Adhyaya 1

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच निवृत्तिमार्ग: कथित आदौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंसृति: ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಪರೀಕ್ಷಿತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪ್ರಭು ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮೀ! ನೀವು ಮೊದಲೇ ನಿವೃತ್ತಿ-ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಆ ಕ್ರಮಯೋಗದಿಂದ ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಜನ್ಮಮರಣ ಸಂಸಾರ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ।

Verse 2

प्रवृत्तिलक्षणश्चैव त्रैगुण्यविषयो मुने । योऽसावलीनप्रकृतेर्गुणसर्ग: पुन: पुन: ॥ २ ॥

ಹೇ ಮುನಿಯೇ! ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಲಕ್ಷಣವಾದ ಈ ಮಾರ್ಗವು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ವಿಷಯ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದ ಜೀವನು ಗುಣಸರ್ಗದಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿಭಿನ್ನ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದೇಹಾನುಸಾರ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 3

अधर्मलक्षणा नाना नरकाश्चानुवर्णिता: । मन्वन्तरश्च व्याख्यात आद्य: स्वायम्भुवो यत: ॥ ३ ॥

ನೀವು ಅಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಾನಾ ನರಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ ಮನ್ವಂತರವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 4

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

ನೀವು ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದರ ವಂಶಗಳನ್ನೂ ಅವರ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಪ್ರಭುವು ದ್ವೀಪ-ವರ್ಷಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ವನಸ್ಪತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಭೂಮಂಡಲದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಅದರ ವಿಭಾಗ-ಲಕ್ಷಣ, ಆಕಾಶದ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಮಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೋಲೋಕಗಳು—ವಿಭು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನೋ ಅದನ್ನು ನೀವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ।

Verse 5

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

ನೀವು ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದರ ವಂಶಗಳನ್ನೂ ಅವರ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಪ್ರಭುವು ದ್ವೀಪ-ವರ್ಷಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ವನಸ್ಪತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಭೂಮಂಡಲದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಅದರ ವಿಭಾಗ-ಲಕ್ಷಣ, ಆಕಾಶದ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕಮಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೋಲೋಕಗಳು—ವಿಭು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನೋ ಅದನ್ನು ನೀವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ।

Verse 6

अधुनेह महाभाग यथैव नरकान्नर: । नानोग्रयातनान्नेयात्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥

ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮೀ, ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ—ಮಾನವರು ಭೀಕರ ಯಾತನೆಗಳಿರುವ ನರಕಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ?

Verse 7

श्रीशुक उवाच न चेदिहैवापचितिं यथांहस: कृतस्य कुर्यान्मनउक्तपाणिभि: । ध्रुवं स वै प्रेत्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भवतस्तिग्मयातना: ॥ ७ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಮರಣಾನಂತರ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಾನು ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಭೀಕರ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

तस्मात्पुरैवाश्विह पापनिष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतात्मना । दोषस्य द‍ृष्ट्वा गुरुलाघवं यथा भिषक् चिकित्सेत रुजां निदानवित् ॥ ८ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಣ ಬರುವ ಮೊದಲು, ದೇಹ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವವರೆಗೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪಾಪನಿಷ್ಕೃತಿಗಾಗಿ ಶೀಘ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ರೋಗನಿದಾನ ತಿಳಿದ ವೈದ್ಯನು ರೋಗದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವಂತೆ, ಪಾಪದ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 9

श्रीराजोवाच द‍ृष्टश्रुताभ्यां यत्पापं जानन्नप्यात्मनोऽहितम् । करोति भूयो विवश: प्रायश्चित्तमथो कथम् ॥ ९ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಪಾಪವು ತನ್ನಿಗೆ ಹಿತವಲ್ಲವೆಂದು ನೋಡಿ-ಕೇಳಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಅಸಹಾಯನಾಗಿ ಮರುಮರು ಪಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೂ ಮತ್ತೆ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ? ಅಂಥ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಮೌಲ್ಯವೇನು?

Verse 10

क्‍वचिन्निवर्ततेऽभद्रात्‍क्‍वचिच्चरति तत्पुन: । प्रायश्चित्तमथोऽपार्थं मन्ये कुञ्जरशौचवत् ॥ १० ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಪಾಪದಿಂದ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ನಾನು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ—ಇದು ಆನೆಯ ಸ್ನಾನದಂತಿದೆ; ಆನೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಧೂಳು ಎರಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच कर्मणा कर्मनिर्हारो न ह्यात्यन्तिक इष्यते । अविद्वदधिकारित्वात्प्रायश्चित्तं विमर्शनम् ॥ ११ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಕರ್ಮನಿರ್ಹಾರವು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದೂ ಫಲಕೊಡುವ ಕರ್ಮವೇ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಲ್ಲ; ನಿಜವಾದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೆಂದರೆ ವೇದಾಂತ-ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪರಮಸತ್ಯದ ಬೋಧ.

Verse 12

नाश्नत: पथ्यमेवान्नं व्याधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमकृद्राजन् शनै: क्षेमाय कल्पते ॥ १२ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ವೈದ್ಯನು ಸೂಚಿಸಿದ ಶುದ್ಧ ಪಥ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ರೋಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗುಣಮುಖನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ರಮೇಣ ಭೌತಿಕ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಶಮ, ದಮ, ತ್ಯಾಗ, ಸತ್ಯ-ಶೌಚ, ಯಮ-ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ—ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಧೀರನು ದೇಹ-ವಾಣಿ-ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನೂ ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಬಿದಿರು ಗುಂಪಿನ ಕೆಳಗಿನ ಒಣ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಸುಡುವಂತೆ.

Verse 14

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಶಮ-ದಮ, ತ್ಯಾಗ, ಸತ್ಯ-ಶೌಚ, ಯಮ-ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ—ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಧೀರನು ದೇಹ-ವಾಣಿ-ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಬಿದಿರು ಗುಂಪಿನ ಕೆಳಗಿನ ಒಣ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಸುಡುವಂತೆ.

Verse 15

केचित्केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणा: । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्‍न्येन नीहारमिव भास्कर: ॥ १५ ॥

ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾದ ವಿರಳ ಭಕ್ತನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮಂಜನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕರಗಿಸುವಂತೆ.

Verse 16

न तथा ह्यघवान् राजन्पूयेत तपआदिभि: । यथा कृष्णार्पितप्राणस्तत्पुरुषनिषेवया ॥ १६ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಪಾಪಿ ಕೇವಲ ತಪಸ್ಸು, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಭಗವದ್ಭಕ್ತನ ಸೇವೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಪಾದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

सध्रीचीनो ह्ययं लोके पन्था: क्षेमोऽकुतोभय: । सुशीला: साधवो यत्र नारायणपरायणा: ॥ १७ ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಶೀಲರಾದ ಸಾಧುಗಳು, ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣರಾದ ಶುದ್ಧಭಕ್ತರು ಅನುಸರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ, ಕ್ಷೇಮಕರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯ; ಅದೇ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಪಥ।

Verse 18

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्‍मुखम् । न निष्पुनन्ति राजेन्द्र सुराकुम्भमिवापगा: ॥ १८ ॥

ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನಾರಾಯಣನಿಂದ ವಿಮುಖನಾದವನು ಎಷ್ಟೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಅವು ಅವನನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮದ್ಯ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ಅನೇಕ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಿದರೂ ಶುದ್ಧವಾಗದಂತೆ।

Verse 19

सकृन्मन: कृष्णपदारविन्दयो- र्निवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाशभृतश्च तद्भ‍टान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृता: ॥ १९ ॥

ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ಸಲವಾದರೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಅವನ ನಾಮ-ರೂಪ-ಗುಣ-ಲೀಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತರಾದರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಫಲಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರು—ಇದೇ ನಿಜವಾದ ನಿಷ್ಕೃತಿ; ಅಂಥ ಶರಣಾಗತರು ಕನಸಲ್ಲಿಯೂ ಯಮರಾಜನನ್ನಾಗಲಿ, ಪಾಶಧಾರಿಗಳಾದ ಯಮದೂತರನ್ನಾಗಲಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 20

अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । दूतानां विष्णुयमयो: संवादस्तं निबोध मे ॥ २० ॥

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರೂ ಸಾಧುಗಳೂ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಮತ್ತು ಯಮದೂತರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂವಾದವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು।

Verse 21

कान्यकुब्जे द्विज: कश्चिद्दासीपतिरजामिल: । नाम्ना नष्टसदाचारो दास्या: संसर्गदूषित: ॥ २१ ॥

ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಜಾಮಿಲನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ದ್ವಿಜನು ಇದ್ದನು; ಅವನು ದಾಸಿ-ವೇಶ್ಯೆಯ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪತಿಯಾಗಿ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡನು. ಆ ನೀಚಸಂಗದಿಂದ ಅವನ ಸದಾಚಾರ ನಾಶವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗುಣಗಳು ಕಳೆದುಹೋಯವು.

Verse 22

बन्द्यक्षै: कैतवैश्चौर्यैर्गर्हितां वृत्तिमास्थित: । बिभ्रत्कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिन: ॥ २२ ॥

ಆ ಪತನಗೊಂಡ ಅಜಾಮಿಲನು ಜನರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಸುವುದು, ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಮೋಸಮಾಡುವುದು, ಕಳ್ಳತನ-ಲೂಟಿ ಮಾಡುವುದೆಂಬ ನಿಂದ್ಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಅಶುಚಿಯಾಗಿ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಟ್ಟು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 23

एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽत्यगान्महान् राजन्नष्टाशीत्यायुष: समा: ॥ २३ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಹೀಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಲಾಲಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ರೀತಿ ಅವನ ಆಯುಷ್ಯದ ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋಯವು.

Verse 24

तस्य प्रवयस: पुत्रा दश तेषां तु योऽवम: । बालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् ॥ २४ ॥

ಆ ವೃದ್ಧ ಅಜಾಮಿಲನಿಗೆ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಿರಿಯವನು ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಗು. ಕಿರಿಯವನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 25

स बद्धहृदयस्तस्मिन्नर्भके कलभाषिणि । निरीक्षमाणस्तल्लीलां मुमुदे जरठो भृशम् ॥ २५ ॥

ಆ ಮಗುವಿನ ತುಂಟ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೃದಯ ಬಂಧಿತವಾಯಿತು. ವೃದ್ಧ ಅಜಾಮಿಲನು ಅದರ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.

Verse 26

भुञ्जान: प्रपिबन् खादन् बालकं स्‍नेहयन्त्रित: । भोजयन् पाययन् मूढो न वेदागतमन्तकम् ॥ २६ ॥

ಅಜಾಮಿಲನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಚವಚವನೆ ಚವೆಯುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ ಸ्नेಹದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಬಾಲಕನನ್ನೂ ಚವೆಯಲು-ತಿನ್ನಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ; ಕುಡಿಯುವಾಗ ಅವನನ್ನೂ ಕುಡಿಯಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಸದಾ ಮಗನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ತನ್ನ ಕಾಲ ಮುಗಿದು ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 27

स एवं वर्तमानोऽज्ञो मृत्युकाल उपस्थिते । मतिं चकार तनये बाले नारायणाह्वये ॥ २७ ॥

ಹೀಗೆ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಜಾಮಿಲನಿಗೆ ಮರಣಕಾಲ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಮಗನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟನು।

Verse 28

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

ಆಗ ಅಜಾಮಿಲನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ, ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ, ವಕ್ರಮುಖಗಳಾದ ಮತ್ತು ದೇಹದ ರೋಮಗಳು ನಿಂತಿರುವ ಮೂರು ಪುರುಷರನ್ನು ಕಂಡನು; ಅವರು ಅವನನ್ನು ಯಮರಾಜನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಅತಿಯಾಗಿ ಗಾಬರಿಗೊಂಡನು; ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ತನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಜೋರಾಗಿ ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದನು—ಹೀಗೆ ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವು ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು।

Verse 29

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

ಅಜಾಮಿಲನು ಪಾಶಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ, ವಕ್ರಮುಖಗಳಾದ, ದೇಹದ ರೋಮಗಳು ನಿಂತಿರುವ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಪುರುಷರನ್ನು ಕಂಡನು; ಅವರು ಅವನನ್ನು ಯಮರಾಜನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು; ದೂರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಮೋಹದಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಜೋರಾಗಿ ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದನು—ಹೀಗೆ ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನಾಮ ಹೊರಬಂದಿತು।

Verse 30

निशम्य म्रियमाणस्य मुखतो हरिकीर्तनम् । भर्तुर्नाम महाराज पार्षदा: सहसापतन् ॥ ३० ॥

ಮಹಾರಾಜನೇ! ಮರಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಜಾಮಿಲನ ಬಾಯಿಂದ ಹರಿಕೀರ್ತನ—ಅಂದರೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪವಿತ್ರ ನಾಮ—ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾರ್ಷದರು, ವಿಷ್ಣುದೂತರು, ತಕ್ಷಣವೇ ಅಲ್ಲಿ ಧಾವಿಸಿದರು।

Verse 31

विकर्षतोऽन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम् । यमप्रेष्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजसा ॥ ३१ ॥

ಯಮರಾಜನ ದೂತರು ದಾಸೀಪತಿ ಅಜಾಮಿಲನ ಹೃದಯಾಂತರದಿಂದ ಜೀವವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿರಲು, ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಘನನಾದದಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ತಡೆದರು।

Verse 32

ऊचुर्निषेधितास्तांस्ते वैवस्वतपुर:सरा: । के यूयं प्रतिषेद्धारो धर्मराजस्य शासनम् ॥ ३२ ॥

ಇಂತೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವೈವಸ್ವತ (ಯಮರಾಜ) ದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾಶಯರೇ, ಧರ್ಮರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿದ ನೀವು ಯಾರು?

Verse 33

कस्य वा कुत आयाता: कस्मादस्य निषेधथ । किं देवा उपदेवा या यूयं किं सिद्धसत्तमा: ॥ ३३ ॥

ನೀವು ಯಾರ ಸೇವಕರು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿರಿ, ಮತ್ತು ಅಜಾಮಿಲನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ನಮಗೆ ಏಕೆ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತೀರಿ? ನೀವು ದೇವರೇ, ಉಪದೇವರೇ, ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ?

Verse 34

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

ಯಮದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪದ್ಮದಳಗಳಂತೆ; ನೀವು ಹಳದಿ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತರು, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪದ್ಮಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರು. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ನವಯೌವನದವರು, ಸುಂದರ ಚತುರ್ಭುಜರು; ಧನುಸ್ಸು-ನಿಷಂಗ, ಖಡ್ಗ, ಗದೆ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂಧಕಾರ ದೂರವಾಗಿದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಧರ್ಮಪಾಲನ ಕಿಂಕರರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ಏಕೆ ತಡೆಯುತ್ತೀರಿ?

Verse 35

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

ಯಮದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪದ್ಮದಳಗಳಂತೆ; ನೀವು ಹಳದಿ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತರು, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪದ್ಮಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರು. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ನವಯೌವನದವರು, ಸುಂದರ ಚತುರ್ಭುಜರು; ಧನುಸ್ಸು-ನಿಷಂಗ, ಖಡ್ಗ, ಗದೆ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂಧಕಾರ ದೂರವಾಗಿದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಧರ್ಮಪಾಲನ ಕಿಂಕರರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ಏಕೆ ತಡೆಯುತ್ತೀರಿ?

Verse 36

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

ಯಮದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪದ್ಮದಳಗಳಂತಿವೆ. ನೀವು ಪೀತ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಪದ್ಮಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮನೋಹರ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರೂ ನವಯೌವನದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳು ಧನುಸ್ಸು-ನಿಷಂಗ, ಖಡ್ಗ, ಗದೆ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಧರ್ಮಪಾಲ ಯಮರಾಜನ ಸೇವಕರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ನೀವು ಏಕೆ ತಡೆಯುತ್ತೀರಿ?

Verse 37

श्रीशुक उवाच इत्युक्ते यमदूतैस्ते वासुदेवोक्तकारिण: । तान् प्रत्यूचु: प्रहस्येदं मेघनिर्ह्रादया गिरा ॥ ३७ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಯಮದೂತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ವಾಸುದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಆ ಸೇವಕರು ನಗೆಮಾಡಿ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

Verse 38

श्रीविष्णुदूता ऊचु: यूयं वै धर्मराजस्य यदि निर्देशकारिण: । ब्रूत धर्मस्य नस्तत्त्वं यच्चाधर्मस्य लक्षणम् ॥ ३८ ॥

ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ನೀವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮರಾಜನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವರಾದರೆ, ನಮಗೆ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಅಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿರಿ.

Verse 39

कथं स्विद् ध्रियते दण्ड: किं वास्य स्थानमीप्सितम् । दण्ड्या: किं कारिण: सर्वे आहो स्वित्कतिचिन्नृणाम् ॥ ३९ ॥

ದಂಡವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನವೇನು? ದಂಡಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರು ಯಾರು? ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಿಗಳೂ ದಂಡನೀಯರೇ, ಅಥವಾ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರವೇ?

Verse 40

यमदूता ऊचु: वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्यय: । वेदो नारायण: साक्षात्स्वयम्भूरिति शुश्रुम ॥ ४० ॥

ಯಮದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದೇ ಧರ್ಮ; ಅದರ ವಿರುದ್ಧವೇ ಅಧರ್ಮ. ವೇದವು ಸాక్షಾತ್ ನಾರಾಯಣನೇ, ಸ್ವಯಂಭೂ ಎಂದು ನಾವು ಯಮರಾಜನಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

Verse 41

येन स्वधाम्न्यमी भावा रज:सत्त्वतमोमया: । गुणनामक्रियारूपैर्विभाव्यन्ते यथातथम् ॥ ४१ ॥

ಸ್ವಧಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ನಾರಾಯಣನು ರಜಃ-ಸತ್ತ್ವ-ತಮೋ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಂದಲೇ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಗುಣ, ಹೆಸರು, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಭೇದಗಳು ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಿಗದಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನೇ ವಿಶ್ವಕಾರಣನು।

Verse 42

सूर्योऽग्नि: खं मरुद्देव: सोम: सन्ध्याहनी दिश: । कं कु: स्वयं धर्म इति ह्येते दैह्यस्य साक्षिण: ॥ ४२ ॥

ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ದೇವತೆಗಳು, ಚಂದ್ರ, ಸಂಧ್ಯೆ, ಹಗಲು, ರಾತ್ರಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ನೀರು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಪರಮಾತ್ಮ—ಇವರೆಲ್ಲ ದೇಹಿಯ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು।

Verse 43

एतैरधर्मो विज्ञात: स्थानं दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दण्डमर्हन्ति कारिण: ॥ ४३ ॥

ಈ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಧರ್ಮವು ದೃಢವಾದಾಗ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದು ಯುಕ್ತ. ಫಲಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕರ್ತನು ತನ್ನ ಪಾಪಕರ್ಮದಂತೆ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು.

Verse 44

सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघा: । कारिणां गुणसङ्गोऽस्ति देहवान्न ह्यकर्मकृत् ॥ ४४ ॥

ಹೇ ವೈಕುಂಠವಾಸಿಗಳೇ, ನೀವು ಪಾಪರಹಿತರು; ಆದರೆ ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲ ಕರ್ಮಿಗಳು—ಪುಣ್ಯವಾಗಲಿ ಪಾಪವಾಗಲಿ. ತ್ರಿಗುಣಸಂಗದಿಂದ ಅವರು ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಅಕರ್ಮನಾಗಿರಲಾರ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ದಂಡನೀಯರು.

Verse 45

येन यावान्यथाधर्मो धर्मो वेह समीहित: । स एव तत्फलं भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र वै ॥ ४५ ॥

ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 46

यथेह देवप्रवरास्त्रैविध्यमुपलभ्यते । भूतेषु गुणवैचित्र्यात्तथान्यत्रानुमीयते ॥ ४६ ॥

ಹೇ ದೇವಪ್ರವರಾ! ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ವೈಚಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ—ಶಾಂತ, ಚಂಚಲ ಮತ್ತು ಮೂಢ; ಸುಖಿ, ದುಃಖಿ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ; ಧಾರ್ಮಿಕ, ಅಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಧಾರ್ಮಿಕ. ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಬಹುದು।

Verse 47

वर्तमानोऽन्ययो: कालो गुणाभिज्ञापको यथा । एवं जन्मान्ययोरेतद्धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४७ ॥

ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸಂತಕಾಲವು ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ವಸಂತಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಸುಖ, ದುಃಖ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರ ಅನುಭವಗಳಿರುವ ಈ ಜೀವನವು ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 48

मनसैव पुरे देव: पूर्वरूपं विपश्यति । अनुमीमांसतेऽपूर्वं मनसा भगवानज: ॥ ४८ ॥

ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಯಮರಾಜನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಸಮಾನನು. ಅವನು ತನ್ನ ಧಾಮದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪರಮಾತ್ಮನಂತೆ ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜೀವಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 49

यथाज्ञस्तमसा युक्त उपास्ते व्यक्तमेव हि । न वेद पूर्वमपरं नष्टजन्मस्मृतिस्तथा ॥ ४९ ॥

ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವೃತನಾದವನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ದೇಹದಂತೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ, ಜನ್ಮಸ್ಮೃತಿ ನಾಶವಾದ ಜೀವಿ ಹಿಂದಿನ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಹವನ್ನೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರನು।

Verse 50

पञ्चभि: कुरुते स्वार्थान् पञ्च वेदाथ पञ्चभि: । एकस्तु षोडशेन त्रीन् स्वयं सप्तदशोऽश्नुते ॥ ५० ॥

ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ವಿಷಯಗಳು—ಈ ಹದಿನೈದರ ಮೇಲಿರುವುದು ಮನಸ್ಸು; ಅದು ಹದಿನಾರನೇ ತತ್ತ್ವ. ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲಿರುವ ಹದಿನೇಳನೇ ತತ್ತ್ವ ಜೀವಾತ್ಮ; ಅವನೇ ಈ ಹದಿನಾರರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಸುಖ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 51

तदेतत्षोडशकलं लिङ्गं शक्तित्रयं महत् । धत्तेऽनुसंसृतिं पुंसि हर्षशोकभयार्तिदाम् ॥ ५१ ॥

ಇದು ಷೋಡಶಕಲೆಯುಳ್ಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲಿಂಗಶರೀರ; ತ್ರಿಗುಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮಹತ್. ಬಲವಾದ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಜೀವವನ್ನು ಹರ್ಷ-ಶೋಕ-ಭಯ-ಆರ್ತಿದಾಯಕ ಸಂಸೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 52

देह्यज्ञोऽजितषड्‌वर्गो नेच्छन्कर्माणि कार्यते । कोशकार इवात्मानं कर्मणाच्छाद्य मुह्यति ॥ ५२ ॥

ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದ ದೇಹಧಾರಿ ಷಡ್ವರ್ಗವನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರದೆ, ಇಚ್ಛಿಸದಿದ್ದರೂ ಗುಣಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳುವಿನಂತೆ ತನ್ನ ಕರ್ಮಜಾಲದಿಂದ ತಾನೇ ತಾನನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 53

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवश: कर्म गुणै: स्वाभाविकैर्बलात् ॥ ५३ ॥

ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಅಕರ್ಮನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಾರನು. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಣಗಳ ಬಲದಿಂದ ಅವನು ಅವಶನಾಗಿ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 54

लब्ध्वा निमित्तमव्यक्तं व्यक्ताव्यक्तं भवत्युत । यथायोनि यथाबीजं स्वभावेन बलीयसा ॥ ५४ ॥

ಅವ್ಯಕ್ತ ಕಾರಣವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಕರ್ಮಫಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಿಷ್ಠ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಬೀಜದಂತೆ ಜೀವನು ಯಥಾಯೋನಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

Verse 55

एष प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्यय: । आसीत्स एव नचिरादीशसङ्गाद्विलीयते ॥ ५५ ॥

ಪ್ರಕೃತಿಸಂಗದಿಂದ ಪುರುಷನಿಗೆ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮಾನವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಅಥವಾ ಅವನ ಭಕ್ತನ ಸಂಗ ದೊರೆತರೆ ಅದು ಶೀಘ್ರವೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

Verse 56

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಜಾಮಿಲನೆಂಬ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಮಸ್ತ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದವನು. ಅವನು ಶೀಲ-ಸದಾಚಾರ-ಗುಣಗಳ ಆಲಯ, ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢ, ಮೃದು, ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನ ನಿಯಂತ್ರಿತ, ಸತ್ಯವಾಣಿ, ಮಂತ್ರವಿತ್ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 57

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

ಅವನು ಗುರು, ಅಗ್ನಿದೇವ, ಅತಿಥಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಯ ವೃದ್ಧರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು; ಅಹಂಕಾರರಹಿತನು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತೈಷಿ, ಸಾಧು, ಮಿತಭಾಷಿ ಮತ್ತು ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು ಆಗಿದ್ದನು.

Verse 58

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ಒಂದು ಬಾರಿ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಆ ದ್ವಿಜನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹಣ್ಣು, ಹೂ, ಸಮಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 59

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾಮಾತುರನಾದ ಒಬ್ಬ ಶೂದ್ರನನ್ನು ವೇಶ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡನು; ಇಬ್ಬರೂ ಮಧು-ಮೈರೇಯವನ್ನು ಕುಡಿದು ಮತ್ತರಾಗಿದ್ದರು, ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮದದಿಂದ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 60

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಮದದಿಂದ ಮತ್ತಳಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಸಡಿಲಗೊಂಡು ಲಜ್ಜಾರಹಿತಳಾಗಿದ್ದಳು; ಆ ಶೂದ್ರನು ಅವಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾ, ಹಾಡುತ್ತಾ, ನಗುತ್ತಾ ನಿರ್ಲಜ್ಜವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು—ಅಜಾಮಿಲನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಡನು.

Verse 61

द‍ृष्ट्वा तां कामलिप्तेन बाहुना परिरम्भिताम् । जगाम हृच्छयवशं सहसैव विमोहित: ॥ ६१ ॥

ಹಳದಿಯಿಂದ ಲಿಪ್ತವಾದ ಭುಜದಿಂದ ಶೂದ್ರನು ಆ ವೇಶ್ಯೆಯನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಅಜಾಮಿಲನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಪ್ತ ಕಾಮ ಜಾಗೃತವಾಗಿ, ಮೋಹವಶನಾಗಿ ಅವನು ಅದರ ವಶವಾಯಿತು.

Verse 62

स्तम्भयन्नात्मनात्मानं यावत्सत्त्वं यथाश्रुतम् । न शशाक समाधातुं मनो मदनवेपितम् ॥ ६२ ॥

ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ—ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನೋಡುವುದೂ ಬೇಡ—ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿನ ಮದನಬಲದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನಡುಗಿತು; ಅದನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಾರನು.

Verse 63

तन्निमित्तस्मरव्याजग्रहग्रस्तो विचेतन: । तामेव मनसा ध्यायन् स्वधर्माद्विरराम ह ॥ ६३ ॥

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಮರಣೆಯೆಂಬ ಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಅವನು ವಿವೇಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು; ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುವಂತೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆ ವೇಶ್ಯೆಯನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಶೀಘ್ರವೇ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

Verse 64

तामेव तोषयामास पित्र्येणार्थेन यावता । ग्राम्यैर्मनोरमै: कामै: प्रसीदेत यथा तथा ॥ ६४ ॥

ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಅವಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಖರ್ಚುಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಅವಳು ಸಂತೋಷವಾಗಿರಲೆಂದು ಗ್ರಾಮ್ಯವಾದ ಮನೋಹರ ಭೋಗವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಚಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.

Verse 65

विप्रां स्वभार्यामप्रौढां कुले महति लम्भिताम् । विससर्जाचिरात्पाप: स्वैरिण्यापाङ्गविद्धधी: ॥ ६५ ॥

ವೇಶ್ಯೆಯ ಕಾಮುಕ ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಪಾಪಿ ವಿಪ್ರನು ಅವಳ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಯುವ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ಅವನು ಶೀಘ್ರವೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

Verse 66

यतस्ततश्चोपनिन्ये न्यायतोऽन्यायतो धनम् । बभारास्या: कुटुम्बिन्या: कुटुम्बं मन्दधीरयम् ॥ ६६ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ವೇಶ್ಯಾಸಂಗದಿಂದ ಅವನು ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನಾದನು. ನ್ಯಾಯವಾಗಲಿ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಲಿ ಹೇಗಾದರೂ ಧನ ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಆ ಕुटುಂಬಿನಿಯ ಪುತ್ರ-ಪುತ್ರಿಯರೊಡನೆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದನು.

Verse 67

यदसौ शास्त्रमुल्लङ्‌घ्य स्वैरचार्यतिगर्हित: । अवर्तत चिरं कालमघायुरशुचिर्मलात् ॥ ६७ ॥

ಅವನು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಸ್ವೈರಾಚಾರ ಎಂಬ ನಿಂದಿತ ಜೀವನವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆಸಿದನು. ವೇಶ್ಯೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದುದರಿಂದ ಪಾಪಭರಿತನಾಗಿ, ಅಶುಚಿಯಾಗಿ, ಮಲಿನನಾಗಿ, ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು.

Verse 68

तत एनं दण्डपाणे: सकाशं कृतकिल्बिषम् । नेष्यामोऽकृतनिर्वेशं यत्र दण्डेन शुद्ध्यति ॥ ६८ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡದ ಈ ಪಾಪಿಯನ್ನು ನಾವು ದಂಡಪಾಣಿಯಾದ ಯಮರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಾಪಕರ್ಮದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಪಡೆದು, ಅದರಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧನಾಗುವನು.