Adhyaya 9

Verse 1

श्रीशुक उवाच तस्यासन् विश्वरूपस्य शिरांसि त्रीणि भारत । सोमपीथं सुरापीथमन्नादमिति शुश्रुम ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮುಂದುವರಿದು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಭಾರತ (ಪರೀಕ್ಷಿತ), ವಿಶ್ವರೂಪನಿಗೆ ಮೂರು ತಲೆಗಳಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಿಂದ ನಾನು ಕೇಳಿದಂತೆ—ಒಂದು ತಲೆಯಿಂದ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ, ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಸುರೆಯನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ, ಮೂರನೆಯಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

Verse 2

स वै बर्हिषि देवेभ्यो भागं प्रत्यक्षमुच्चकै: । अददद्यस्य पितरो देवा: सप्रश्रयं नृप ॥ २ ॥

ಓ ನೃಪ ಪರೀಕ್ಷಿತ, ವಿಶ್ವರೂಪನು ಯಜ್ಞವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಘೃತಾಹುತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ‘ಇಂದ್ರಾಯ ಇದಂ ಸ್ವಾಹಾ’, ‘ಇದಮಗ್ನಯೇ’ ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ತಂದೆಯ ಪಕ್ಕದಿಂದ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದ್ದುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವತೆಗೆ ಅದರ ಯೋಗ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 3

स एव हि ददौ भागं परोक्षमसुरान् प्रति । यजमानोऽवहद् भागं मातृस्‍नेहवशानुग: ॥ ३ ॥

ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ನಾಮದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗೆ ಘೃತಾಹುತಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ, ಮಾತೃಬಂಧದ ಸ್ನೇಹವಶನಾಗಿ ಅಸುರರಿಗೂ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 4

तद्देवहेलनं तस्य धर्मालीकं सुरेश्वर: । आलक्ष्य तरसा भीतस्तच्छीर्षाण्यच्छिनद् रुषा ॥ ४ ॥

ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಸ್ವರ್ಗಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನು, ಅಸುರರಿಂದ ಸೋಲುವ ಭಯದಿಂದ ಅತಿಭೀತನಾಗಿ, ಕೋಪದಿಂದ ವಿಶ್ವರೂಪನ ಮೂರು ತಲೆಗಳನ್ನು ಭುಜಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 5

सोमपीथं तु यत्तस्य शिर आसीत् कपिञ्जल: । कलविङ्क: सुरापीथमन्नादं यत् स तित्तिरि: ॥ ५ ॥

ನಂತರ ಸೋಮರಸ ಪಾನಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ತಲೆ ಕಪಿಞ್ಜಲ (ಫ್ರಾಂಕೋಲಿನ್) ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸುರಾಪಾನಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ತಲೆ ಕಲವಿಂಕ (ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ) ಆಯಿತು; ಅನ್ನಭಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ತಲೆ ತಿತ್ತಿರಿ (ಪಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್) ಆಯಿತು।

Verse 6

ब्रह्महत्यामञ्जलिना जग्राह यदपीश्वर: । संवत्सरान्ते तदघं भूतानां स विशुद्धये । भूम्यम्बुद्रुमयोषिद्‌भ्यश्चतुर्धा व्यभजद्धरि: ॥ ६ ॥

ಇಂದ್ರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಪ್ರಭಗೊಳಿಸಬಲ್ಲಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರೂ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ಆ ಪಾಪಭಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಒಂದು ವರ್ಷ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸಿ, ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಪಾಪಫಲವನ್ನು ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗವಾಗಿ ಹಂಚಿದನು।

Verse 7

भूमिस्तुरीयं जग्राह खातपूरवरेण वै । ईरिणं ब्रह्महत्याया रूपं भूमौ प्रद‍ृश्यते ॥ ७ ॥

ಇಂದ್ರನ ವರದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಗುಂಡಿಗಳು ತಾನಾಗಿಯೇ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪಫಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಆ ಪಾಪಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 8

तुर्यं छेदविरोहेण वरेण जगृहुर्द्रुमा: । तेषां निर्यासरूपेण ब्रह्महत्या प्रद‍ृश्यते ॥ ८ ॥

ಇಂದ್ರನ ವರದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೊಂಬೆ-ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ—ಈ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಮರಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪಫಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು. ಅದು ಮರರಸವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 9

शश्वत्कामवरेणांहस्तुरीयं जगृहु: स्त्रिय: । रजोरूपेण तास्वंहो मासि मासि प्रद‍ृश्यते ॥ ९ ॥

ಇಂದ್ರನ ವರದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿರಂತರ ಕಾಮಸukhoವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲರು—ಈ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಅವರು ಪಾಪಫಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಮಾಸ ರಜಸ್ಸ್ರಾವದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 10

द्रव्यभूयोवरेणापस्तुरीयं जगृहुर्मलम् । तासु बुद्बुदफेनाभ्यां द‍ृष्टं तद्धरति क्षिपन् ॥ १० ॥

ಇಂದ್ರನ ವರದಿಂದ ನೀರು ಇತರ ದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಾಗ ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ—ಈ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ನೀರು ಪಾಪಮಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬುಬ್ಬುಳು ಮತ್ತು ನೊರೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಅವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 11

हतपुत्रस्ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम् ॥ ११ ॥

ವಿಶ್ವರൂപನು ಹತನಾದ ಬಳಿಕ ಅವನ ತಂದೆ ತ್ವಷ್ಟಾ ಇಂದ್ರನ ವಧಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ—“ಓ ಇಂದ್ರಶತ್ರುವೇ, ವೃದ್ಧಿಯಾಗು; ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 12

अथान्वाहार्यपचनादुत्थितो घोरदर्शन: । कृतान्त इव लोकानां युगान्तसमये यथा ॥ १२ ॥

ನಂತರ ಅನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನ ಎಂಬ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಭಯಾನಕ ದರ್ಶನದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಯುಗಾಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಕೃತಾಂತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 13

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬಿಡಲಾದ ಬಾಣಗಳಂತೆ ಆ ದೈತ್ಯನ ದೇಹ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಸುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಮೇಘಸಮೂಹದಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್; ಕರಗಿದ ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಕೂದಲು-ದಾಡಿ-ಮೀಸೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದವು.

Verse 14

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ದೀಪ್ತಿಮಾನ ತ್ರಿಶಿಖ ಶೂಲದ ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಏರಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಅಜೇಯನಾಗಿ ತೋಚಿದನು. ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ ಭೀಕರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೂಕಂಪದಂತೆ ಕಂಪಿಸಿದನು.

Verse 15

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ಗುಹೆಯಂತೆ ಆಳವಾದ ಬಾಯಿಂದ ಅವನು ಮರುಮರು ಆಕಳಿಸುತ್ತಾ, ಆಕಾಶವನ್ನೇ ನುಂಗಿಬಿಡುವಂತೆ ತೋಚಿದನು. ತನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನಕ್ಕಂತೆ, ದೀರ್ಘ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದಂತಗಳಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೇ ಗ್ರಸಿಸುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು.

Verse 16

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ಅವನ ಮಹಾ ಭಯಾನಕ ದಂತಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಮರು ಆಕಳಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕದವರು ಭೀತರಾದರು. ಭಯಾಕ್ರಾಂತರಾಗಿ ಅವರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಚದುರಿ ಓಡಿದರು.

Verse 17

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾಕಾಯ ದೈತ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಓಡಿ ಹೋದರು. ಅವನ ರೌದ್ರ ರೂಪದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಭೀತಿಯಿಂದ ಕಂಪಿಸಿದಂತೆ ಆಯಿತು.

Verse 18

येनावृता इमे लोकास्तपसा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै वृत्र इति प्रोक्त: पाप: परमदारुण: ॥ १८ ॥

ತ್ವಷ್ಟಾರ ಪುತ್ರನಾದ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ದೈತ್ಯನು ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ವೃತ್ರ’—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚುವವನು—ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು।

Verse 19

तं निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षभा: । स्वै: स्वैर्दिव्यास्त्रशस्त्रौघै: सोऽग्रसत्तानि कृत्‍स्‍नश: ॥ १९ ॥

ಇಂದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದ ದೇವಗಣಗಳು ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಧಾವಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳೆಯಂತೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು; ಆದರೆ ವೃತ್ರಾಸುರನು ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು।

Verse 20

ततस्ते विस्मिता: सर्वे विषण्णा ग्रस्ततेजस: । प्रत्यञ्चमादिपुरुषमुपतस्थु: समाहिता: ॥ २० ॥

ದೈತ್ಯನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು ನಿರಾಶರಾದರು; ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದ ಕಾರಣ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಆದಿಪುರುಷ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಸೇರಿದರು।

Verse 21

श्रीदेवा ऊचु: वाय्वम्बराग्‍न्यप्क्षितयस्त्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुद्विजन्त: । हराम यस्मै बलिमन्तकोऽसौ बिभेति यस्मादरणं ततो न: ॥ २१ ॥

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಭೂಮಿ ಎಂಬ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಅವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲವು ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ನಾವು ಕಾಲಧರ್ಮದಂತೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ; ಆದರೆ ಆ ಕಾಲವೂ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಭಯಪಡುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬಲ್ಲ ಆ ಪರಮಪುರುಷನನ್ನೇ ಈಗ ನಾವು ಆರಾಧಿಸೋಣ।

Verse 22

अविस्मितं तं परिपूर्णकामं स्वेनैव लाभेन समं प्रशान्तम् । विनोपसर्पत्यपरं हि बालिश: श्वलाङ्गुलेनातितितर्ति सिन्धुम् ॥ २२ ॥

ಪ್ರಭು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ಪರಿಪೂರ್ಣಕಾಮರು, ತಮ್ಮದೇ ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಸದಾ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಸಮಭಾವದಿಂದ ಶಾಂತರು. ಅವರಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಉಪಾಧಿಗಳು ಇಲ್ಲ; ಸ್ಥಿರರು, ಅನಾಸಕ್ತರು—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ. ಇತರರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಬಯಸುವವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೂರ್ಖನು—ನಾಯಿಯ ಬಾಲ ಹಿಡಿದು ಸಮುದ್ರ ದಾಟಲು ಯತ್ನಿಸುವಂತೆ.

Verse 23

यस्योरुश‍ृङ्गे जगतीं स्वनावं मनुर्यथाबध्य ततार दुर्गम् । स एव नस्त्वाष्ट्रभयाद्‌दुरन्तात् त्राताश्रितान्वारिचरोऽपि नूनम् ॥ २३ ॥

ಯಾವನ ಮಹಾಶೃಂಗಕ್ಕೆ ಮನು ಸತ್ಯವ್ರತನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ನೌಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಪ್ರಳಯದ ದುರ್ಗಮ ಭಯವನ್ನು ದಾಟಿದನೋ, ಆ ಜಲಚರ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರನೇ ತ್ವಷ್ಟಾಪುತ್ರಜನಿತ ದುರಂತ ಭಯದಿಂದ ನಮ್ಮ ಶರಣಾಗತರನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಿ।

Verse 24

पुरा स्वयम्भूरपि संयमाम्भ- स्युदीर्णवातोर्मिरवै: कराले । एकोऽरविन्दात् पतितस्ततार तस्माद् भयाद्येन स नोऽस्तु पार: ॥ २४ ॥

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಜಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ಭಾರೀ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಭಯಾನಕ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾಳ ಗರ್ಜನೆ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆ ನಾದದಿಂದ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಪದ್ಮಾಸನದಿಂದ ಬೀಳಲು ಹೋದನು, ಆದರೆ ಪ್ರಭುವಿನ ನೆರವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅದೇ ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮನ್ನೂ ಈ ಭಯಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಲಿ।

Verse 25

य एक ईशो निजमायया न: ससर्ज येनानुसृजाम विश्वम् ।

ಒಬ್ಬನೇ ಈಶ್ವರನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನಾವು ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸದಾ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ಅವನ ರೂಪ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇವರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 26

यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्‌नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥

ದೇವರಲ್ಲಿ ವಾಮನ, ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನೃಸಿಂಹ ಮತ್ತು ವರಾಹ, ಜಲಚರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮ—ಇಂತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ದಿವ್ಯ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಅವತಾರ ಮಾಡಿ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತರಾದ ನಮ್ಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಅವನೇ.

Verse 27

यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्‌नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥

ಅದೇ ದೇವನನ್ನು—ನಮ್ಮ ಆತ್ಮದೈವತ, ಪರಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ, ಪುರುಷ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಿಂದ ಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನನ್ನು—ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಶರಣ್ಯನ ಶರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಪ್ರಭು ತನ್ನವರಿಗೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಅಭಯರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವನು।

Verse 28

श्रीशुक उवाच इति तेषां महाराज सुराणामुपतिष्ठताम् । प्रतीच्यां दिश्यभूदावि: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ २८ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾರಾಜ! ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಹರಿ ಮೊದಲು ಅವರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದರು।

Verse 29

आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ द‍ृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥

ಪರಮದೇವ ನಾರಾಯಣನ ಸುತ್ತಲೂ ಹದಿನಾರು ಸ್ವಪಾರ್ಷದರು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ, ಶ್ರೀವತ್ಸಚಿಹ್ನ ಮತ್ತು ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯಿಲ್ಲದವರು. ಓ ರಾಜನೇ! ಶರದೃತುವಿನ ಕಮಲದಳಗಳಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಮೃದು ನಗುವಿನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಂಡು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಬಿದ್ದರು; ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು।

Verse 30

आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ द‍ृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥

ಪರಮದೇವ ನಾರಾಯಣನ ಸುತ್ತಲೂ ಹದಿನಾರು ಸ್ವಪಾರ್ಷದರು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ, ಶ್ರೀವತ್ಸಚಿಹ್ನ ಮತ್ತು ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯಿಲ್ಲದವರು. ಓ ರಾಜನೇ! ಶರದೃತುವಿನ ಕಮಲದಳಗಳಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಮೃದು ನಗುವಿನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಂಡು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಬಿದ್ದರು; ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು।

Verse 31

श्रीदेवा ऊचु: नमस्ते यज्ञवीर्याय वयसे उत ते नम: । नमस्ते ह्यस्तचक्राय नम: सुपुरुहूतये ॥ ३१ ॥

ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪ್ರಭು! ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ನಿಮ್ಮ ಯಜ್ಞವೀರ್ಯಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಫಲಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ನಿಮಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಸುರವಧಕ್ಕಾಗಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವನೇ! ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾದ ಪ್ರಭುವೇ! ನಿಮಗೆ ನಮ್ಮ ಸಾದರ ಪ್ರಣಾಮಗಳು।

Verse 32

यत्ते गतीनां तिसृणामीशितु: परमं पदम् । नार्वाचीनो विसर्गस्य धातर्वेदितुमर्हति ॥ ३२ ॥

ಓ ಪರಮ ನಿಯಂತ್ರಕನೇ! ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಮಾನವಜನ್ಮ ಮತ್ತು ನರಕಗತಿ—ಈ ಮೂರು ಗಮ್ಯಗಳನ್ನು ನೀನೇ ಆಳುತ್ತೀ; ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಪರಮಪದವು ವೈಕುಂಠಧಾಮ. ನಾವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದವರಾದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥರು. ಆದಕಾರಣ ನಿನಗೆ ನಮ್ಮ ವಿನೀತ ನಮಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 33

ॐ नमस्तेऽस्तु भगवन्नारायण वासुदेवादिपुरुष महापुरुष महानुभाव परममङ्गल परमकल्याण परमकारुणिक केवल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिव्राजकै: परमेणात्मयोगसमाधिना परिभावितपरिस्फुटपारमहंस्यधर्मेणोद्‌घाटिततम:कपाट द्वारे चित्तेऽपावृत आत्मलोके स्वयमुपलब्धनिजसुखानुभवो भवान् ॥ ३३ ॥

ಓ ಭಗವನ್ ನಾರಾಯಣ, ವಾಸುದೇವ, ಆದಿಪುರುಷ! ಓ ಮಹಾಪುರುಷ, ಪರಮಮಂಗಳ, ಪರಮಕಲ್ಯಾಣ, ಪರಮಕರುಣಾಮಯ! ನೀವೇ ಜಗದಾಧಾರ, ಲೋಕೈಕನಾಥ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ. ಪರಮಹಂಸ ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿಗಳು ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೃದಯದ ಅಂಧಕಾರ ನಿವಾರಣೆಯಾದಾಗ ನೀವು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀರಿ, ಅವರು ಅನುಭವಿಸುವ ಪರಮಾನಂದವೇ ನಿಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಿಮಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಮಸ್ಕಾರ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆ.

Verse 34

दुरवबोध इव तवायं विहारयोगो यदशरणोऽशरीर इदमनवेक्षितास्मत्समवाय आत्मनैवाविक्रियमाणेन सगुणमगुण: सृजसि पासि हरसि ॥ ३४ ॥

ಓ ಪ್ರಭು! ನಿಮ್ಮ ಈ ಲೀಲಾಶಕ್ತಿ ಬೋಧೆಗೆ ಮೀರಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನೀವು ನಿರಾಶ್ರಯ, ಭೌತ ದೇಹವಿಲ್ಲದವರು; ನಮ್ಮ ಸಹಕಾರ ನಿಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀವು ಸ್ವಯಂ ಅವಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದು ಪದಾರ್ಥತತ್ತ್ವವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತೀರಿ. ಗುಣಗಳ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ನೀವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣಾತೀತ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬೋಧ್ಯ.

Verse 35

अथ तत्र भवान् किं देवदत्तवदिह गुणविसर्गपतित: पारतन्‍त्र्येण स्वकृतकुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्विदात्माराम उपशमशील: समञ्जसदर्शन उदास्त इति ह वाव न विदाम: ॥ ३५ ॥

ಇದೀಗ ನಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ—ನೀವು ದೇವದತ್ತನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಿಯಂತೆ ಗುಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಪರತಂತ್ರನಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೀರಾ? ಅಥವಾ ನೀವು ಆತ್ಮಾರಾಮ, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವ, ಸಮ್ಯಕ್-ದರ್ಶಿ, ಉದಾಸೀನ ಸಾಕ್ಷಿರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವಿರಾ? ಓ ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಾವು ಅರಿಯಲಾರದೆವು.

Verse 36

न हि विरोध उभयं भगवत्यपरिमितगुणगण ईश्वरेऽनवगाह्यमाहात्म्येऽर्वाचीनविकल्पवितर्कविचारप्रमाणाभासकुतर्कशास्त्रकलिलान्त:करणाश्रयदुरवग्रहवादिनां विवादानवसर उपरत समस्तमायामये केवल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वर्थो दुर्घट इव भवति स्वरूपद्वयाभावात् ॥ ३६ ॥

ಓ ಭಗವನ್! ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ; ನೀವು ಅನಂತ ಗುಣಗಳ ಭಂಡಾರ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ಅಚಿಂತ್ಯ ಮಹಿಮೆಯವರು. ಕುತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ, ತಪ್ಪು ಪ್ರಮಾಣ, ವಾದವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕಲుషಿತವಾದ ಅಂತರಂಗ ಹೊಂದಿರುವವರು ನಿಮ್ಮ ಕುರಿತು ಜಗಳಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ಮಾಯಾಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಶಾಂತವಾದಾಗ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಏಕಮೇವ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುತ್ತೀರಿ; ನಿಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ದ್ವೈತವಿಲ್ಲದಾಗ ನಿಮಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವೇನು? ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀವು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ, ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಮಾಡದೆ ಇರಬಹುದು.

Verse 37

समविषममतीनां मतमनुसरसि यथा रज्जुखण्डः सर्पादिधियाम् ॥ ३७ ॥

ಹಗ್ಗದ ತುಂಡನ್ನು ಹಾವು ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುವವನಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹಗ್ಗವೆಂದು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನೀವು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ, ಅವರ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯಾರಿಗೋ ಭಯ, ಯಾರಿಗೋ ಅಭಯವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀರಿ; ಆದರೆ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ದ್ವೈತವಿಲ್ಲ.

Verse 38

स एव हि पुन: सर्ववस्तुनि वस्तुस्वरूप: सर्वेश्वर: सकलजगत्कारणकारणभूत: सर्व प्रत्यगात्मत्वात् सर्वगुणाभासोपलक्षित एक एव पर्यवशेषित: ॥ ३८ ॥

ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನು; ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣನಾದ ಪರಮಾತ್ಮ. ಎಲ್ಲರೊಳಗಿನ ಅಂತర్యಾಮಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

अथ ह वाव तव महिमामृतरससमुद्रविप्रुषा सकृदवलीढया स्वमनसि निष्यन्दमानानवरतसुखेन विस्मारितद‍ृष्टश्रुतविषयसुखलेशाभासा: परमभागवता एकान्तिनो भगवति सर्वभूतप्रियसुहृदि सर्वात्मनि नितरां निरन्तरं निर्वृतमनस: कथमु ह वा एते मधुमथन पुन: स्वार्थकुशला ह्यात्मप्रियसुहृद: साधवस्त्वच्चरणाम्बुजानुसेवां विसृजन्ति न यत्र पुनरयं संसारपर्यावर्त: ॥ ३९ ॥

ಹೇ ಮಧುಮಥನ! ನಿನ್ನ ಮಹಿಮಾಮೃತ-ಸಮುದ್ರದ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಸವಿದವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಪರಮಾನಂದ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ; ದೃಷ್ಟಿ-ಶ್ರವಣ ಇಂದ್ರಿಯಸুখದ ಕ್ಷುದ್ರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಭೂತಪ್ರಿಯ ಸುಹೃದ್, ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತಭಕ್ತರಾದ ಆ ಸಾಧುಗಳು, ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಸೇವೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸುವರು?

Verse 40

त्रिभुवनात्मभवन त्रिविक्रम त्रिनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूतयो दितिजदनुजादयश्चापि तेषामुपक्रमसमयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रित जलचराकृतिभिर्यथापराधं दण्डं दण्डधर दधर्थ एवमेनमपि भगवञ्जहि त्वाष्ट्रमुत यदि मन्यसे ॥ ४० ॥

ಹೇ ತ್ರಿಭುವನಾತ್ಮಭವನ, ಹೇ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ, ಹೇ ತ್ರಿನಯನ, ಹೇ ತ್ರಿಲೋಕಮನೋಹರ! ದೇವರು, ಮನುಷ್ಯ, ದೈತ್ಯ, ದಾನವ—ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ವಿಭೂತಿಗಳೇ. ಅಧರ್ಮಿಗಳು ಬಲಿಷ್ಠರಾದಾಗ ನೀನು ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ದೇವ-ನರ-ಮೃಗ-ಮಿಶ್ರ-ಜಲಚರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಂಡಿಸುತ್ತೀ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭಗವನ್, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಈ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.

Verse 41

अस्माकं तावकानां तततत नतानां हरे तव चरणनलिनयुगल ध्यानानुबद्धहृदयनिगडानां स्वलिङ्गविवरणेनात्मसात्कृतानामनुकम्पानुरञ्जितविशदरुचिरशिशिरस्मितावलोकेन विगलित मधुरमुख रसामृत कलया चान्तस्तापमनघार्हसि शमयितुम् ॥ ४१ ॥

ಹೇ ಹರೇ! ನಾವು ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗತರು; ಪ್ರೇಮದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಹೃದಯಗಳು ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ನಿನ್ನ ಅವತಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನಿನ್ನ ನಿತ್ಯದಾಸರಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸು. ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶೀತಲ, ಸುಂದರ ನಗೆಯ ನೋಟದಿಂದಲೂ, ನಿನ್ನ ಮಧುರ ಮುಖದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಅಮೃತವಚನಗಳಿಂದಲೂ ವೃತ್ರಾಸುರನಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಮ್ಮ ಅಂತರ್ತಾಪವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸು.

Verse 42

अथ भगवंस्तवास्माभिरखिलजगदुत्पत्तिस्थितिलयनिमित्तायमानदिव्यमायाविनोदस्य सकलजीवनिकायानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि च ब्रह्मप्रत्यगात्मस्वरूपेण प्रधानरूपेण च यथादेशकालदेहावस्थानविशेषं तदुपादानोपलम्भकतयानुभवत: सर्वप्रत्ययसाक्षिण आकाशशरीरस्य साक्षात्परब्रह्मण: परमात्मन: कियानिह वार्थविशेषो विज्ञापनीय: स्याद्विस्फुलिङ्गादिभिरिव हिरण्यरेतस: ॥ ४२ ॥

ಹೇ ಭಗವನ್! ಬೆಂಕಿಯ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಕಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾರದೆ ಇರುವಂತೆ, ನಿನ್ನ ಅಂಶರಾದ ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಏನು ತಿಳಿಸಬಲ್ಲೆವು? ನೀನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ಮೂಲಕಾರಣ; ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಭೌತ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೀಲಾವಿಹಾರ ಮಾಡುತ್ತೀ. ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂತర్యಾಮಿಯಾಗಿ, ಹೊರಗೆ ಪ್ರಧಾನತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿಯೂ ಇರುವೆ. ನೀನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ—ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದದೇನು?

Verse 43

अत एव स्वयं तदुपकल्पयास्माकं भगवत: परमगुरोस्तव चरणशतपलाशच्छायां विविधवृजिन संसारपरिश्रमोपशमनीमुपसृतानां वयं यत्कामेनोपसादिता: ॥ ४३ ॥

ಹೇ ಸರ್ವಜ್ಞ ಭಗವಾನ್, ಪರಮಗುರು! ಸಂಸಾರದ ನಾನಾವಿಧ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಶ್ರಮಿತವಾದ ನಾವು, ಆ ಶ್ರಮವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ನಿನ್ನ ಕಮಲಪಾದಗಳ ನೆರಳಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮ ಕಾರಣ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ದಯಮಾಡಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಉಪದೇಶ-ಆಶ್ರಯ ನೀಡು।

Verse 44

अथो ईश जहि त्वाष्ट्रं ग्रसन्तं भुवनत्रयम् । ग्रस्तानि येन न: कृष्ण तेजांस्यस्त्रायुधानि च ॥ ४४ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಈಶ್ವರ, ಪರಮ ನಿಯಂತಾ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ! ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೇ ನುಂಗುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಅಸ್ತ್ರಾಯುಧಗಳನ್ನೂ ತೇಜಸ್ಸನ್ನೂ ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟ ತ್ವಷ್ಟಾಪುತ್ರ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ದಯಮಾಡಿ ಸಂಹರಿಸು।

Verse 45

हंसाय दह्रनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरुपक्रमाय । सत्सङ्ग्रहाय भवपान्थनिजाश्रमाप्ता- वन्ते परीष्टगतये हरये नमस्ते ॥ ४५ ॥

ಹೇ ಹಂಸಸ್ವರೂಪ, ಹೃದಯಗುಹಾನಿವಾಸಿ, ಸರ್ವನಿರೀಕ್ಷಕ! ಹೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ನಿರ್ಮಲ ಯಶಸ್ಸಿನವ, ಆದಿರಹಿತ ಆದಿಕಾರಣ! ಸತ್ಪುರುಷರ ಆಶ್ರಯ, ಭವಪಥದ ಪಥಿಕರ ಸ್ವಾಶ್ರಮ—ನಿನ್ನ ಕಮಲಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾದ ಮುಕ್ತರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೇ ಹರಿ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 46

श्रीशुक उवाच अथैवमीडितो राजन् सादरं त्रिदशैर्हरि: । स्वमुपस्थानमाकर्ण्य प्राह तानभिनन्दित: ॥ ४६ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ದೇವತೆಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಹರಿ ತನ್ನ ಕಾರಣರಹಿತ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಲಿಸಿದನು. ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು।

Verse 47

श्रीभगवानुवाच प्रीतोऽहं व: सुरश्रेष्ठा मदुपस्थानविद्यया । आत्मैश्वर्यस्मृति: पुंसां भक्तिश्चैव यया मयि ॥ ४७ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಮದ್ಉಪಾಸನಾ-ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ನಿಮ್ಮ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ನನ್ನ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 48

किं दुरापं मयि प्रीते तथापि विबुधर्षभा: । मय्येकान्तमतिर्नान्यन्मत्तो वाञ्छति तत्त्ववित् ॥ ४८ ॥

ಹೇ ದೇವಬುದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ಏನು ದುರ್ಳಭ? ಆದರೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತಚಿತ್ತನಾದ ಶುದ್ಧಭಕ್ತನು ನನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ಕೋರುತ್ತಾನೆ।

Verse 49

न वेद कृपण: श्रेय आत्मनो गुणवस्तुद‍ृक् । तस्य तानिच्छतो यच्छेद्यदि सोऽपि तथाविध: ॥ ४९ ॥

ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತೇ ಎಲ್ಲವೂ, ಜೀವನದ ಪರಮ ಗುರಿಯೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ‘ಕೃಪಣರು’. ಅವರು ಆತ್ಮನ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಯರು. ಅಂಥ ಮೂರ್ಖರು ಬಯಸಿದುದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ನೀಡಿದರೆ, ನೀಡುವವನು ಕೂಡ ಅಂಥದೇ ಮೂರ್ಖನೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 50

स्वयं नि:श्रेयसं विद्वान् न वक्त्यज्ञाय कर्म हि । न राति रोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतोऽपि भिषक्तम: ॥ ५० ॥

ಭಕ್ತಿವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾದ ಶುದ್ಧಭಕ್ತನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಫಲಾಸಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಉಪದೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸಹಾಯವೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಅನುಭವೀ ವೈದ್ಯನಂತೆ—ರೋಗಿ ಬಯಸಿದರೂ ಹಾನಿಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 51

मघवन् यात भद्रं वो दध्यञ्चमृषिसत्तमम् । विद्याव्रततप:सारं गात्रं याचत मा चिरम् ॥ ५१ ॥ H

ಹೇ ಮಘವನ್ (ಇಂದ್ರ), ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ನೀವು ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧ್ಯಂಚ (ದಧೀಚಿ) ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿರಿ. ಅವರು ವಿದ್ಯೆ, ವ್ರತ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಿದ್ಧರು; ಅವರ ದೇಹವು ಬಹಳ ದೃಢವಾಗಿದೆ. ತಡಮಾಡದೆ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಬೇಡಿರಿ.

Verse 52

स वा अधिगतो दध्यङ्‌ङश्विभ्यां ब्रह्म निष्कलम् । यद्वा अश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात् ॥ ५२ ॥

ಆ ಮಹರ್ಷಿ ದಧ್ಯಂಗ್ (ದಧೀಚಿ) ನಿರ್ಕಲ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅರಿತು, ಅದನ್ನು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ಅವನು ಕುದುರೆಯ ತಲೆಯ ಮೂಲಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ‘ಅಶ್ವಶಿರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರಾದರು.

Verse 53

दध्यङ्‌ङाथर्वणस्त्वष्ट्रे वर्माभेद्यं मदात्मकम् । विश्वरूपाय यत्प्रादात् त्वष्टा यत्त्वमधास्तत: ॥ ५३ ॥

ದಧ್ಯಂಚ ಆಥರ್ವಣನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಮಯ, ಭೇದಿಸಲಾಗದ ನಾರಾಯಣ-ಕವಚವನ್ನು ತ್ವಷ್ಟೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ತ್ವಷ್ಟನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ವಿಶ್ವರೂಪನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ವಿಶ್ವರೂಪನಿಂದ ನೀನು ಅದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀ. ಆ ಕವಚಬಲದಿಂದ ದಧೀಚಿಯ ದೇಹ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಬೇಡು.

Verse 54

युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मज्ञोऽङ्गानि दास्यति । ततस्तैरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मित: । येन वृत्रशिरो हर्ता मत्तेजउपबृंहित: ॥ ५४ ॥

ನಿಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ದಧ್ಯಂಚನನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ದಧ್ಯಂಚನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವನು; ಸಂಶಯಿಸಬೇಡಿ. ನಂತರ ಅವನ ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯುಧವಾದ ವಜ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವನು; ಅದು ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಲಪಟ್ಟು ವೃತ್ರಾಸುರನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 55

तस्मिन् विनिहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पद: । भूय: प्राप्स्यथ भद्रं वो न हिंसन्ति च मत्परान् ॥ ५५ ॥

ನನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವೃತ್ರಾಸುರನು ಹತನಾದಾಗ, ನೀವು ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮ ಬಲ, ಅಸ್ತ್ರಾಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಅವನು ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲವನಾದರೂ, ಅವನು ನಿಮಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವನೆಂದು ಭಯಪಡಬೇಡಿ; ಅವನೂ ಭಕ್ತನೇ, ನನ್ನ ಪರಾಯಣರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲ.