Adhyaya 6
Ṛṣabhadeva’s Indifference to Siddhis, Vigilance Toward the Mind, and the Kali-yuga Rise of Anti-Vedic धर्म
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಋಷಭದೇವ-ಚರಿತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಪರಿಕ್ಷಿತನು—ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಮಶುದ್ಧ ಭಕ್ತನು ಅವನ್ನು ಏಕೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸುತ್ತಾನೆ? ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶುಕದೇವನು ಮನಸ್ಸು ಬೇಟೆಗಾರನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ನಂಬಲಾಗದದ್ದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಿವ, ಸೌಭರಿ ಮುಂತಾದ ಮಹಾತ್ಮರೂ ವಿಚಲಿತರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧಕನು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರಬೇಕು. ಋಷಭದೇವನು ಅವಧೂತಸಮಾನವಾಗಿ—ಮೂಢನಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ನಗ್ನವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಇಡುವುದು—ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭಗವಚ್ಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜ ಸಂನ್ಯಾಸದ ಅಂತಿಮತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರಣ್ಯಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದೇಹಾಂತದಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಲೀಲೆಯ ಉಪದೇಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಲಿಯುಗ ಭವಿಷ್ಯ—ಅರ್ಹತ್ ರಾಜನು ಬಾಹ್ಯಾಚಾರಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ವೇದವಿರೋಧಿ ಮತವನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ಜೈನಧರ್ಮಾರಂಭ) ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶೌಚ, ಪೂಜೆ, ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ತ್ಯಜಿಸುವ ಪಾಷಂಡ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಋಷಭದೇವ ಮಹಿಮೆ—ಅವರ ಲೀಲಾ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನೆ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಮುಕುಂದಸೇವೆಯ ಮುಂದೆ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಅಲ್ಪವೇ.
Shlokas
Verse 1
ऋषिरुवाच सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके न मनसोऽद्धा विश्रम्भमनवस्थानस्य शठकिरात इव सङ्गच्छन्ते ॥ २ ॥
ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕುತಂತ್ರಿ ಬೇಟೆಗಾರನು ಬೇಟೆಯ ಮೇಲೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವಂತೆ।
Verse 2
ऋषिरुवाच सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके न मनसोऽद्धा विश्रम्भमनवस्थानस्य शठकिरात इव सङ्गच्छन्ते ॥ २ ॥
ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಕುತಂತ್ರಿ ಬೇಟೆಗಾರನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದರೂ ಅವು ಓಡಿಹೋಗಬಹುದೆಂದು ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಉನ್ನತ ಸಾಧಕನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಂಬದೆ ಅದರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸದಾ ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 3
तथा चोक्तम्— न कुर्यात्कर्हिचित्सख्यं मनसि ह्यनवस्थिते । यद्विश्रम्भाच्चिराच्चीर्णं चस्कन्द तप ऐश्वरम् ॥ ३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಅಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಬೇಡ. ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ।
Verse 4
नित्यं ददाति कामस्यच्छिद्रं तमनु येऽरय: । योगिन: कृतमैत्रस्य पत्युर्जायेव पुंश्चली ॥ ४ ॥
ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಯೋಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಆ ಮನಸ್ಸು ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಮೊದಲಾದ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಬಿರುಕು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಅಶೀಲ ಪತ್ನಿ ಪರಪುರುಷರಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಪತಿಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂತೆ।
Verse 5
कामो मन्युर्मदो लोभ: शोकमोहभयादय: । कर्मबन्धश्च यन्मूल: स्वीकुर्यात्को नु तद् बुध: ॥ ५ ॥
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಮದ, ಲೋಭ, ಶೋಕ, ಮೋಹ, ಭಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಮೂಲ ಮನಸ್ಸೇ; ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಕರ್ಮಬಂಧನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿರಲು ಯಾವ ಜ್ಞಾನಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಂಬುವನು?
Verse 6
अथैवमखिललोकपालललामोऽपि विलक्षणैर्जडवदवधूतवेषभाषाचरितैरविलक्षितभगवत्प्रभावो योगिनां साम्परायविधिमनुशिक्षयन् स्वकलेवरं जिहासुरात्मन्यात्मानमसंव्यवहितमनर्थान्तरभावेनान्वीक्षमाण उपरतानुवृत्तिरुपरराम ॥ ६ ॥
ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರು ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವಧೂತನ ವೇಷ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಜಡ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯಾರೂ ಅವರ ದಿವ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಕಲಿಸಲು ಅವರು ಈ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡರು.
Verse 7
तस्य ह वा एवं मुक्तलिङ्गस्य भगवत ऋषभस्य योगमायावासनया देह इमां जगतीमभिमानाभासेन सङ्क्रममाण: कोङ्कवेङ्ककुटकान्दक्षिणकर्णाटकान्देशान् यदृच्छयोपगत: कुटकाचलोपवन आस्यकृताश्मकवल उन्माद इव मुक्तमूर्धजोऽसंवीत एव विचचार ॥ ७ ॥
ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಭೌತಿಕ ದೇಹವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಭೌತಿಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕೊಂಕ, ವೆಂಕ ಮತ್ತು ಕುಟಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದರು. ಅವರಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಕುಟಕಾಚಲದ ಬಳಿ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಬೆತ್ತಲೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಚದುರಿದ ಕೂದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 8
अथ समीरवेगविधूतवेणुविकर्षणजातोग्रदावानलस्तद्वनमालेलिहान: सह तेन ददाह ॥ ८ ॥
ಅವರು ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಗಾಳಿಯ ರಭಸಕ್ಕೆ ಬಿದಿರುಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಉಜ್ಜಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟಕಾಚಲದ ಸಮೀಪವಿದ್ದ ಇಡೀ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರ ದೇಹ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಯಿತು.
Verse 9
यस्य किलानुचरितमुपाकर्ण्य कोङ्कवेङ्ककुटकानां राजार्हन्नामोपशिक्ष्य कलावधर्म उत्कृष्यमाणे भवितव्येन विमोहित: स्वधर्मपथमकुतोभयमपहाय कुपथपाखण्डमसमञ्जसं निजमनीषया मन्द: सम्प्रवर्तयिष्यते ॥ ९ ॥
ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮಹಾರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜನೇ, ಕೊಂಕ, ವೆಂಕ ಮತ್ತು ಕುಟಕದ ರಾಜನಾದ ಅರ್ಹತನು ಋಷಭದೇವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ, ಋಷಭದೇವರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ, ಧರ್ಮದ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಕಲಿಯುಗದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ರಾಜ ಅರ್ಹತನು ಮೋಹಿತನಾಗಿ, ಅಪಾಯವಿಲ್ಲದ ವೈದಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ವೇದಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹೊಸ ಧರ್ಮ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಅದು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಇತರ ಅನೇಕ ನಾಮಮಾತ್ರ ಧರ್ಮಗಳು ಈ ನಾಸ್ತಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು.
Verse 10
येन ह वाव कलौ मनुजापसदा देवमायामोहिता: स्वविधिनियोगशौचचारित्रविहीना देवहेलनान्यपव्रतानि निजनिजेच्छया गृह्णाना अस्नानानाचमनाशौचकेशोल्लुञ्चनादीनि कलिनाधर्मबहुलेनोपहतधियो ब्रह्मब्राह्मणयज्ञपुरुषलोकविदूषका: प्रायेण भविष्यन्ति ॥ १० ॥
ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕೀಳುಮಟ್ಟದವರು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದವರು ಮೂಲ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ಅವರು ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡದ ಅಥವಾ ಬಾಯಿ ತೊಳೆಯದ ಕಾರಣ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಶುದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೂದಲನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಪಿತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ, ಜನರು ಅಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಜನರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ವೈದಿಕ ಅಧಿಕಾರ, ವೈದಿಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಭಗವಂತ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 11
ते च ह्यर्वाक्तनया निजलोकयात्रयान्धपरम्परयाऽऽश्वस्तास्तमस्यन्धे स्वयमेव प्रपतिष्यन्ति ॥ ११ ॥
ಅಧಮ ಜನರು ಘೋರ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವೇದಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮ ಮನೋಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತಾವೇ ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 12
अयमवतारो रजसोपप्लुतकैवल्योपशिक्षणार्थ: ॥ १२ ॥
ಈ ಅವತಾರವು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಆವರಿತ ಜನರಿಗೆ ಕೈವಲ್ಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 13
तस्यानुगुणान् श्लोकान् गायन्ति— अहो भुव: सप्तसमुद्रवत्या द्वीपेषु वर्षेष्वधिपुण्यमेतत् । गायन्ति यत्रत्यजना मुरारे: कर्माणि भद्राण्यवतारवन्ति ॥ १३ ॥
ಪಂಡಿತರು ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ— “ಅಹೋ! ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಭೂಮಿಯ ದ್ವೀಪ-ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವರ್ಷವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಮಯ. ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಮುರಾರಿಯ ಅವತಾರಗಳ ಮಂಗಳಕರ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.”
Verse 14
अहो नु वंशो यशसावदात: प्रैयव्रतो यत्र पुमान् पुराण: । कृतावतार: पुरुष: स आद्य- श्चचार धर्मं यदकर्महेतुम् ॥ १४ ॥
“ಅಹೋ! ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ವಂಶವು ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ವಂಶದಲ್ಲೇ ಆದ್ಯ ಪುರುಷ, ಪುರಾಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ಅವತಾರವಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಕರ್ಮಫಲಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.”
Verse 15
को न्वस्य काष्ठामपरोऽनुगच्छे- न्मनोरथेनाप्यभवस्य योगी । यो योगमाया: स्पृहयत्युदस्ता ह्यसत्तया येन कृतप्रयत्ना: ॥ १५ ॥
“ಯಾವ ಯೋಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಲ್ಲನು? ಇತರ ಯೋಗಿಗಳು ಬಯಸುವ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ತೃಣಸಮಾನವೆಂದು ತ್ಯಜಿಸಿದರು; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಯಾರು ಮಾಡಬಲ್ಲರು?”
Verse 16
इति ह स्म सकलवेदलोकदेवब्राह्मणगवां परमगुरोर्भगवत ऋषभाख्यस्य विशुद्धाचरितमीरितं पुंसां समस्तदुश्चरिताभिहरणं परममहामङ्गलायनमिदमनुश्रद्धयोपचितयानुशृणोत्याश्रावयति वावहितो भगवति तस्मिन् वासुदेव एकान्ततो भक्तिरनयोरपि समनुवर्तते ॥ १६ ॥
ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರು ಸಮಸ್ತ ವೇದಜ್ಞಾನ, ಮಾನವರು, ದೇವತೆಗಳು, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪರಮಗುರು. ಅವರ ಶುದ್ಧ ದಿವ್ಯಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಅದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಲೀಲಾಕಥೆ ಪರಮ ಮಂಗಳದ ನಿಧಿ. ಆಚಾರ್ಯಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಹೇಳುವವನು, ವಾಸುದೇವನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
यस्यामेव कवय आत्मानमविरतं विविधवृजिनसंसारपरितापोपतप्यमानमनुसवनं स्नापयन्तस्तयैव परया निर्वृत्या ह्यपवर्गमात्यन्तिकं परमपुरुषार्थमपि स्वयमासादितं नो एवाद्रियन्ते भगवदीयत्वेनैव परिसमाप्तसर्वार्था: ॥ १७ ॥
ಯಾವ ಪರಾಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪಾಪಮಯ ಸಂಸಾರತಾಪಗಳಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ನಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲೇ ಅವರು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಸ್ವತಃ ಸೇವೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಭಕ್ತರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಗವಂತನವರಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 18
राजन् पतिर्गुरुरलं भवतां यदूनां दैवं प्रिय: कुलपति: क्व च किङ्करो व: । अस्त्वेवमङ्ग भगवान् भजतां मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित्स्म न भक्तियोगम् ॥ १८ ॥
ರಾಜನೇ! ನಿಮ್ಮ ಯಾದವರ (ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ) ಪಾಲಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಮುಕುಂದನೇ ಪಾಲಕ, ಗುರು, ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ, ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕುಲಪತಿ; ಇನ್ನೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೂತನಾಗಿಯೂ ಸೇವಕನಾಗಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಭಜಿಸುವವರಿಗೆ ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ತನ್ನ ನೇರ ಸೇವೆಯಾದ ಭಕ್ತಿಯೋಗವನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 19
नित्यानुभूतनिजलाभनिवृत्ततृष्ण: श्रेयस्यतद्रचनया चिरसुप्तबुद्धे: । लोकस्य य: करुणयाभयमात्मलोक- माख्यान्नमो भगवते ऋषभाय तस्मै ॥ १९ ॥
ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರು ನಿತ್ಯವೂ ತಮ್ಮ ನಿಜಸ್ವರೂಪಲಾಭವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಆತ್ಮಾರಾಮರು, ಬಾಹ್ಯ ಭೋಗಗಳ ತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರು. ದೇಹಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಿದ್ರಿಸಿದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅವರು ಕಾರಣರಹಿತ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಆತ್ಮಲೋಕವನ್ನೂ—ಜೀವನಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ—ಬೋಧಿಸಿದರು. ಆ ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Frequently Asked Questions
Because siddhis are incidental and potentially distracting; they are not the prayojana (ultimate goal). Śukadeva emphasizes that the mind remains a risk-factor even for advanced practitioners, and siddhis can empower subtle ego, sense-enjoyment, or complacency. Ṛṣabhadeva’s neglect teaches that the mature bhakta seeks only Vāsudeva’s service, not secondary attainments, and that true perfection is freedom from identification with the subtle body (liṅga-śarīra), not the acquisition of extraordinary abilities.
It presents the mind as inherently restless and capable of cheating at any moment. The text uses exemplars (Śiva’s agitation upon Mohinī and Saubhari’s fall) to show that mere attainment of yogic maturity does not grant immunity from mental turbulence. If the yogī gives the mind an opening, it allies with enemies like lust, anger, and greed—leading to spiritual “death,” i.e., renewed bondage through karma and desire.
Arhat is described as a ruler of Koṅka, Veṅka, and Kuṭaka who hears of Ṛṣabhadeva and imitates externals while abandoning Vedic principles, thereby introducing a Veda-opposed system identified here as the beginning of Jain dharma. The warning is that in Kali-yuga, people—overwhelmed by rajas and tamas—tend to reject varṇāśrama, purity disciplines, and devotion, adopting concocted doctrines that deride Vedic authority, brāhmaṇas, the Lord, and devotees, resulting in further degradation.
The narrative frames these acts as didactic līlā: Ṛṣabhadeva adopts avadhūta behavior to demonstrate radical detachment and the method of giving up bodily identification, especially with the subtle body that carries karma and desires. The forest fire episode signals the conclusion of His manifest pastimes and reinforces that His ‘end’ is not a karmic death but a teaching device—encouraging practitioners to transcend fear, lamentation, and attachment by steady bhakti and vigilance over the mind.
Mukti is portrayed as insignificant for pure devotees because loving service to Mukunda is itself the complete fulfillment of life. Even if liberation personified offers service, devotees do not prioritize it; bhakti is higher than liberation because it is relational, positive, and centered on the Lord’s pleasure rather than the self’s relief.