Adhyaya 23

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ तस्मात्परतस्त्रयोदशलक्षयोजनान्तरतो यत्तद्विष्णो: परमं पदमभिवदन्ति यत्र ह महाभागवतो ध्रुव औत्तानपादिरग्निनेन्द्रेण प्रजापतिना कश्यपेन धर्मेण च समकालयुग्भि: सबहुमानं दक्षिणत: क्रियमाण इदानीमपि कल्पजीविनामाजीव्य उपास्ते तस्येहानुभाव उपवर्णित: ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ರಾಜನೇ, ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ಹದಿಮೂರು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಪುತ್ರನಾದ ಮಹಾಭಾಗವತ ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನು, ಕಲ್ಪಾಂತವರೆಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಾಣಾಧಾರವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಗೌರವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಬಲಭಾಗವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಧ್ರುವ ಮಹಾರಾಜನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 2

स हि सर्वेषां ज्योतिर्गणानां ग्रहनक्षत्रादीनामनिमिषेणाव्यक्तरंहसा भगवता कालेन भ्राम्यमाणानां स्थाणुरिवावष्टम्भ ईश्वरेण विहित: शश्वदवभासते ॥ २ ॥

ಧ್ರುವಲೋಕವು ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳ—ಗ್ರಹ, ನಕ್ಷತ್ರಾದಿಗಳ—ಕೇಂದ್ರ ಆಧಾರಸ್ತಂಭದಂತೆ ಇದೆ. ಪರಮೇಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಆ ಧ್ರುವತಾರೆ ಸದಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ನಿದ್ರೆಯಿಲ್ಲದ, ಅದೆಷ್ಟೋ ಅಪ್ರಕಟವಾದ, ಮಹಾಬಲವಾದ ಕಾಲತತ್ತ್ವವು ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಧ್ರುವದ ಸುತ್ತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 3

यथा मेढीस्तम्भ आक्रमणपशव: संयोजितास्त्रिभिस्त्रिभि: सवनैर्यथास्थानं मण्डलानि चरन्त्येवं भगणा ग्रहादय एतस्मिन्नन्तर्बहिर्योगेन कालचक्र आयोजिता ध्रुवमेवावलम्ब्य वायुनोदीर्यमाणा आकल्पान्तं परिचङ्‍क्रमन्ति नभसि यथा मेघा: श्येनादयो वायुवशा: कर्मसारथय: परिवर्तन्ते एवं ज्योतिर्गणा: प्रकृतिपुरुषसंयोगानुगृहीता: कर्मनिर्मितगतयो भुवि न पतन्ति ॥ ३ ॥

ಅಕ್ಕಿ ತುಳಿಯಲು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ—ಒಂದು ಹತ್ತಿರ, ಒಂದು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಹೊರಗೆ—ಸ್ಥಾನಭ್ರಷ್ಟವಾಗದೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಧ್ರುವಲೋಕವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮೇಲಾಗಿ ಕೆಲವು ಕೆಳಾಗಿ, ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅವುಗಳನ್ನು ಕರ್ಮಫಲಾನುಸಾರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ್ದಾನೆ; ಗಾಳಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವು ಕಲ್ಪಾಂತದವರೆಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೇಲಿರುವುದು ಭಾರೀ ಜಲಭಾರವಿರುವ ಮೋಡಗಳು ತೇಲುವಂತೆ, ಅಥವಾ ಶ್ಯೇನಾದಿ ಮಹಾಪಕ್ಷಿಗಳು ಪೂರ್ವಕರ್ಮವಶಾತ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ।

Verse 4

केचनैतज्ज्योतिरनीकं शिशुमारसंस्थानेन भगवतो वासुदेवस्य योगधारणायामनुवर्णयन्ति ॥ ४ ॥

ಕೆಲವರು ಈ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಮಯ ಮಹಾಯಂತ್ರವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಶುಮಾರ (ಡಾಲ್ಫಿನ್) ರೂಪದಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿ, ಅದನ್ನೇ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನ ರೂಪವೆಂದು ಯೋಗಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ರೂಪವು ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 5

यस्य पुच्छाग्रेऽवाक्‌शिरस: कुण्डलीभूतदेहस्य ध्रुव उपकल्पितस्तस्य लाङ्गूले प्रजापतिरग्निरिन्द्रो धर्म इति पुच्छमूले धाता विधाता च कट्यां सप्तर्षय: । तस्य दक्षिणावर्तकुण्डलीभूतशरीरस्य यान्युदगयनानि दक्षिणपार्श्वे तु नक्षत्राण्युपकल्पयन्ति दक्षिणायनानि तु सव्ये । यथा शिशुमारस्य कुण्डलाभोगसन्निवेशस्य पार्श्वयोरुभयोरप्यवयवा: समसंख्या भवन्ति । पृष्ठे त्वजवीथी आकाशगङ्गा चोदरत: ॥ ५ ॥

ಈ ಶಿಶುಮಾರ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಲೆ ಕೆಳಗಿದ್ದು ದೇಹವು ಕುಂಡಲಿಯಾಗಿ ಮಡಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಬಾಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ರುವಲೋಕ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಬಾಲದ ದೇಹಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರ ಲೋಕಗಳು; ಬಾಲದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಧಾತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾತಾರ ಲೋಕಗಳು. ಅದರ ಕಟಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ, ಅಂಗಿರಸ ಮೊದಲಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ಕುಂಡಲಿದೇಹದ ಬಲಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಿತ್‌ನಿಂದ ಪುನರ್ವಸು ತನಕ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಎಡಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಯದಿಂದ ಉತ್ತರಾಷಾಢ ತನಕ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಇವೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವುದರಿಂದ ದೇಹ ಸಮತೋಲನವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅಜವೀಥೀ ಎಂಬ ನಕ್ಷತ್ರಗುಚ್ಛ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಂಗಾ (ಮಿಲ್ಕಿ ವೇ) ಇದೆ।

Verse 6

पुनर्वसुपुष्यौ दक्षिणवामयो: श्रोण्योरार्द्राश्लेषे च दक्षिणवामयो: पश्चिमयो: पादयोरभिजिदुत्तराषाढे दक्षिणवामयोर्नासिकयोर्यथासङ्ख्यं श्रवणपूर्वाषाढे दक्षिणवामयोर्लोचनयोर्धनिष्ठा मूलं च दक्षिणवामयो: कर्णयोर्मघादीन्यष्ट नक्षत्राणि दक्षिणायनानि वामपार्श्ववङ्‌क्रिषु युञ्जीत तथैव मृगशीर्षादीन्युदगयनानि दक्षिणपार्श्ववङ्‌क्रिषु प्रातिलोम्येन प्रयुञ्जीत शतभिषाज्येष्ठे स्कन्धयोर्दक्षिणवामयोर्न्यसेत् ॥ ६ ॥

ಶಿಶುಮಾರ-ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕಟಿಯ ಬಲ-ಎಡ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ಬಲ-ಎಡ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಧ್ರಾ ಮತ್ತು ಆಶ್ಲೇಷಾ, ನಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಿತ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಷಾಢಾ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಾಷಾಢಾ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಧನಿಷ್ಠಾ ಮತ್ತು ಮೂಲಾ ಇವೆ. ಮಘೆಯಿಂದ ಅನುರಾಧೆಯವರೆಗೆ ಎಂಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು (ದಕ್ಷಿಣಾಯನ) ಎಡ ಪಕ್ಕದ ಎಲುಬುಗಳ ಮೇಲೆ, ಮೃಗಶೀರ್ಷದಿಂದ ಪೂರ್ವಭಾದ್ರವರೆಗೆ ಎಂಟು (ಉತ್ತರಾಯನ) ಬಲ ಪಕ್ಕದ ಎಲುಬುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಲೋಮಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಶತಭಿಷಾ ಮತ್ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಇವೆ.

Verse 7

उत्तराहनावगस्तिरधराहनौ यमो मुखेषु चाङ्गारक: शनैश्चर उपस्थे बृहस्पति: ककुदि वक्षस्यादित्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाभ्यामुशना स्तनयोरश्विनौ बुध: प्राणापानयो राहुर्गले केतव: सर्वाङ्गेषु रोमसु सर्वे तारागणा: ॥ ७ ॥

ಶಿಶುಮಾರದ ಮೇಲ್ದವಡದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಕೆಳದವಡದಲ್ಲಿ ಯಮರಾಜ, ಮತ್ತು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕ (ಮಂಗಳ) ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಉಪಸ್ಥದಲ್ಲಿ ಶನೈಶ್ಚರ, ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಕುದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರ, ಸ್ತನಗಳಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ-ಅಪಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಧ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ರಾಹು, ದೇಹವೆಲ್ಲೆಡೆ ಕೇತುಗಳು (ಧೂಮಕೇತುಗಳು), ಮತ್ತು ರೋಮಕೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಾರಾಗಣಗಳು ಇವೆ.

Verse 8

एतदु हैव भगवतो विष्णो: सर्वदेवतामयं रूपमहरह: सन्ध्यायां प्रयतो वाग्यतो निरीक्षमाण उपतिष्ठेत नमो ज्योतिर्लोकाय कालायनायानिमिषां पतये महापुरुषायाभिधीमहीति ॥ ८ ॥

ಪ್ರಿಯ ರಾಜನೇ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಿಶುಮಾರದ ದೇಹವನ್ನು ಸಮಸ್ತ ದೇವತಾಮಯನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಾಹ್ಯ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾತಃ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ—ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಕನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ—ಈ ರೂಪವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು; ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು: “ಜ್ಯೋತಿರ್ಲೋಕದ ಆಶ್ರಯನೇ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪನೇ, ಗ್ರಹಗತಿಗಳ ಆಧಾರನೇ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತೀ, ಮಹಾಪುರುಷನೇ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ।”

Verse 9

ग्रहर्क्षतारामयमाधिदैविकं पापापहं मन्त्रकृतां त्रिकालम् । नमस्यत: स्मरतो वा त्रिकालं नश्येत तत्कालजमाशु पापम् ॥ ९ ॥

ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಾಗಣಗಳಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಅಧಿದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುವುದು, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವುದೂ ಆಗಿರುವುದು—ಶಿಶುಮಾರ-ಚಕ್ರರೂಪದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಈ ದೇಹವೇ. ಯಾರು ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ತ್ರಿಕಾಲ (ಪ್ರಾತಃ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಸಾಯಂಕಾಲ) ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಾಪಫಲಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ತ್ರಿಕಾಲ ಈ ರೂಪಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಸ್ಮರಿಸಿದರೂ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.