯಧೂಳಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು? ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಗುರುತು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ‘ಭಾಗ್ಯವಂತ’ನಾಗಿಸಬಲ್ಲದು?
Verse 22
धर्मस्य ते भगवतस्त्रियुग त्रिभि: स्वै: पद्भिश्चराचरमिदं द्विजदेवतार्थम् । नूनं भृतं तदभिघाति रजस्तमश्च सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ २२ ॥
ಓ ಭಗವಾನ್! ನೀನೇ ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಮೂರು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳೂ ದ್ವಿಜರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀ. ವರದವಾದ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಮಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಅನ್ನು ದೂರಮಾಡು.
Verse 23
न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदिहात्मगोपं गोप्ता वृष: स्वर्हणेन ससूनृतेन । तर्ह्येव नङ्क्ष्यति शिवस्तव देव पन्था लोकोऽग्रहीष्यदृषभस्य हितत्प्रमाणम् ॥ २३ ॥
ಓ ದೇವಾ! ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜಕುಲವನ್ನು ಪೂಜೆಯೂ ಮೃದು ವಚನಗಳೂ ಮೂಲಕ ನೀನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಮಂಗಳಕರ ಆರಾಧನಾ ಮಾರ್ಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಜನರು ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು.
Verse 24
तत्तेऽनभीष्टमिव सत्त्वनिधेर्विधित्सो: क्षेमं जनाय निजशक्तिभिरुद्धृतारे: । नैतावता त्र्यधिपतेर्बत विश्वभर्तु- स्तेज: क्षतं त्ववनतस्य स ते विनोद: ॥ २४ ॥
ಓ ಸತ್ತ್ವನಿಧಿ ಪ್ರಭು! ಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ದುಷ್ಟ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೀ; ಅದು ನಿನಗೆ ಅನಭೀಷ್ಟವಾದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ತ್ರಿಸೃಷ್ಟಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ವಿಶ್ವಭರ್ತನಾದ ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಯಾವ ಹಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ವಿನಯವೇ ನಿನ್ನ ಅತೀತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ವಿನೋದ.
Verse 25
यं वानयोर्दममधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तदनुमन्महि निर्व्यलीकम् । अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो येऽनागसौ वयमयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ २५ ॥
ಓ ಅಧೀಶಾ! ಈ ಇಬ್ಬರು ನಿರ್ದೋಷಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನಮಗೆ ನೀನು ಯಾವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕೆಂದರೂ ನಾವು ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ದೋಷರಹಿತರನ್ನು ಪಾಪದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ನಾವು ಶಾಪ ನೀಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.
Verse 26
श्रीभगवानुवाच एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्य: संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । भूय: सकाशमुपयास्यत आशु यो व: शापो मयैव निमितस्तदवेत विप्रा: ॥ २६ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿಪ್ರರೇ! ನೀವು ವಿಧಿಸಿದ ದಂಡವು ಮೂಲತಃ ನನ್ನಿಂದಲೇ ನಿಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಸುರಯೋನಿಗೆ ಬೀಳುವರು; ಆದರೆ ಕೋಪದಿಂದ ತೀವ್ರಗೊಂಡ ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಡನೆ ದೃಢ ಯೋಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಶೀಘ್ರವೇ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಮರಳುವರು.
Verse 27
ब्रह्मोवाच अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयनानन्दभाजनम् । वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयंप्रभम् ॥ २७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಯಂಪ್ರಭವಾದ ವೈಕುಂಠಲೋಕದಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠನಾಥ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೇತ್ರಾನಂದಕರವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಿ, ಮುನಿಗಳು ಆ ದಿವ್ಯಧಾಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟರು।
Verse 28
भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च । प्रतिजग्मु: प्रमुदिता: शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥ २८ ॥
ಮುನಿಗಳು ಭಗವಂತನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವೈಷ್ಣವಶ್ರೀಯ ದಿವ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು।
Verse 29
भगवाननुगावाह यातं मा भैष्टमस्तु शम् । ब्रह्मतेज: समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ २९ ॥
ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—ಹೋಗಿರಿ, ಭಯಪಡಬೇಡಿ; ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪವನ್ನು ನಿಷ್ಫಲಗೊಳಿಸಲು ನಾನು ಸಮರ್ಥನಾದರೂ, ನಾನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಅನುಮೋದನೆ ಇದೆ.
Verse 30
एतत्पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा । पुरापवारिता द्वारि विशन्ती मय्युपारते ॥ ३० ॥
ಈ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕ್ರುದ್ಧಳಾದ ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಹೇಳಿದ್ದಳು—ನಾನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ನನ್ನ ಧಾಮದಿಂದ ಹೊರಟು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನೀವು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ತಡೆದಿರಿ।
Verse 31
मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् । प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुन: ॥ ३१ ॥
ಕ್ರೋಧಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ ನೀವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅವಹೇಳನದ ಪಾಪವನ್ನು ದಾಟಿ ಶುದ್ಧರಾಗುವಿರಿ; ಅತಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಮರಳುವಿರಿ।
Verse 32
द्वा:स्थावादिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यमाविशत् ॥ ३२ ॥
ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅನೇಕ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿಯೂ ಸರ್ವಾತಿಶಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ವೈಭವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ತನ್ನ ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 33
तौ तु गीर्वाणऋषभौ दुस्तराद्धरिलोकत: । हतश्रियौ ब्रह्मशापादभूतां विगतस्मयौ ॥ ३३ ॥
ಆದರೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪದಿಂದ ತಮ್ಮ ಶ್ರೀ-ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ವಿಷಣ್ಣರಾಗಿ ಹರಿಯ ವೈಕುಂಠಲೋಕದಿಂದ ಪತನರಾದರು।
Verse 34
तदा विकुण्ठधिषणात्तयोर्निपतमानयो: । हाहाकारो महानासीद्विमानाग्र्येषु पुत्रका: ॥ ३४ ॥
ಆಗ ಜಯ-ವಿಜಯರು ಭಗವಂತನ ಧಾಮದಿಂದ ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ—ನಿರಾಶೆಯ ಗರ್ಜನೆ—ಎದ್ದಿತು।
Verse 35
तावेव ह्यधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरे: । दितेर्जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ॥ ३५ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಹರಿಯ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಧಾನ ಪಾರ್ಷದ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಈಗ ದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯ ಪ್ರಬಲ ತೇಜೋಮಯ ವೀರ್ಯವು ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ।
Verse 36
तयोरसुरयोरद्य तेजसा यमयोर्हि व: । आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस्तद्विधित्सति ॥ ३६ ॥
ಇಂದು ಆ ಜೋಡಿ ಅಸುರರ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ನಿಮಗೆ ಅಶಾಂತಿ ತಂದಿದೆ; ಅದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನೇ ವಿಧಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 37
विश्वस्य य: स्थितिलयोद्भवहेतुराद्यो योगेश्वरैरपि दुरत्यययोगमाय: । क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस्त्र्यधीश- स्तत्रास्मदीयविमृशेन कियानिहार्थ: ॥ ३७ ॥
ಹೇ ಪುತ್ರರೇ, ಭಗವಾನನೇ ತ್ರಿಗುಣಾಧೀಶನು; ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳಿಗೆ ಆದಿಕಾರಣ. ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಯೋಗಮಾಯೆಯನ್ನು ಯೋಗೇಶ್ವರರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾರರು. ಆ ಆದಿಪುರುಷ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ನಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಧಿಸುವನು; ಹಾಗಿರಲು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ನಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Frequently Asked Questions
Because the doorkeepers act as His representatives, their misconduct reflects upon the master, and the Lord models dharma by accepting moral accountability. In bhāgavata theology, humility before devotees and brāhmaṇas is not a limitation of God but a līlā that establishes the authority of saintly persons and protects the social-spiritual order (poṣaṇa). The Lord’s apology also reveals bhakta-vātsalya: He places the honor of His devotees above His own majesty.
The text presents the episode as divinely sanctioned (ordained by the Lord) and mediated by yoga-māyā, meaning it serves a purposeful līlā rather than indicating material contamination of Vaikuṇṭha. The sages’ anger functions as a catalyst within the Lord’s plan to manifest formidable opponents and thereby display protective incarnations and restore balance in the worlds. Thus, the “fall” is a controlled descent for cosmic narrative and theological instruction.
This chapter states they enter Diti’s womb through Kaśyapa’s seed, initiating their demoniac incarnations. The purpose is twofold: (1) to fulfill the curse approved by the Lord, preserving the inviolability of saintly words, and (2) to intensify their absorption in the Lord through hostility, enabling a swift return to His presence while also generating the cosmic antagonists necessary for the Lord’s protective līlās.
It prioritizes personalist devotion and saintly service over ritual formalism. Although the Lord is the ultimate enjoyer of sacrifice, He declares greater “relish” in offerings given to realized brāhmaṇas who dedicate results to Him, teaching that yajña reaches perfection when it culminates in bhakti, humility, and honoring the Lord’s devotees—an applied ethic that safeguards dharma in society.