Adhyaya 14

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच रजस्तम:स्वभावस्य ब्रह्मन् वृत्रस्य पाप्मन: । नारायणे भगवति कथमासीद् दृढा मति: ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಪರೀಕ್ಷಿತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ರಜಸ್ಸು-ತಮಸ್ಸು ಸ್ವಭಾವದ ಪಾಪಪ್ರಾಯ ವೃತ್ರಾಸುರನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೃಢ ಭಕ್ತಿಮತಿ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು?

Verse 2

देवानां शुद्धसत्त्वानामृषीणां चामलात्मनाम् । भक्तिर्मुकुन्दचरणे न प्रायेणोपजायते ॥ २ ॥

ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ, ನಿರ್ಮಲಾತ್ಮರಾದ ಋಷಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಮುಕುಂದನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 3

रजोभि: समसङ्ख्याता: पार्थिवैरिह जन्तव: । तेषां ये केचनेहन्ते श्रेयो वै मनुजादय: ॥ ३ ॥

ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಭೂಮಿಯ ಅಣುಗಳಷ್ಟು ಅಸಂಖ್ಯ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಮಾನವರು; ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವೇ ಜನ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 4

प्रायो मुमुक्षवस्तेषां केचनैव द्विजोत्तम । मुमुक्षूणां सहस्रेषु कश्चिन्मुच्येत सिध्यति ॥ ४ ॥

ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಜನ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಾವಿರರಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಮುಕ್ತರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಕ್ತಿಯ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭನು।

Verse 5

मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायण: । सुदुर्लभ: प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामुने ॥ ५ ॥

ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಮುಕ್ತರೂ ಸಿದ್ಧರೂ ಕೋಟ್ಯಂತರರಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಂತಾತ್ಮನಾದ ಭಕ್ತನು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭನು.

Verse 6

वृत्रस्तु स कथं पाप: सर्वलोकोपतापन: । इत्थं द‍ृढमति: कृष्ण आसीत्सङ्ग्राम उल्बणे ॥ ६ ॥

ವೃತ್ರಾಸುರನು ಪಾಪಿ, ಸರ್ವಲೋಕಕ್ಕೂ ತಾಪ ನೀಡುವವನು; ಆದರೂ ಆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಗೆ ನೆಲಸಿತು?

Verse 7

अत्र न: संशयो भूयाञ्छ्रोतुं कौतूहलं प्रभो । य: पौरुषेण समरे सहस्राक्षमतोषयत् ॥ ७ ॥

ಪ್ರಭುವೇ! ನಮಗೆ ಮಹಾ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಕುತೂಹಲವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದ ಆ ದೈತ್ಯನು ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಆಯಿತೆ?

Verse 8

श्रीसूत उवाच परीक्षितोऽथ सम्प्रश्नं भगवान् बादरायणि: । निशम्य श्रद्दधानस्य प्रतिनन्द्य वचोऽब्रवीत् ॥ ८ ॥

ಶ್ರೀಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣಿ ಶುಕದೇವನು ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ ಶಿಷ್ಯನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 9

श्रीशुक उवाच श‍ृणुष्वावहितो राजन्नितिहासमिमं यथा । श्रुतं द्वैपायनमुखान्नारदाद्देवलादपि ॥ ९ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು; ದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸ, ನಾರದ ಮತ್ತು ದೇವಲರ ಮುಖದಿಂದ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಅದೇ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 10

आसीद्राजा सार्वभौम: शूरसेनेषु वै नृप । चित्रकेतुरिति ख्यातो यस्यासीत्कामधुङ्‍मही ॥ १० ॥

ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಶೂರಸೇನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕೇತು ಎಂಬ ಸರ್ವಭೌಮ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಕಾಮಧೇನುವಿನಂತೆ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀಡಿತು.

Verse 11

तस्य भार्यासहस्राणां सहस्राणि दशाभवन् । सान्तानिकश्चापि नृपो न लेभे तासु सन्ततिम् ॥ ११ ॥

ಅವನಿಗೆ ದಶಸಹಸ್ರ-ಸಹಸ್ರಗಳಷ್ಟು ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದರು. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಮರ್ಥನಾದ ರಾಜನಾದರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ವಂಧ್ಯೆಯರಂತೆ ಇದ್ದರು.

Verse 12

रूपौदार्यवयोजन्मविद्यैश्वर्यश्रियादिभि: । सम्पन्नस्य गुणै: सर्वैश्चिन्ता बन्ध्यापतेरभूत् ॥ १२ ॥

ರೂಪ, ಔದಾರ್ಯ, ಯೌವನ, ಉನ್ನತಕುಲಜನ್ಮ, ವಿದ್ಯೆ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಶ್ರೀ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ, ವಂಧ್ಯಾಪತಿಯನಾದ ಚಿತ್ರಕೇತುವಿಗೆ ಪುತ್ರಾಭಾವದಿಂದ ಮಹಾ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 13

न तस्य सम्पद: सर्वा महिष्यो वामलोचना: । सार्वभौमस्य भूश्चेयमभवन्प्रीतिहेतव: ॥ १३ ॥

ಅವನ ರಾಣಿಯರು ಸುಂದರ ಮುಖ ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಕಣ್ಣುಗಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತು, ನೂರಾರು-ಸಾವಿರಾರು ರಾಣಿಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ವಭೌಮನಾದ ಅವನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಈ ಭೂಮಿ—ಯಾವುದೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂತೋಷದ ಕಾರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 14

तस्यैकदा तु भवनमङ्गिरा भगवानृषि: । लोकाननुचरन्नेतानुपागच्छद्यद‍ृच्छया ॥ १४ ॥

ಒಮ್ಮೆ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ಅಂಗಿರಾ, ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತರಾಗದೆ ಲೋಕಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯದೃಚ್ಛಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಕೇತುವಿನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದರು.

Verse 15

तं पूजयित्वा विधिवत्प्रत्युत्थानार्हणादिभि: । कृतातिथ्यमुपासीदत्सुखासीनं समाहित: ॥ १५ ॥

ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಅರ್ಘ್ಯ‑ಪಾದ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ರಾಜನು ಅತಿಥಿ‑ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಋಷಿ ಸುಖಾಸೀನನಾದ ಬಳಿಕ, ಮನ‑ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಅವರ ಪಾದಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತನು।

Verse 16

महर्षिस्तमुपासीनं प्रश्रयावनतं क्षितौ । प्रतिपूज्य महाराज समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ १६ ॥

ಮಹರ್ಷಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿನಯದಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕೇತುವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, “ಮಹಾರಾಜ” ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 17

अङ्गिरा उवाच अपि तेऽनामयं स्वस्ति प्रकृतीनां तथात्मन: । यथा प्रकृतिभिर्गुप्त: पुमान् राजा च सप्तभि: ॥ १७ ॥

ಅಂಗಿರಾ ಋಷಿ ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ದೇಹ‑ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸಹಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಉಪಕರಣಗಳು ಕ್ಷೇಮವೇ? ಪ್ರಕೃತಿಯ ಏಳು ತತ್ತ್ವಗಳು (ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ, ಅಹಂಕಾರ, ಐದು ವಿಷಯಗಳು) ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಜೀವ ಸುಖಿಯಾಗಿರುವಂತೆ, ರಾಜನು ಗುರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ರಾಜ್ಯ, ಕೋಟೆ, ಖಜಾನೆ, ದಂಡ‑ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಿತ್ರರು—ಈ ಏಳರಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

आत्मानं प्रकृतिष्वद्धा निधाय श्रेय आप्नुयात् । राज्ञा तथा प्रकृतयो नरदेवाहिताधय: ॥ १८ ॥

ಓ ನರದೇವನೇ! ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಹಚರರ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅವರ ಹಿತಕರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಹಚರರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮ‑ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಅವರೂ ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 19

अपि दारा: प्रजामात्या भृत्या: श्रेण्योऽथ मन्त्रिण: । पौरा जानपदा भूपा आत्मजा वशवर्तिन: ॥ १९ ॥

ಓ ಭೂಪನೇ! ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಗಳು, ಪ್ರಜೆ, ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು‑ಸೇವಕರು, ಹಾಗೆಯೇ ಎಣ್ಣೆ‑ಮಸಾಲೆ ಮಾರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವರ್ಗಗಳು ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿವೆಯೇ? ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಅರಮನೆ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆಡಳಿತಕರು, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅವಲಂಬಿತರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೇ?

Verse 20

यस्यात्मानुवशश्चेत्स्यात्सर्वे तद्वशगा इमे । लोका: सपाला यच्छन्ति सर्वे बलिमतन्द्रिता: ॥ २० ॥

ರಾಜನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಕುಟುಂಬದವರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಅಧೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಂತಪಾಲರೂ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ-ಬಲಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಸೇವಕರ ಮಾತೇನು!

Verse 21

आत्मन: प्रीयते नात्मा परत: स्वत एव वा । लक्षयेऽलब्धकामं त्वां चिन्तया शबलं मुखम् ॥ २१ ॥

ಓ ರಾಜಾ ಚಿತ್ರಕೇತು, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಇತರರಿಂದೇ? ನಿನ್ನ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಮುಖ ಗಾಢ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 22

एवं विकल्पितो राजन् विदुषा मुनिनापि स: । प्रश्रयावनतोऽभ्याह प्रजाकामस्ततो मुनिम् ॥ २२ ॥

ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜಾ ಪರೀಕ್ಷಿತ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಮಹರ್ಷಿ ಅಂಗಿರಸರೂ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆಗ ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದಿರುವ ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತು ಮಹಾ ವಿನಯದಿಂದ ವಾಗಿ, ಮುನಿಯನ್ನು ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 23

चित्रकेतुरुवाच भगवन् किं न विदितं तपोज्ञानसमाधिभि: । योगिनां ध्वस्तपापानां बहिरन्त: शरीरिषु ॥ २३ ॥

ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತು ಹೇಳಿದರು: ಓ ಭಗವಾನ್ ಅಂಗಿರಸ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ನೀವು ಪಾಪಫಲಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಯೋಗಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮಂತಹ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಹೊರಗಿನದು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀವು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲಿರಿ.

Verse 24

तथापि पृच्छतो ब्रूयां ब्रह्मन्नात्मनि चिन्तितम् । भवतो विदुषश्चापि चोदितस्त्वदनुज्ञया ॥ २४ ॥

ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನೀವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವರಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಏಕೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯೂ ಅನುಮತಿಯೂ ಪಡೆದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 25

लोकपालैरपि प्रार्थ्या: साम्राज्यैश्वर्यसम्पद: । न नन्दयन्त्यप्रजं मां क्षुत्तृट्काममिवापरे ॥ २५ ॥

ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನು ಹೂಮಾಲೆ, ಚಂದನಾದಿ ಬಾಹ್ಯ ಸೌಖ್ಯಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗದಂತೆ, ಲೋಕಪಾಲರೂ ಬಯಸುವ ನನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ-ಐಶ್ವರ್ಯ-ಸಂಪತ್ತು ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 26

तत: पाहि महाभाग पूर्वै: सह गतं तम: । यथा तरेम दुष्पारं प्रजया तद्विधेहि न: ॥ २६ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ! ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನರಕದ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವ ನನ್ನನ್ನೂ ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸು. ಪ್ರಜೆಯ ಮೂಲಕ ಆ ದಾಟಲಾಗದ ತಮಸ್ಸನ್ನು ನಾವು ದಾಟುವಂತೆ ದಯಮಾಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡು।

Verse 27

श्रीशुक उवाच इत्यर्थित: स भगवान् कृपालुर्ब्रह्मण: सुत: । श्रपयित्वा चरुं त्वाष्ट्रं त्वष्टारमयजद्विभु: ॥ २७ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರನಾದ ಕೃಪಾಳು ಅಙ್ಗಿರ ಋಷಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿವಂತನಾಗಿ, ತ್ವಷ್ಟಾರಿಗಾಗಿ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರ ಚರುವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 28

ज्येष्ठा श्रेष्ठा च या राज्ञो महिषीणां च भारत । नाम्ना कृतद्युतिस्तस्यै यज्ञोच्छिष्टमदाद् द्विज: ॥ २८ ॥

ಓ ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ರಾಜನ ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠೆಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠೆಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಕೃತದ್ಯುತಿ ಎಂಬ ರಾಣಿಗೆ ದ್ವಿಜನಾದ ಅಙ್ಗಿರ ಋಷಿಯು ಯಜ್ಞದ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ನೀಡಿದನು।

Verse 29

अथाह नृपतिं राजन् भवितैकस्तवात्मज: । हर्षशोकप्रदस्तुभ्यमिति ब्रह्मसुतो ययौ ॥ २९ ॥

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಾದ ಅಙ್ಗಿರ ಋಷಿಯು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ರಾಜನೇ! ನಿನಗೆ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನಾಗುವನು; ಅವನು ನಿನಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನೂ ಶೋಕವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವನು।” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ರಾಜನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಾಯದೆ ಋಷಿ ಹೊರಟುಹೋದನು।

Verse 30

सापि तत्प्राशनादेव चित्रकेतोरधारयत् । गर्भं कृतद्युतिर्देवी कृत्तिकाग्नेरिवात्मजम् ॥ ३० ॥

ಅಗ್ನಿಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ಶಿವವೀರ್ಯದಿಂದ ಕೃತ್ತಿಕಾ ದೇವಿ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದಂತೆ, ಅಙ್ಗಿರರ ಯಜ್ಞದ ಶೇಷ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಭುಜಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಕೃತದ್ಯುತಿ ದೇವಿ ಚಿತ್ರಕೇತುವಿನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು।

Verse 31

तस्या अनुदिनं गर्भ: शुक्लपक्ष इवोडुप: । ववृधे शूरसेनेशतेजसा शनकैर्नृप ॥ ३१ ॥

ಓ ರಾಜನೇ! ಶೂರಸೇನದ ಅಧಿಪತಿ ಚಿತ್ರಕೇತುವಿನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವಳ ಗರ್ಭವು ಪ್ರತಿದಿನ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ।

Verse 32

अथ काल उपावृत्ते कुमार: समजायत । जनयन् शूरसेनानां श‍ृण्वतां परमां मुदम् ॥ ३२ ॥

ನಂತರ ಕಾಲ ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ ರಾಜನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನು ಜನಿಸಿದನು. ಈ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಶೂರಸೇನ ರಾಜ್ಯದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಪರಮಾನಂದಗೊಂಡರು।

Verse 33

हृष्टो राजा कुमारस्य स्‍नात: शुचिरलङ्‌कृत: । वाचयित्वाशिषो विप्रै: कारयामास जातकम् ॥ ३३ ॥

ಕುಮಾರನ ಜನನದಿಂದ ರಾಜನು ಬಹಳ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜನಾಗಿ, ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶಿಶುವಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ಜಾತಕರ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 34

तेभ्यो हिरण्यं रजतं वासांस्याभरणानि च । ग्रामान् हयान् गजान् प्रादाद् धेनूनामर्बुदानि षट् ॥ ३४ ॥

ಆ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರಾಜನು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಸುಗಳ ಆರು ಅರ್ಬುದಗಳು—ಅಂದರೆ ಅರವತ್ತು ಕೋಟಿ ಹಸುಗಳನ್ನು—ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು।

Verse 35

ववर्ष कामानन्येषां पर्जन्य इव देहिनाम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं कुमारस्य महामना: ॥ ३५ ॥

ಮೋಡವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವಂತೆ, ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತು ತನ್ನ ಕುಮಾರನ ಯಶಸ್ಸು, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲೆಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಹಂಚಿದನು।

Verse 36

कृच्छ्रलब्धेऽथ राजर्षेस्तनयेऽनुदिनं पितु: । यथा नि:स्वस्य कृच्छ्राप्ते धने स्‍नेहोऽन्ववर्धत ॥ ३६ ॥

ರಾಜರ್ಷಿಗೆ ಬಹು ಕಷ್ಟದ ಬಳಿಕ ಪುತ್ರನು ದೊರೆತಾಗ, ತಂದೆಯ ಸ्नेಹವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು; ಬಡವನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಪಡೆದ ಧನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುವಂತೆ।

Verse 37

मातुस्त्वतितरां पुत्रे स्‍नेहो मोहसमुद्भ‍व: । कृतद्युते: सपत्नीनां प्रजाकामज्वरोऽभवत् ॥ ३७ ॥

ತಾಯಿಯು ಪುತ್ರನ ಮೇಲಿನ ಮೋಹಜನಿತ ಸ्नेಹವೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಕೃತದ್ಯುತಿ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಂಡ ಇತರ ಪತ್ನಿಯರು ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ತೀವ್ರ ಜ್ವರದಂತೆ ಕಳವಳಗೊಂಡರು।

Verse 38

चित्रकेतोरतिप्रीतिर्यथा दारे प्रजावति । न तथान्येषु सञ्जज्ञे बालं लालयतोऽन्वहम् ॥ ३८ ॥

ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತು ಪ್ರತಿದಿನ ಮಗುವನ್ನು ಮಮತೆಯಿಂದ ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಂತಾನವತಿಯಾದ ರಾಣಿ ಕೃತದ್ಯುತಿ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಅತಿಪ್ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಆದರೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಇತರ ಪತ್ನಿಯರ ಮೇಲೆ ಅಂಥ ಸ्नेಹ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ।

Verse 39

ता: पर्यतप्यन्नात्मानं गर्हयन्त्योऽभ्यसूयया । आनपत्येन दु:खेन राज्ञश्चानादरेण च ॥ ३९ ॥

ಇತರ ರಾಣಿಯರು ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದುಃಖದಿಂದಲೂ ರಾಜನ ನಿರಾದರದಿಂದಲೂ ಬಹಳ ಕಳವಳಗೊಂಡರು. ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನೇ ದೂಷಿಸಿಕೊಂಡು ಅಳಲಾಡಿದರು।

Verse 40

धिगप्रजां स्त्रियं पापां पत्युश्चागृहसम्मताम् । सुप्रजाभि: सपत्नीभिर्दासीमिव तिरस्कृताम् ॥ ४० ॥

ಪಾಪಮಯಿಯಾದ ಅಪುತ್ರಿ ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ; ಪತಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸದೆ, ಪುತ್ರವತಿಯರಾದ ಸಪತ್ನಿಯರು ಅವಳನ್ನು ದಾಸಿಯಂತೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 41

दासीनां को नु सन्ताप: स्वामिन: परिचर्यया । अभीक्ष्णं लब्धमानानां दास्या दासीव दुर्भगा: ॥ ४१ ॥

ದಾಸಿಯರೂ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ವಿಷಾದವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾವು ದಾಸಿಯ ದಾಸಿಯೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತರು।

Verse 42

एवं सन्दह्यमानानां सपत्‍न्या: पुत्रसम्पदा । राज्ञोऽसम्मतवृत्तीनां विद्वेषो बलवानभूत् ॥ ४२ ॥

ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನಿಂದ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತರಾಗಿ, ಕೃತದ್ಯುತಿಯ ಪುತ್ರಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೋಡಿ ಸಪತ್ನಿಯರೊಳಗಿನ ಈರ್ಷ್ಯೆಯ ದಹನವು ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾಯಿತು।

Verse 43

विद्वेषनष्टमतय: स्त्रियो दारुणचेतस: । गरं ददु: कुमाराय दुर्मर्षा नृपतिं प्रति ॥ ४३ ॥

ದ್ವೇಷದಿಂದ ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಕ್ರೂರಚಿತ್ತರಾಗಿ, ರಾಜನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಅವರು ಕೊನೆಗೆ ಕುಮಾರನಿಗೆ ವಿಷ ನೀಡಿದರು।

Verse 44

कृतद्युतिरजानन्ती सपत्नीनामघं महत् । सुप्त एवेति सञ्चिन्त्य निरीक्ष्य व्यचरद्गृहे ॥ ४४ ॥

ಸಪತ್ನಿಯರ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ಅರಿಯದ ಕೃತದ್ಯುತಿ, ‘ಕುಮಾರನು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದಳು; ಅವನು ಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 45

शयानं सुचिरं बालमुपधार्य मनीषिणी । पुत्रमानय मे भद्रे इति धात्रीमचोदयत् ॥ ४५ ॥

ಮಗು ಬಹುಕಾಲ ಮಲಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿ ರಾಣಿ ಕೃತದ್ಯುತಿ ದಾಯಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು— “ಸಖಿಯೇ, ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಂದುಕೊಡು.”

Verse 46

सा शयानमुपव्रज्य द‍ृष्ट्वा चोत्तारलोचनम् । प्राणेन्द्रियात्मभिस्त्यक्तं हतास्मीत्यपतद्भ‍ुवि ॥ ४६ ॥

ದಾಸಿ ಮಗು ಮಲಗಿದ್ದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಣವೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ನಿಂತಿದ್ದವು; ಮಗು ಸತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ತಿಳಿದಳು. “ನಾನು ನಾಶವಾಯಿತು!” ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು.

Verse 47

तस्यास्तदाकर्ण्य भृशातुरं स्वरं घ्नन्त्या: कराभ्यामुर उच्चकैरपि । प्रविश्य राज्ञी त्वरयात्मजान्तिकं ददर्श बालं सहसा मृतं सुतम् ॥ ४७ ॥

ಅತೀವ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ದಾಸಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಎದೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಜೋರಾಗಿ ಅಳಲಿಟ್ಟಳು. ಆ ಕೂಗು ಕೇಳಿ ರಾಣಿ ತಕ್ಷಣ ಮಗನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿ ಬಂದು, ಮಗು ಅಚಾನಕ ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಳು.

Verse 48

पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा मुमोह विभ्रष्टशिरोरुहाम्बरा ॥ ४८ ॥

ಅತಿಯಾದ ಶೋಕದಿಂದ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ, ರಾಣಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾದಳು.

Verse 49

ततो नृपान्त: पुरवर्तिनो जना नराश्च नार्यश्च निशम्य रोदनम् । आगत्य तुल्यव्यसना: सुदु:खिता- स्ताश्च व्यलीकं रुरुदु: कृतागस: ॥ ४९ ॥

ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತನೇ! ಅಳುವಿನ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿ ಅರಮನೆಯೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲರು—ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ—ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಸಮಾನ ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಅವರು ಕೂಡ ಅತ್ತರು. ವಿಷ ನೀಡಿಸಿದ ರಾಣಿಯರೂ ತಮ್ಮ ಅಪರಾಧವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ನಾಟಕವಾಗಿ ಅತ್ತರು.

Verse 50

श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टद‍ृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्‍नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತುವು ಅಜ್ಞಾತ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮಗನ ಮರಣದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಬಹುತೇಕ ಕುರುಡನಂತಾದನು. ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಅವನ ಶೋಕವು ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುವಾಗ ಅವನು ಪದೇ ಪದೇ ಜಾರಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 51

श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टद‍ृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्‍नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ರಾಜನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಸತ್ತ ಮಗುವಿನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು; ಅವನ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದವು. ರಾಜನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಾಗ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 52

पतिं निरीक्ष्योरुशुचार्पितं तदा मृतं च बालं सुतमेकसन्ततिम् । जनस्य राज्ञी प्रकृतेश्च हृद्रुजं सती दधाना विललाप चित्रधा ॥ ५२ ॥

ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಪತಿ ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತುವು ತೀವ್ರ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರನಾದ ಸತ್ತ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅವಳು ನಾನಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದಳು. ಇದು ಅರಮನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹೃದಯದ ನೋವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

Verse 53

स्तनद्वयं कुङ्कुमपङ्कमण्डितं निषिञ्चती साञ्जनबाष्पबिन्दुभि: । विकीर्य केशान् विगलत्स्रज: सुतं शुशोच चित्रं कुररीव सुस्वरम् ॥ ५३ ॥

ರಾಣಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದ ಹೂವಿನ ಹಾರವು ಬಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಅವಳ ಕೂದಲು ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು. ಉದುರುತ್ತಿದ್ದ ಕಣ್ಣೀರು ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಕರಗಿಸಿ, ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ ಅವಳ ಎದೆಯನ್ನು ಒದ್ದೆ ಮಾಡಿತು. ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗನ ಅಗಲುವಿಕೆಗೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವಳ ಜೋರಾದ ಅಳುವು ಕುರರಿ ಪಕ್ಷಿಯ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 54

अहो विधातस्त्वमतीव बालिशो यस्त्वात्मसृष्ट्यप्रतिरूपमीहसे । परे नु जीवत्यपरस्य या मृति- र्विपर्ययश्चेत्त्वमसि ध्रुव: पर: ॥ ५४ ॥

ಅಯ್ಯೋ, ವಿಧಾತನೇ! ತಂದೆ ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಮಗನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಹೀನನು; ಇದು ನಿನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳ ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಕರುಣಾಮಯಿಯಲ್ಲ.

Verse 55

न हि क्रमश्चेदिह मृत्युजन्मनो: शरीरिणामस्तु तदात्मकर्मभि: । य: स्‍नेहपाशो निजसर्गवृद्धये स्वयं कृतस्ते तमिमं विवृश्चसि ॥ ५५ ॥

ಪ್ರಭುವೇ! ತಂದೆ ಮಗನ ಜೀವಿತದಲ್ಲೇ ಸಾಯಬೇಕು ಅಥವಾ ಮಗ ತಂದೆಯ ಜೀವಿತದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲದಂತೆ ಜನನ–ಮರಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಬಹುದು—ಹಾಗಾದರೆ ನಿಯಂತ್ರಕನಾದ ದೇವರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನು? ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಯಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನಿಯಂತ್ರಕ ಬೇಕೆಂದರೂ, ಸಂತಾನಪೋಷಣೆಗೆ ನೀನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ्नेಹಬಂಧವನ್ನು ಕರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ, ಯಾರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಅನುಭವಹೀನನೂ ಅವಿವೇಕಿಯೂ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀ.

Verse 56

त्वं तात नार्हसि च मां कृपणामनाथां त्यक्तुं विचक्ष्व पितरं तव शोकतप्तम् । अञ्जस्तरेम भवताप्रजदुस्तरं यद् ध्वान्तं न याह्यकरुणेन यमेन दूरम् ॥ ५६ ॥

ಮಗನೇ, ನಾನು ದೀನಳೂ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವಳೂ ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ನಿನ್ನ ಶೋಕತಪ್ತ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡು. ಮಗನಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಘೋರ ಅಂಧಕಾರಮಯ ನರಕಮಾರ್ಗದ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ಏಕೈಕ ಆಶೆ ನೀನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದ ಯಮನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಬೇಡ।

Verse 57

उत्तिष्ठ तात त इमे शिशवो वयस्या- स्त्वामाह्वयन्ति नृपनन्दन संविहर्तुम् । सुप्तश्चिरं ह्यशनया च भवान् परीतो भुङ्‌क्ष्व स्तनं पिब शुचो हर न: स्वकानाम् ॥ ५७ ॥

ಮಗನೇ, ಏಳು! ರಾಜಕುಮಾರನೇ, ನಿನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಆಟಕ್ಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನೀನು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿದ್ದೀ; ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ಏಳಿ ನನ್ನ ಸ್ತನಪಾನ ಮಾಡು, ನಮ್ಮವರ ಶೋಕವನ್ನು ಹರಿಸು।

Verse 58

नाहं तनूज दद‍ृशे हतमङ्गला ते मुग्धस्मितं मुदितवीक्षणमाननाब्जम् । किं वा गतोऽस्यपुनरन्वयमन्यलोकं नीतोऽघृणेन न श‍ृणोमि कला गिरस्ते ॥ ५८ ॥

ಮಗನೇ, ನಾನು ಎಷ್ಟು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತಿ! ನಿನ್ನ ಮುದ್ದಾದ ನಗು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ಇನ್ನು ನೋಡಲಾರೆ. ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿವೆ. ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ നിന്നೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯನ್ನೂ ಇನ್ನು ಕೇಳಲಾರೆ.

Verse 59

श्रीशुक उवाच विलपन्त्या मृतं पुत्रमिति चित्रविलापनै: । चित्रकेतुर्भृशं तप्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ ५९ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಮೃತ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಹೀಗೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖತಪ್ತನಾದ ರಾಜ ಚಿತ್ರಕೇತು ಕಂಠವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಜೋರಾಗಿ ಅತ್ತನು।

Verse 60

तयोर्विलपतो: सर्वे दम्पत्योस्तदनुव्रता: । रुरुदु: स्म नरा नार्य: सर्वमासीदचेतनम् ॥ ६० ॥

ರಾಜನೂ ರಾಣಿಯೂ ವಿಲಪಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರೆಲ್ಲರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅತ್ತರು. ಆ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ದುರಂತದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಾಯಃ ಅಚೇತನರಾದರು.

Verse 61

एवं कश्मलमापन्नं नष्टसंज्ञमनायकम् । ज्ञात्वाङ्गिरा नाम ऋषिराजगाम सनारद: ॥ ६१ ॥

ರಾಜನು ಶೋಕಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಪ್ರಾಯಃ ಸಂಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅಂಗಿರಾ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದ ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು.