Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशुक उवाच एकदा तु महानद्यां कृताभिषेकनैयमिकावश्यको ब्रह्माक्षरमभिगृणानो मुहूर्तत्रयमुदकान्त उपविवेश ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಒಂದು ದಿನ ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು—ಶೌಚ, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ—ಮುಗಿಸಿ, ಮಹಾನದಿಯ (ಗಂಡಕೀ) ತೀರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕುಳಿತು, ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 2

तत्र तदा राजन् हरिणी पिपासया जलाशयाभ्याशमेकैवोपजगाम ॥ २ ॥

ಓ ರಾಜನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತ ಮಹಾರಾಜನು ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ದಾಹದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಜಿಂಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಜಲಾಶಯದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.

Verse 3

तया पेपीयमान उदके तावदेवाविदूरेण नदतो मृगपतेरुन्नादो लोकभयङ्कर उदपतत् ॥ ३ ॥

ಆ ಜಿಂಕೆ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಂಹವು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿತು. ಆ ಗರ್ಜನೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿತ್ತು; ಜಿಂಕೆಯೂ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿತು.

Verse 4

तमुपश्रुत्य सा मृगवधू: प्रकृतिविक्लवा चकितनिरीक्षणा सुतरामपिहरिभयाभिनिवेशव्यग्रहृदया पारिप्लवद‍ृष्टिरगततृषा भयात् सहसैवोच्चक्राम ॥ ४ ॥

ಆ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಜಿಂಕೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ವಧಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ, ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡತೊಡಗಿತು. ಸಿಂಹಭಯದಿಂದ ಹೃದಯ ಅಶಾಂತವಾಯಿತು; ದೃಷ್ಟಿ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಅಲೆಯಿತು. ದಾಹ ತೀರದೇ ಇದ್ದರೂ ಭಯದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ನದಿಯನ್ನು ಹಾರಿ ದಾಟಿತು.

Verse 5

तस्या उत्पतन्त्या अन्तर्वत्‍न्या उरुभयावगलितो योनिनिर्गतो गर्भ: स्रोतसि निपपात ॥ ५ ॥

ಭಯದಿಂದ ಹಾರಿದ ಆ ಗರ್ಭಿಣಿ ಜಿಂಕೆಗೆ ಅಪಾರ ಭಯ ಉಂಟಾಗಿ, ಗರ್ಭವು ಜಾರಿ ಯೋನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು.

Verse 6

तत्प्रसवोत्सर्पणभयखेदातुरा स्वगणेन वियुज्यमाना कस्याञ्चिद्दर्यां कृष्णसारसती निपपाताथ च ममार ॥ ६ ॥

ಗರ್ಭಪಾತದ ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು, ತನ್ನ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕಪ್ಪು ಜಿಂಕೆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬಹಳ ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು. ಅದು ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ತಕ್ಷಣವೇ ಸತ್ತಿತು.

Verse 7

तं त्वेणकुणकं कृपणं स्रोतसानूह्यमानमभिवीक्ष्यापविद्धं बन्धुरिवानुकम्पया राजर्षिर्भरत आदाय मृतमातरमित्याश्रमपदमनयत् ॥ ७ ॥

ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರಾಜರ್ಷಿ ಭರತನು, ತಾಯಿಲ್ಲದ ಚಿಕ್ಕ ಜಿಂಕೆಮರಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ತೇಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದು ಅನಾಥವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ಉಕ್ಕಿತು. ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅಲೆಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದನು.

Verse 8

तस्य ह वा एणकुणक उच्चैरेतस्मिन् कृतनिजाभिमानस्याहरहस्तत्पोषणपालनलालनप्रीणनानुध्यानेनात्मनियमा: सहयमा: पुरुषपरिचर्यादय एकैकश: कतिपयेनाहर्गणेन वियुज्यमाना: किल सर्व एवोदवसन् ॥ ८ ॥

ಕ್ರಮೇಣ ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಆ ಜಿಂಕೆಮರಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಸ्नेಹ ಹೊಂದಿದನು. ಹುಲ್ಲು ಕೊಟ್ಟು ಪೋಷಿಸಿ, ಹುಲಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಕೆರಕಿದಾಗ ಮೃದುವಾಗಿ ತಟ್ಟಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುದ್ದಿಟ್ಟು ಆರಾಮಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಪಾಲನೆ-ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆತ್ಮನಿಯಮಗಳು, ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಗವದಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಮರೆತು, ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಮೃತಿಯೂ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.

Verse 9

अहो बतायं हरिणकुणक: कृपण ईश्वररथचरणपरिभ्रमणरयेण स्वगणसुहृद् बन्धुभ्य: परिवर्जित: शरणं च मोपसादितो मामेव मातापितरौ भ्रातृज्ञातीन् यौथिकांश्चैवोपेयाय नान्यं कञ्चन वेद मय्यतिविस्रब्धश्चात एव मया मत्परायणस्य पोषणपालनप्रीणनलालनमनसूयुनानुष्ठेयं शरण्योपेक्षादोषविदुषा ॥ ९ ॥

ಅಯ್ಯೋ! ಈ ದೀನ ಜಿಂಕೆಮರಿ ಕಾಲಬಲದಿಂದ—ಅದು ಭಗವಂತನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ—ತನ್ನ ಗುಂಪು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ನನ್ನ ಶರಣಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ನನ್ನನ್ನೇ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಬಂಧುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇದರ ಪೋಷಣೆ, ರಕ್ಷಣೆ, ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಾಲನೆ ನಾನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು; ಶರಣಾಗತನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಮಹಾದೋಷವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ.

Verse 10

नूनं ह्यार्या: साधव उपशमशीला: कृपणसुहृद एवंविधार्थे स्वार्थानपि गुरुतरानुपेक्षन्ते ॥ १० ॥

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆರ್ಯರು, ಸಾಧುಗಳು ಶಾಂತಸ್ವಭಾವಿಗಳು; ದುಃಖಿತ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಶರಣಾಗತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ವಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

इति कृतानुषङ्ग आसनशयनाटनस्‍नानाशनादिषु सह मृगजहुना स्‍नेहानुबद्धहृदय आसीत् ॥ ११ ॥

ಹೀಗೆ ಜಿಂಕೆಮರಿಯ ಮೇಲೆ ಅನುರಾಗ ಬೆಳೆದು, ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು, ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಮಲಗಿ, ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆದು, ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಊಟವೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಅವನ ಹೃದಯ ಆ ಮೃಗಶಿಶುವಿನ ಮೇಲಿನ ಸ्नेಹದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಯಿತು.

Verse 12

कुशकुसुमसमित्पलाशफलमूलोदकान्याहरिष्यमाणो वृकसालावृकादिभ्यो भयमाशंसमानो यदा सह हरिणकुणकेन वनं समाविशति ॥ १२ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಕುಶಗಾಸು, ಹೂಗಳು, ಸಮಿತ್ತು, ಎಲೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ತರಲು ಕಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ, ನಾಯಿಗಳು, ನರಿಗಳು, ಹುಲಿಗಳು ಮೊದಲಾದ ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಿಂಕೆಮರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದೆಂಬ ಭಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 13

पथिषु च मुग्धभावेन तत्र तत्र विषक्तमतिप्रणयभरहृदय: कार्पण्यात्स्कन्धेनोद्वहति एवमुत्सङ्ग उरसि चाधायोपलालयन्मुदं परमामवाप ॥ १३ ॥

ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯೆ ಆ ಜಿಂಕೆಮಗುವಿನ ಬಾಲಸಹಜ ವರ್ತನೆ ನೋಡಿ ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಮুগ್ಧನಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಭಾರದಿಂದ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ, ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಮುದ್ದಾಡಿ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

Verse 14

क्रियायां निर्वर्त्यमानायामन्तरालेऽप्युत्थायोत्थाय यदैनमभिचक्षीत तर्हि वाव स वर्षपति: प्रकृतिस्थेन मनसा तस्मा आशिष आशास्ते स्वस्ति स्ताद्वत्स ते सर्वत इति ॥ १४ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಭಗವಂತನ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ವೈದಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಮಧ್ಯಮಧ್ಯೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟು ಎದ್ದು ಎದ್ದು ಜಿಂಕೆಮಗು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅದು ಸುಖವಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸಹಜವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆಗ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ—“ವತ್ಸಾ, ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ.

Verse 15

अन्यदा भृशमुद्विग्नमना नष्टद्रविण इव कृपण: सकरुणमतितर्षेण हरिणकुणक विरहविह्वलहृदयसन्तापस्तमेवानुशोचन् किल कश्मलं महदभिरम्भित इति होवाच ॥ १५ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭರತ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಆ ಜಿಂಕೆಮಗು ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಪತ್ತು ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಂಜುಸನಂತೆ ಅವನು ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಜಿಂಕೆಮಗುವಿನ ವಿರಹದಿಂದ ಹೃದಯ ದಹಿಸುತ್ತ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಆಸೆಯಿಂದ ಅಳಲುತ್ತ ಮರುಳಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ.

Verse 16

अपि बत स वै कृपण एणबालको मृतहरिणीसुतोऽहो ममानार्यस्य शठकिरातमतेरकृतसुकृतस्य कृतविस्रम्भ आत्मप्रत्ययेन तदविगणयन् सुजन इवागमिष्यति ॥ १६ ॥

“ಅಯ್ಯೋ! ತಾಯಿ ಸತ್ತ ಆ ದೀನ ಜಿಂಕೆಮಗು. ಅಯ್ಯೋ, ನಾನು ಎಷ್ಟು ಅನಾರ್ಯನು! ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮೋಸ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುತಂತ್ರಿ ಬೇಟೆಗಾರನಂತಿದೆ; ನನಗೆ ಸತ್ಕರ್ಮವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಸಜ್ಜನನಂತೆ ನನ್ನ ದೋಷವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಲದಿಂದ ಅದು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಭರವಸೆ ಇಡುವುದೇ?”

Verse 17

अपि क्षेमेणास्मिन्नाश्रमोपवने शष्पाणि चरन्तं देवगुप्तं द्रक्ष्यामि ॥ १७ ॥

“ಅಯ್ಯೋ! ಈ ಆಶ್ರಮದ ಉಪವನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದೇ—ಭಗವಂತನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹುಲಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮೃದುವಾದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮೇಯುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುವವನನ್ನು?”

Verse 18

अपि च न वृक: सालावृकोऽन्यतमो वा नैकचर एकचरो वा भक्षयति ॥ १८ ॥

ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು; ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೋಳ ಅಥವಾ ನಾಯಿ, ಗುಂಪಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು, ಅಥವಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಹುಲಿ ತಿಂದಿರಬಹುದು।

Verse 19

निम्‍लोचति ह भगवान् सकलजगत्क्षेमोदयस्त्रय्यात्माद्यापि मम न मृगवधून्यास आगच्छति ॥ १९ ॥

ಅಯ್ಯೋ! ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ಷೇಮೋದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ, ವೇದಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ಸೂರ್ಯನು ಈಗ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೂ ತಾಯಿ ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟ ಆ ಮೃಗಿಣಿ ಇನ್ನೂ ಮರಳಿ ಬಂದಿಲ್ಲ।

Verse 20

अपिस्विदकृतसुकृतमागत्य मां सुखयिष्यति हरिणराजकुमारो विविधरुचिरदर्शनीयनिजमृगदारकविनोदैरसन्तोषं स्वानामपनुदन् ॥ २० ॥

ರಾಜಕುಮಾರನಂತಿರುವ ಆ ಜಿಂಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ನನಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವದೋ? ಅದು ಯಾವಾಗ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಮನೋಹರ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ರಮ್ಯ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷ ಉಂಟುಮಾಡಿ ನನ್ನ ಗಾಯಗೊಂಡ ಹೃದಯವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು? ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಕಡಿಮೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಈಗಾಗಲೇ ಬಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 21

क्ष्वेलिकायां मां मृषासमाधिनाऽऽमीलितदृशं प्रेमसंरम्भेण चकितचकित आगत्य पृषदपरुषविषाणाग्रेण लुठति ॥ २१ ॥

ಅಯ್ಯೋ! ಆಟದಲ್ಲಿ ಆ ಚಿಕ್ಕ ಜಿಂಕೆ, ನಾನು ನಕಲಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೋಪದಿಂದ ಚಕಿತಚಕಿತವಾಗಿ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು, ನೀರಿನ ಹನಿಯಂತೆ ಮೃದುವಾದ ಕೊಂಬಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಭಯಭಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 22

आसादितहविषि बर्हिषि दूषिते मयोपालब्धो भीतभीत: सपद्युपरतरास ऋषिकुमारवदवहितकरणकलाप आस्ते ॥ २२ ॥

ನಾನು ಯಜ್ಞದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಕುಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಾಗ, ಆಟದಲ್ಲಿ ಆ ಜಿಂಕೆ ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಕುಶೆಯನ್ನು ತಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ಅಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಾನು ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಗದರಿಸಿದರೆ, ಅದು ತಕ್ಷಣವೇ ಭಯಪಟ್ಟು, ಋಷಿಕುಮಾರನಂತೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಕೂತು ಆಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 23

किं वा अरे आचरितं तपस्तपस्विन्यानया यदियमवनि: सविनयकृष्णसारतनयतनुतरसुभगशिवतमाखरखुरपदपङ्क्तिभिर्द्रविणविधुरातुरस्य कृपणस्य मम द्रविणपदवीं सूचयन्त्यात्मानं च सर्वत: कृतकौतुकं द्विजानां स्वर्गापवर्गकामानां देवयजनं करोति ॥ २३ ॥

ಹೀಗೆ ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಮಾತನಾಡಿ ಮಹಾರಾಜ ಭರತನು ಎದ್ದು ಹೊರಗೆ ಹೋದನು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಜಿಂಕೆಯ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೊಗಳಿದನು—“ಅಯ್ಯೋ ದುರ್ದೈವಿ ಭರತ! ನನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಅಲ್ಪ; ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಮಹಾತಪ ಮಾಡಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶುಭ, ಮೃದು, ಸುಂದರ ಕೃಷ್ಣಸಾರ ಶಾವಕದ ಸಣ್ಣ ಖುರಗಳ ಸಾಲು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳೇ ಜಿಂಕೆಯ ವಿರಹದಿಂದ ದ್ರವ್ಯಹೀನನಾದ ದೀನನಾದ ನನಗೆ ಅದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೋದ ದಾರಿಯನ್ನೂ ನನ್ನ ಕಳೆದುಹೋದ ‘ಧನ’ವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಈ ಭೂಮಿ ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದೇವಯಜ್ಞ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ।”

Verse 24

अपिस्विदसौ भगवानुडुपतिरेनं मृगपतिभयान्मृतमातरं मृगबालकं स्वाश्रमपरिभ्रष्टमनुकम्पया कृपणजनवत्सल: परिपाति ॥ २४ ॥

ದೀನಜನವತ್ಸಲನಾದ ಉಡುಪತಿ—ಚಂದ್ರನು—ಸಿಂಹಭಯದಿಂದ ತಾಯಿಲ್ಲದ, ಆಶ್ರಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿಹೋದ ನನ್ನ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿಗೆ ತಿಳಿದು, ಕರುಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ?

Verse 25

किं वाऽऽत्मजविश्लेषज्वरदवदहनशिखाभिरुपतप्यमानहृदयस्थलनलिनीकं मामुपसृतमृगीतनयं शिशिरशान्तानुरागगुणितनिजवदनसलिलामृतमयगभस्तिभि: स्वधयतीति च ॥ २५ ॥

ಅಥವಾ, ಪುತ್ರವಿಯೋಗದ ಜ್ವರರೂಪ ದಾವಾನಲದ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಹೃದಯವೆಂಬ ಕಮಲವನ್ನು ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದ ಆ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಶೀತಲ ಕಿರಣಗಳನ್ನು—ಮುಖಜಲಾಮೃತದಂತೆ—ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಚಿಮ್ಮಿ, ಜ್ವರಪೀಡಿತ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹಿತನು ನೀರು ಎರಚುವಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ?

Verse 26

एवमघटमानमनोरथाकुलहृदयो मृगदारकाभासेन स्वारब्धकर्मणा योगारम्भणतो विभ्रंशित: स योगतापसो भगवदाराधनलक्षणाच्च कथमितरथा जात्यन्तर एणकुणक आसङ्ग: साक्षान्नि:श्रेयसप्रतिपक्षतया प्राक्परित्यक्तदुस्त्यजहृदयाभिजातस्य तस्यैवमन्तरायविहत योगारम्भणस्य राजर्षेर्भरतस्य तावन्मृगार्भकपोषणपालनप्रीणनलालनानुषङ्गेणाविगणयत आत्मानमहिरिवाखुबिलं दुरतिक्रम: काल: करालरभस आपद्यत ॥ २६ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ ಆಸೆಯಿಂದ ಭರತನ ಹೃದಯ ಅಶಾಂತವಾಯಿತು. ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದ ಅವನು ಯೋಗಸಾಧನೆ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಗವದಾರಾಧನೆಯ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡನು. ಪೂರ್ವಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ, ನಿಃಶ್ರೇಯಸ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಪುತ್ರ-ಕುಟುಂಬಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು, ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಿದ್ದ? ಕರ್ಮವಶವಾಗಿ ಅವನು ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು, ಕಾಪಾಡುವುದು, ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದು, ಲಾಲಿಸುವುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಆತ್ಮಹಿತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಎಲಿಯ ಬಿಲಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುವ ವಿಷಸರ್ಪದಂತೆ, ದಾಟಲಾಗದ ಭಯಾನಕ ವೇಗದ ಕಾಲನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತನು.

Verse 27

तदानीमपि पार्श्ववर्तिनमात्मजमिवानुशोचन्तमभिवीक्षमाणो मृग एवाभिनिवेशितमना विसृज्य लोकमिमं सह मृगेण कलेवरं मृतमनु न मृतजन्मानुस्मृतिरितरवन्मृगशरीरमवाप ॥ २७ ॥

ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜನು ಜಿಂಕೆ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ತನ್ನ ಮಗನಂತೆ ಅವನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ರಾಜನ ಮನಸ್ಸು ಜಿಂಕೆಯ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಗಾಢವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ—ಕೃಷ್ಣಚೇತನವಿಲ್ಲದವರಂತೆ—ಅವನು ಈ ಲೋಕವನ್ನೂ, ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನೂ, ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮರಣಾನಂತರ ಜಿಂಕೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲಾಭವಿತ್ತು—ಮಾನವದೇಹ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಜಿಂಕೆಯ ದೇಹ ಪಡೆದ ಬಳಿಕವೂ ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮರೆತಿಲ್ಲ.

Verse 28

तत्रापि ह वा आत्मनो मृगत्वकारणं भगवदाराधनसमीहानुभावेनानुस्मृत्य भृशमनुतप्यमान आह ॥ २८ ॥

ಜಿಂಕೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭರತ ಮಹಾರಾಜನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ದೃಢ ಭಗವದಾರಾಧನೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತನ್ನ ಮೃಗತ್ವದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದನು. ಪೂರ್ವ-ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಿರಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 29

अहो कष्टं भ्रष्टोऽहमात्मवतामनुपथाद्यद्विमुक्तसमस्तसङ्गस्य विविक्तपुण्यारण्यशरणस्यात्मवत आत्मनि सर्वेषामात्मनां भगवति वासुदेवे तदनुश्रवणमननसङ्कीर्तनाराधनानुस्मरणाभियोगेनाशून्यसकलयामेन कालेन समावेशितं समाहितं कार्त्स्‍न्येन मनस्तत्तु पुनर्ममाबुधस्यारान्मृगसुतमनु परिसुस्राव ॥ २९ ॥

ಅಹೋ, ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ! ನಾನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡೆ. ಎಲ್ಲ ಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪವಿತ್ರ ಏಕಾಂತ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು, ಶಮದಮಗಳಿಂದ ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ-ಮನನ-ಕೀರ್ತನ-ಆರಾಧನೆ-ಸ್ಮರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ಲೀನಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮೂರ್ಖತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿಯ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತವಾಯಿತು; ಹೀಗಾಗಿ ಜಿಂಕದೇಹ ಪಡೆದು ಭಕ್ತಿಚರಣೆಯಿಂದ ಬಹುದೂರ ಬಿದ್ದೆ.

Verse 30

इत्येवं निगूढनिर्वेदो विसृज्य मृगीं मातरं पुनर्भगवत्क्षेत्रमुपशमशीलमुनिगणदयितं शालग्रामं पुलस्त्यपुलहाश्रमं कालञ्जरात्प्रत्याजगाम ॥ ३० ॥

ಹೀಗೆ ಅಂತರಂಗದ ನಿರ್ವೇದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗಿ, ಕಾಲಂಜರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜಿಂಕೆಯ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಭಗವತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಶಾಲಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಪುಲಸ್ತ್ಯ-ಪುಲಹ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೂ ಮರಳಿದನು.

Verse 31

तस्मिन्नपि कालं प्रतीक्षमाणः सङ्गाच्च भृशमुद्विग्नः । आत्मसहचरः शुष्कपर्णतृणवीरुधा वर्तमानो मृगत्वनिमित्तावसानमेव ॥ गणयन्मृगशरीरं तीर्थोदकक्लिन्नमुत्ससर्ज ॥ ३१ ॥

ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತ, ದುಸ್ಸಂಗದಿಂದ ಬಹಳ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿ, ಯಾರಿಗೂ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳದೆ ಒಣ ಎಲೆ-ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಒಂಟಿಯಲ್ಲ; ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಅವನ ಸಹಚರ. ಮೃಗತ್ವದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೇ ಎಣಿಸುತ್ತ, ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಜಿಂಕದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.