Adhyaya 5
Nārada Instructs Dakṣa’s Sons; Allegory of the World; Dakṣa Curses Nārada
ವಿಸರ್ಗದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಹರ್ಯಶ್ವರನ್ನು ಜನಿಸಿ, ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುವಿನ ಸಮುದ್ರಸಂಗಮದ ಬಳಿಯ ನಾರಾಯಣಸರಸ್ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಮಹಂಸ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಲಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಬಂದು ‘ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ’, ‘ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀ’, ‘ಎರಡು ದಾರಿಯ ನದಿ’, ‘ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮನೆ’, ‘ಹಂಸ’ ಮತ್ತು ‘ಕ್ಷುರಧಾರೆಯಂತೆ ಕಾಲ’ ಎಂಬ ರೂಪಕಗಳಿಂದ ಅವರ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರ್ಮಫಲ-ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಹರ್ಯಶ್ವರು ಸಂಕೇತಗಳ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದರು—ಪರಮ ಭೋಕ್ತ, ಮಾಯಾಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಕ್ರಗಳು, ತತ್ತ್ವಸಮೂಹ, ಶಾಸ್ತ್ರವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಕಾಲ. ನಾರದರನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರು ಅನಾವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಟರು. ನಂತರ ದಕ್ಷನು ಸವಲಾಶ್ವರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವರು ಕೂಡ ಅದೇ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ನಾರದರ ‘ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ’ ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಶೋಕ-ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನಾರದರು ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡಿದರು ಎಂದು ದೂರುತ್ತಾನೆ, ದೇವ-ಋಷಿ-ಪಿತೃಗಳ ‘ಮೂರು ಋಣ’ಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, ನಾರದರಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ನಿವಾಸವಿರದಂತೆ ಶಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಹನಶೀಲ ಮಹರ್ಷಿ ಆ ಶಾಪವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तस्यां स पाञ्चजन्यां वै विष्णुमायोपबृंहित: । हर्यश्वसंज्ञानयुतं पुत्रानजनयद्विभु: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಪಾಂಚಜನೀ (ಅಸಿಕ್ನೀ) ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವರು ‘ಹರ್ಯಶ್ವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು।
Verse 2
अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्वे दाक्षायणा नृप । पित्रा प्रोक्ता: प्रजासर्गे प्रतीचीं प्रययुर्दिशम् ॥ २ ॥
ಓ ನೃಪಾ! ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರರಾದ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಧರ್ಮಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತಂದೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊರಟರು।
Verse 3
तत्र नारायणसरस्तीर्थं सिन्धुसमुद्रयो: । सङ्गमो यत्र सुमहन्मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ३ ॥
ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಸಿಂಧು ನದಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ನಾರಾಯಣ-ಸರಸ್’ ಎಂಬ ಮಹಾತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದನ್ನು ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 4
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धूतमलाशया: । धर्मे पारमहंस्ये च प्रोत्पन्नमतयोऽप्युत ॥ ४ ॥ तेपिरे तप एवोग्रं पित्रादेशेन यन्त्रिता: । प्रजाविवृद्धये यत्तान् देवर्षिस्तान् ददर्श ह ॥ ५ ॥
ಆ ತೀರ್ಥಸರಸ್ಸಿನ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲಿನತೆ ತೊಲಗಿತು; ಪರಮಹಂಸಧರ್ಮದ ಕಾರ್ಯಗಳತ್ತ ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಉದಯವಾಯಿತು. ಆದರೂ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಬಂಧಿತರಾಗಿ ಪ್ರಜಾವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವರು ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಒಂದು ದಿನ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಅವರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು।
Verse 5
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धूतमलाशया: । धर्मे पारमहंस्ये च प्रोत्पन्नमतयोऽप्युत ॥ ४ ॥ तेपिरे तप एवोग्रं पित्रादेशेन यन्त्रिता: । प्रजाविवृद्धये यत्तान् देवर्षिस्तान् ददर्श ह ॥ ५ ॥
ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹರ್ಯಶ್ವರು ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲಿನತೆ ದೂರವಾಗಿ, ಪರಮಹಂಸಧರ್ಮದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅವರು ಒಲಿದರು. ಆದರೂ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಪ್ರಜಾವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವರು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದರು. ಒಂದು ದಿನ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಆ ಬಾಲಕರು ಇಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು.
Verse 6
उवाच चाथ हर्यश्वा: कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजा: । अदृष्ट्वान्तं भुवो यूयं बालिशा बत पालका: ॥ ६ ॥ तथैकपुरुषं राष्ट्रं बिलं चादृष्टनिर्गमम् । बहुरूपां स्त्रियं चापि पुमांसं पुंश्चलीपतिम् ॥ ७ ॥ नदीमुभयतो वाहां पञ्चपञ्चाद्भुतं गृहम् । क्वचिद्धंसं चित्रकथं क्षौरपव्यं स्वयं भ्रमि ॥ ८ ॥
ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಹರ್ಯಶ್ವರೇ, ನೀವು ಭೂಮಿಯ ಅಂತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಅಜ್ಞಾನ ಬಾಲಕರು. ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಪುರುಷನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಬಿಲವಿದೆ—ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನು ಹೊರಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲಳಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ತಾನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನೇ ಅವಳ ಪತಿ. ಅಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಇದೆ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅದ್ಭುತ ಗೃಹ ಇದೆ, ವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಹಂಸ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕ್ಷೌರಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಯಂ ತಿರುಗುವ ಯಂತ್ರವೂ ಇದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡದೆ ನೀವು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಿರಿ?
Verse 7
उवाच चाथ हर्यश्वा: कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजा: । अदृष्ट्वान्तं भुवो यूयं बालिशा बत पालका: ॥ ६ ॥ तथैकपुरुषं राष्ट्रं बिलं चादृष्टनिर्गमम् । बहुरूपां स्त्रियं चापि पुमांसं पुंश्चलीपतिम् ॥ ७ ॥ नदीमुभयतो वाहां पञ्चपञ्चाद्भुतं गृहम् । क्वचिद्धंसं चित्रकथं क्षौरपव्यं स्वयं भ्रमि ॥ ८ ॥
ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಹರ್ಯಶ್ವರೇ, ನೀವು ಭೂಮಿಯ ಅಂತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಅಜ್ಞಾನ ಬಾಲಕರು. ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಪುರುಷನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಬಿಲವಿದೆ—ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನು ಹೊರಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲಳಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ತಾನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನೇ ಅವಳ ಪತಿ. ಅಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಇದೆ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅದ್ಭುತ ಗೃಹ ಇದೆ, ವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಹಂಸ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕ್ಷೌರಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಯಂ ತಿರುಗುವ ಯಂತ್ರವೂ ಇದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡದೆ ನೀವು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಿರಿ?
Verse 8
उवाच चाथ हर्यश्वा: कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजा: । अदृष्ट्वान्तं भुवो यूयं बालिशा बत पालका: ॥ ६ ॥ तथैकपुरुषं राष्ट्रं बिलं चादृष्टनिर्गमम् । बहुरूपां स्त्रियं चापि पुमांसं पुंश्चलीपतिम् ॥ ७ ॥ नदीमुभयतो वाहां पञ्चपञ्चाद्भुतं गृहम् । क्वचिद्धंसं चित्रकथं क्षौरपव्यं स्वयं भ्रमि ॥ ८ ॥
ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಹರ್ಯಶ್ವರೇ, ನೀವು ಭೂಮಿಯ ಅಂತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಅಜ್ಞಾನ ಬಾಲಕರು. ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಪುರುಷನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಬಿಲವಿದೆ—ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನು ಹೊರಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲಳಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ತಾನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನೇ ಅವಳ ಪತಿ. ಅಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಇದೆ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅದ್ಭುತ ಗೃಹ ಇದೆ, ವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಹಂಸ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕ್ಷೌರಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಯಂ ತಿರುಗುವ ಯಂತ್ರವೂ ಇದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡದೆ ನೀವು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಿರಿ?
Verse 9
कथं स्वपितुरादेशमविद्वांसो विपश्चित: । अनुरूपमविज्ञाय अहो सर्गं करिष्यथ ॥ ९ ॥
ಅಯ್ಯೋ! ನೀವು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯ ನಿಜವಾದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ತಂದೆ ಸರ್ವಜ್ಞನು; ಆದರೆ ಅವನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಯೋಗ್ಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ನೀವು ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲಿರಿ?
Verse 10
श्रीशुक उवाच तन्निशम्याथ हर्यश्वा औत्पत्तिकमनीषया । वाच: कूटं तु देवर्षे: स्वयं विममृशुर्धिया ॥ १० ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನ ಗೂಢವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹರ್ಯಶ್ವರು ಇತರರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವನ್ನು ತಾವೇ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರು।
Verse 11
भू: क्षेत्रं जीवसंज्ञं यदनादि निजबन्धनम् । अदृष्ट्वा तस्य निर्वाणं किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ ११ ॥
‘ಭೂಃ’ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ; ಜೀವಿಗೆ ಈ ದೇಹವೇ ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಮಿಥ್ಯಾ ಉಪಾಧಿಗಳ ಆಧಾರವೂ ಆಗಿದೆ. ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ವಿವಿಧ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಸಂಸಾರಬಂಧನದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಬಂಧನನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಕ್ಷಣಿಕ ಫಲದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೆ, ಆ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಲಾಭ?
Verse 12
एक एवेश्वरस्तुर्यो भगवान् स्वाश्रय: पर: । तमदृष्ट्वाभवं पुंस: किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १२ ॥
ಏಕೈಕ ಭೋಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನು ಪರಮಭಗವಾನನೇ—ಸ್ವತಂತ್ರ, ಸರ್ವದರ್ಶಿ, ಷಡೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನ, ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ ತುರ್ಯ. ಅವನನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಮಾನವರು ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಲಾಭ?
Verse 13
पुमान्नैवैति यद्गत्वा बिलस्वर्गं गतो यथा । प्रत्यग्धामाविद इह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १३ ॥
ಪಾತಾಳವೆಂಬ ‘ಬಿಲ’ಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮರಳಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವೈಕುಂಠಧಾಮ (ಪ್ರತ್ಯಗ್ಧಾಮ) ಸೇರಿದ ಜೀವನು ಈ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ಪರಮಪದವಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಕಾಣದೆ ಈ ಕ್ಷಣಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೋತಿಯಂತೆ ಜಿಗಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಅಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಲಾಭ?
Verse 14
नानारूपात्मनो बुद्धि: स्वैरिणीव गुणान्विता । तन्निष्ठामगतस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १४ ॥
ರಜೋಗುಣಮಿಶ್ರವಾದ ಚಂಚಲ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ವೈರಿಣಿ ವೇಶ್ಯೆಯಂತೆ ಗುಣಗಳಂತೆ ನಾನಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಕ್ಷಣಿಕ ಫಲದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೊಡಗಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ?
Verse 15
तत्सङ्गभ्रंशितैश्वर्यं संसरन्तं कुभार्यवत् । तद्गतीरबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १५ ॥
ವೇಶ್ಯೆಯ ಪತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಮಲಿನಬುದ್ಧಿಯ ಜೀವನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 16
सृष्ट्यप्ययकरीं मायां वेलाकूलान्तवेगिताम् । मत्तस्य तामविज्ञस्य किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १६ ॥
ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಾಯೆ ನದಿಯಂತೆ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ದಡಗಳ ಬಳಿ ಅದರ ಪ್ರವಾಹ ಇನ್ನೂ ವೇಗ. ಅಜ್ಞಾನ ಜೀವನು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೆ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೊರಬರಲಾರನು; ಅಂಥ ಮಾಯಾ-ನದಿಯಲ್ಲಿ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
Verse 17
पञ्चविंशतितत्त्वानां पुरुषोऽद्भुतदर्पण: । अध्यात्ममबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १७ ॥
ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳ ಆಶ್ರಯವೂ ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯದ ನಿಯಂತನೂ ಆದ ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಾನ್ ಅద్భುತ ದರ್ಪಣದಂತೆ. ಆ ಪರಮಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಕ್ಷಣಿಕ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಏನು ಲಾಭ?
Verse 18
ऐश्वरं शास्त्रमुत्सृज्य बन्धमोक्षानुदर्शनम् । विविक्तपदमज्ञाय किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १८ ॥
ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮಹಿಮೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹಂಸದಂತೆ ವಿವೇಕಪದವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಮೂಢನು ಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೆ—ಅವನ ಅಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಫಲ?
Verse 19
कालचक्रं भ्रमि तीक्ष्णं सर्वं निष्कर्षयज्जगत् । स्वतन्त्रमबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १९ ॥
ಕಾಲಚಕ್ರವು ಅತೀ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ಷುರ ಮತ್ತು ವಜ್ರದಂತೆ; ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದ ಮೂಢನಿಗೆ ಕ್ಷಣಿಕ ಭೌತಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಲಾಭ?
Verse 20
शास्त्रस्य पितुरादेशं यो न वेद निवर्तकम् । कथं तदनुरूपाय गुणविस्रम्भ्युपक्रमेत् ॥ २० ॥
ಶಾಸ್ತ್ರರೂಪ ಪಿತೃನ ಲೋಕಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಿವರ್ತಿಸುವ ಆದೇಶವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯರೋ, ಅವರು ಅದರಂತೆ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಆರಂಭಿಸುವರು?
Verse 21
इति व्यवसिता राजन् हर्यश्वा एकचेतस: । प्रययुस्तं परिक्रम्य पन्थानमनिवर्तनम् ॥ २१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನಾರದನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರ್ಯಶ್ವರು ಏಕಚಿತ್ತರಾಗಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಗುರುವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಮರಳಿ ಬಾರದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
Verse 22
स्वरब्रह्मणि निर्भातहृषीकेशपदाम्बुजे । अखण्डं चित्तमावेश्य लोकाननुचरन्मुनि: ॥ २२ ॥
ಸಾಮವೇದಜನ್ಯ ಸ್ವರಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ನಾರದ ಮುನಿಯು ಹೃಷೀಕೇಶನ ಪದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಖಂಡವಾಗಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಲೋಕಲೋಕಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 23
नाशं निशम्य पुत्राणां नारदाच्छीलशालिनाम् । अन्वतप्यत क: शोचन् सुप्रजस्त्वं शुचां पदम् ॥ २३ ॥
ನಾರದನ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೀಲಸಂಪನ್ನ ಪುತ್ರರ ನಾಶ/ವಿಯೋಗವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನು ಶೋಕದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾದನು. ಸುಪುತ್ರರ ತಂದೆಯಾದರೂ ಅವನು ದುಃಖಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.
Verse 24
स भूय: पाञ्चजन्यायामजेन परिसान्त्वित: । पुत्रानजनयद्दक्ष: सवलाश्वान्सहस्रिण: ॥ २४ ॥
ಪುತ್ರವಿಯೋಗದ ಶೋಕದಲ್ಲಿದ್ದ ದಕ್ಷನನ್ನು ಅಜ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉಪದೇಶದಿಂದ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು. ನಂತರ ದಕ್ಷನು ಪಾಂಚಜನೀ ಎಂಬ ಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅವರು ಸವಲಾಶ್ವರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
Verse 25
ते च पित्रा समादिष्टा: प्रजासर्गे धृतव्रता: । नारायणसरो जग्मुर्यत्र सिद्धा: स्वपूर्वजा: ॥ २५ ॥
ತಂದೆಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ದೃಢವ್ರತಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರು ಕೂಡ ನಾರಾಯಣ-ಸರಸ್ಸಿಗೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿರಿಯರು ಹಿಂದೆಲೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು।
Verse 26
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धूतमलाशया: । जपन्तो ब्रह्म परमं तेपुस्तत्र महत्तप: ॥ २६ ॥
ಆ ಪವಿತ್ರ ಜಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೇ ಅವರ ಹೃದಯದ ಮಲಿನ ಆಸೆಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಯಿತು; ಓಂಕಾರಾದಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದರು।
Verse 27
अब्भक्षा: कतिचिन्मासान् कतिचिद्वायुभोजना: । आराधयन् मन्त्रमिममभ्यस्यन्त इडस्पतिम् ॥ २७ ॥ ॐ नमो नारायणाय पुरुषाय महात्मने । विशुद्धसत्त्वधिष्ण्याय महाहंसाय धीमहि ॥ २८ ॥
ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಅವರು ನೀರನ್ನೇ ಸೇವಿಸಿ, ಕೆಲಕಾಲ ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವೆಂದು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು; ಹೀಗೆ ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಇಡಸ್ಪತಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು।
Verse 28
अब्भक्षा: कतिचिन्मासान् कतिचिद्वायुभोजना: । आराधयन् मन्त्रमिममभ्यस्यन्त इडस्पतिम् ॥ २७ ॥ ॐ नमो नारायणाय पुरुषाय महात्मने । विशुद्धसत्त्वधिष्ण्याय महाहंसाय धीमहि ॥ २८ ॥
ॐ—ಮಹಾತ್ಮ ಪುರುಷನಾದ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ವಿಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಧಾಮವಾದ ಮಹಾಹಂಸನನ್ನು ನಾವು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ।
Verse 29
इति तानपि राजेन्द्र प्रजासर्गधियो मुनि: । उपेत्य नारद: प्राह वाच: कूटानि पूर्ववत् ॥ २९ ॥
ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಆ ಪುತ್ರರ ಬಳಿಗೂ ನಾರದ ಮುನಿಗಳು ಬಂದು, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಗುಟ್ಟಾರ್ಥ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।
Verse 30
दाक्षायणा: संशृणुत गदतो निगमं मम । अन्विच्छतानुपदवीं भ्रातृणां भ्रातृवत्सला: ॥ ३० ॥
ಹೇ ದಕ್ಷಪುತ್ರರೇ, ನಾನು ಹೇಳುವ ಉಪದೇಶವಚನಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ನೀವು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಭ್ರಾತರಾದ ಹರ್ಯಶ್ವರ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಸ्नेಹ ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿರಿ.
Verse 31
भ्रातृणां प्रायणं भ्राता योऽनुतिष्ठति धर्मवित् । स पुण्यबन्धु: पुरुषो मरुद्भि: सह मोदते ॥ ३१ ॥
ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಹೋದರನು ತನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಹೋದರರ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ಪುಣ್ಯವಂತನು ಭ್ರಾತೃಸ್ನೇಹ ಹೊಂದಿರುವ ಮರುತ್ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ ಪಡೆದು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
एतावदुक्त्वा प्रययौ नारदोऽमोघदर्शन: । तेऽपि चान्वगमन् मार्गं भ्रातृणामेव मारिष ॥ ३२ ॥
ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮುಂದುವರೆದು: ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆರ್ಯನೇ, ಇಷ್ಟನ್ನು ಹೇಳಿ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದ ನಾರದ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರರೂ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಹೋದರರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಯತ್ನಿಸದೆ ಕೃಷ್ಣಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 33
सध्रीचीनं प्रतीचीनं परस्यानुपथं गता: । नाद्यापि ते निवर्तन्ते पश्चिमा यामिनीरिव ॥ ३३ ॥
ಸವಲಾಶ್ವರು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದರು—ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಜೀವನವಿಧಾನದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಪರಮಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೋ ದೊರೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋದ ರಾತ್ರಿಗಳಂತೆ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಮರಳಿ ಬಂದಿಲ್ಲ.
Verse 34
एतस्मिन् काल उत्पातान् बहून् पश्यन् प्रजापति: । पूर्ववन्नारदकृतं पुत्रनाशमुपाशृणोत् ॥ ३४ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಅನೇಕ ಅಶುಭ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡನು. ನಂತರ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ, ನಾರದನ ಉಪದೇಶದಂತೆ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಪುತ್ರಸಮೂಹವಾದ ಸವಲಾಶ್ವರೂ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಹೋದರರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
Verse 35
चुक्रोध नारदायासौ पुत्रशोकविमूर्च्छित: । देवर्षिमुपलभ्याह रोषाद्विस्फुरिताधर: ॥ ३५ ॥
ಸವಲಾಶ್ವರೂ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿ-ಸೇವೆಗೆಂದು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ ದಕ್ಷನು ನಾರದನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪ್ರಾಯಃ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು. ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ತುಟಿಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ನಡುಗಿದವು; ನಂತರ ಅವನು ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 36
श्रीदक्ष उवाच अहो असाधो साधूनां साधुलिङ्गेन नस्त्वया । असाध्वकार्यर्भकाणां भिक्षोर्मार्ग: प्रदर्शित: ॥ ३६ ॥
ಶ್ರೀದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದರು—ಅಯ್ಯೋ, ಓ ಅಸಾಧು! ಸಾಧುವಿನ ವೇಷ ಧರಿಸಿದರೂ ನೀನು ನಿಜವಾದ ಸಾಧುವಲ್ಲ. ಭಿಕ್ಷುವಾಗಿ ನನ್ನ ನಿರ್ದೋಷ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಸಂನ್ಯಾಸಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ನನಗೆ ಘೋರ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದೆ।
Verse 37
ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानाममीमांसितकर्मणाम् । विघात: श्रेयस: पाप लोकयोरुभयो: कृत: ॥ ३७ ॥
ಅವರು ಮೂರು ಋಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಓ ನಾರದಾ, ಪಾಪಕರ್ಮಮೂರ್ತಿಯೇ! ಋಷಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಋಣಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾದ ನನ್ನ ಪುತ್ರರ ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕ—ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನು ತಡೆದಿದ್ದೀ।
Verse 38
एवं त्वं निरनुक्रोशो बालानां मतिभिद्धरे: । पार्षदमध्ये चरसि यशोहा निरपत्रप: ॥ ३८ ॥
ಈ ರೀತಿ ನೀನು ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದೋಷ ಬಾಲಕರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಆದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಹರಿಯ ಪಾರ್ಷದನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ. ನೀನು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸಿದ್ದೀ; ನೀನು ನಿರ್ಲಜ್ಜನೂ ದಯಾರಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದೀ. ಹಾಗಾದರೆ ಪರಮಪ್ರಭುವಿನ ಪಾರ್ಷದರ ನಡುವೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೀ?
Verse 39
ननु भागवता नित्यं भूतानुग्रहकातरा: । ऋते त्वां सौहृदघ्नं वै वैरङ्करमवैरिणाम् ॥ ३९ ॥
ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರು ಸದಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಲು ತವಕಿಸುತ್ತಾರೆ—ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ನೀನು ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು; ಶತ್ರುತ್ವವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿಯೂ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವವನು. ಭಕ್ತನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಇಂತಹ ಹೀನ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ನಿನಗೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲವೇ?
Verse 40
नेत्थं पुंसां विराग: स्यात् त्वया केवलिना मृषा । मन्यसे यद्युपशमं स्नेहपाशनिकृन्तनम् ॥ ४० ॥
ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕೇವಲಿನೇ! ಕೇವಲ ವೈರಾಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿಯಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ವಿರಕ್ತಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮಾತು ಮಿಥ್ಯೆ. ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸದೆ, ನೀನು ಮಾಡಿದಂತೆ ಕೇವಲ ವೇಷಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಸ್ನೇಹಪಾಶ ಕತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 41
नानुभूय न जानाति पुमान् विषयतीक्ष्णताम् । निर्विद्यते स्वयं तस्मान्न तथा भिन्नधी: परै: ॥ ४१ ॥
ಮನುಷ್ಯನು ವಿಷಯಭೋಗದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ದುಃಖವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸದೆ ತಿಳಿಯನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತಾನೇ ನಿರ್ವೇದಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇತರರಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಬದಲಾಗಿದವನು, ಸ್ವಾನುಭವದಿಂದ ಬದಲಾಗಿದವನಷ್ಟು ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 42
यन्नस्त्वं कर्मसन्धानां साधूनां गृहमेधिनाम् । कृतवानसि दुर्मर्षं विप्रियं तव मर्षितम् ॥ ४२ ॥
ನೀನು ನಮ್ಮಂತಹ ವೇದವಿಧಿಯಂತೆ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮ ಪಾಲಿಸುವ ಸಾಧು ಗೃಹಮೇಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಹ್ಯವಾದ ಅಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದೀ; ಅದನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪತ್ನಿ-ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಯಜ್ಞ-ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ನೀನು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿದ್ದೀ—ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಸಹ್ಯ.
Verse 43
तन्तुकृन्तन यन्नस्त्वमभद्रमचर: पुन: । तस्माल्लोकेषु ते मूढ न भवेद्भ्रमत: पदम् ॥ ४३ ॥
ಓ ತಂತುಕೃಂತನ! ನೀನು ಒಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ; ಈಗ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಮೂಢನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತೇನೆ—ನೀನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿನಗೆ ಸ್ಥಿರ ನಿವಾಸ ಇರದು।
Verse 44
श्रीशुक उवाच प्रतिजग्राह तद्बाढं नारद: साधुसम्मत: । एतावान्साधुवादो हि तितिक्षेतेश्वर: स्वयम् ॥ ४४ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಸಾಧುಗಳಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತನಾದ ನಾರದ ಮುನಿಯು ದಕ್ಷನ ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ, “ತದ್ ಬಾಢಮ್—ಹೌದು,” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಇದೇ ಸಾಧುತ್ವ—ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಸಹಿಸಿ, ಪ್ರತಿಶಾಪ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ।
Frequently Asked Questions
The Haryaśvas interpret it as a complete map of saṁsāra and liberation: (1) ‘one man’ = the Supreme Enjoyer, Bhagavān, independent of guṇas; (2) ‘hole with no return’ = either descent into Pātāla (rare return) and, more importantly, entry into Vaikuṇṭha (no return to misery); (3) ‘unchaste woman’ = fickle, passion-mixed intelligence that changes ‘dress’ (identities) to attract the jīva; (4) ‘husband’ = the conditioned soul enslaved by that buddhi; (5) ‘river flowing both ways’ = prakṛti’s cycles of creation and dissolution; (6) ‘house of twenty-five’ = the tattva framework (elements) resting in the Supreme as cause and controller; (7) ‘haṁsa’ = śāstra-guided discrimination between matter and spirit; (8) ‘razors and thunderbolts’ = relentless kāla driving all change. The point is that without knowing these truths, producing progeny as an ultimate goal is spiritually misdirected.
Dakṣa argues from pravṛtti-mārga (world-maintaining duty): before adopting renunciation, one should discharge obligations to devas (through yajña), ṛṣis (through study/teaching), and pitṛs/father (through progeny and lineage rites). He sees Nārada’s instruction as inducing vairāgya without sufficient experiential maturity. The Bhāgavata, however, frames Nārada’s intervention as higher guidance: when bhakti awakens and the goal (ending bondage) is understood, the supreme duty becomes surrender to Nārāyaṇa.