Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Arjuna’s Lament, the End of the Yadus, and the Pāṇḍavas’ Departure

कृच्छ्रेण संस्तभ्य शुच: पाणिनामृज्य नेत्रयो: । परोक्षेण समुन्नद्धप्रणयौत्कण्ठ्यकातर: ॥ ३ ॥

kṛcchreṇa saṁstabhya śucaḥ pāṇināmṛjya netrayoḥ parokṣeṇa samunnaddha- praṇayautkaṇṭhya-kātaraḥ

ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಅವನು ಶೋಕದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ತಡೆದು, ಕೈಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಂಡನು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಾರದ ಕಾರಣ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ತವಕದಿಂದ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು.

कृच्छ्रेणwith difficulty
कृच्छ्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (instrumental of manner)
संस्तभ्यhaving restrained
संस्तभ्य:
Sambandha (सम्बन्ध/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + √स्तम्भ् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
शुचःsorrows/grief
शुचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशुच्/शुचा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (or प्रथमा बहुवचन by form; here object: sorrows)
पाणिनाwith (his) hand
पाणिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्ति, एकवचन
आमृज्यhaving wiped
आमृज्य:
Sambandha (सम्बन्ध/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √मृज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
नेत्रयोःfrom (his) two eyes
नेत्रयोः:
Apadana (अपादान/वियोग)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्ति (6th/genitive), द्विवचन
परोक्षेणdue to (his) being out of sight
परोक्षेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपरोक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्ति, एकवचन; हेतौ/निमित्ते (instrumental of cause)
समुन्नद्धप्रणयौत्कण्ठ्यकातरःdistressed by intense affectionate longing
समुन्नद्धप्रणयौत्कण्ठ्यकातरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमुन्नद्ध (कृदन्त; सम्+उद्+√नह् + क्त) + प्रणय + उत्कण्ठ्या + कातर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: समुन्नद्धं प्रणय-उत्कण्ठ्यं येन सः कातरः (intensified affectionate longing causing distress)
Y
Yudhiṣṭhira
Ś
Śrī Kṛṣṇa

FAQs

This verse shows that when Kṛṣṇa is out of sight, a devotee’s love can intensify into autkaṇṭhya—painful longing—revealing deep, intimate devotion.

Because Śrī Kṛṣṇa is no longer present before him; the Lord’s absence triggers a surge of affectionate attachment and separation-anxiety.

When you feel distance from God, channel that pain into sincere remembrance, prayer, and steady practice rather than discouragement—longing can deepen devotion.