Adhyaya 15

Verse 1

श्रीशुक उवाच भरतस्यात्मज: सुमतिर्नामाभिहितो यमु ह वाव केचित्पाखण्डिन ऋषभपदवीमनुवर्तमानं चानार्या अवेदसमाम्नातां देवतां स्वमनीषया पापीयस्या कलौ कल्पयिष्यन्ति ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಭರತನ ಪುತ್ರ ಸುಮತಿ ಋಷಭದೇವನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಪಾಖಂಡಿಗಳು, ಅನಾರ್ಯರು, ವೇದವಿರೋಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಅವೈದಿಕ ದೇವತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನೇ ಬುದ್ಧದೇವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವರು।

Verse 2

तस्माद्‍वृद्धसेनायां देवताजिन्नाम पुत्रोऽभवत् ॥ २ ॥

ನಂತರ ಸುಮತಿಯ ಪತ್ನಿ ವೃದ್ಧಸೇನಾಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ದೇವತಾಜಿತ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು।

Verse 3

अथासुर्यां तत्तनयो देवद्युम्नस्ततो धेनुमत्यां सुत: परमेष्ठी तस्य सुवर्चलायां प्रतीह उपजात: ॥ ३ ॥

ನಂತರ ದೇವತಾಜಿತನ ಪತ್ನಿ ಆಸುರಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ದೇವದ್ಯುಮ್ನನು ಜನಿಸಿದನು. ದೇವದ್ಯುಮ್ನನ ಪತ್ನಿ ಧೇನುಮತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪರಮೇಷ್ಠೀ, ಮತ್ತು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ಪತ್ನಿ ಸುವರ್ಚಲೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರತೀಹನು ಜನಿಸಿದನು।

Verse 4

य आत्मविद्यामाख्याय स्वयं संशुद्धो महापुरुषमनुसस्मार ॥ ४ ॥

ರಾಜ ಪ್ರತೀಹನು ಸ್ವತಃ ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದನು; ಹೀಗೆ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಪರಮಪುರುಷನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದನು।

Verse 5

प्रतीहात्सुवर्चलायां प्रतिहर्त्रादयस्त्रय आसन्निज्याकोविदा: सूनव: प्रतिहर्तु: स्तुत्यामजभूमानावजनिषाताम् ॥ ५ ॥

ಪ್ರತೀಹನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸುವರ್ಚಲೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ, ಪ್ರಸ್ತೋತಾ ಮತ್ತು ಉದ್ಗಾತಾ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅವರು ವೈದಿಕ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣರು. ಪ್ರತಿಹರ್ತನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸ್ತುತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಜ ಮತ್ತು ಭೂಮಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 6

भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्तत: प्रस्तावो देवकुल्यायां प्रस्तावान्नियुत्सायां हृदयज आसीद्विभुर्विभो रत्यां च पृथुषेणस्तस्मान्नक्त आकूत्यां जज्ञे नक्ताद्‍द्रुतिपुत्रो गयो राजर्षिप्रवर उदारश्रवा अजायत साक्षाद्भ‍गवतो विष्णोर्जगद्रिरक्षिषया गृहीतसत्त्वस्य कलाऽऽत्मवत्त्वादिलक्षणेन महापुरुषतां प्राप्त: ॥ ६ ॥

ಭೂಮನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಋಷಿಕುಲ್ಯೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಉದ್ಗೀಥನೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಉದ್ಗೀಥನ ಪತ್ನಿ ದೇವಕುಲ್ಯೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವ, ಪ್ರಸ್ತಾವನ ಪತ್ನಿ ನಿಯುತ್ಸೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ವಿಭು, ವಿಭುವಿನ ಪತ್ನಿ ರತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪೃಥುಷೇಣ, ಪೃಥುಷೇಣನ ಪತ್ನಿ ಆಕೂತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಕ್ತ, ಮತ್ತು ನಕ್ತನ ಪತ್ನಿ ದ್ರುತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಮಹಾರಾಜ ಗಯನು ಜನಿಸಿದನು. ಗಯನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ ಪವಿತ್ರನೂ ಆಗಿ, ರಾಜರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು. ಜಗದ್ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಸ್ತಾರಗಳು ವಿಶುದ್ಧ-ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನೇರ ಅಂಶನಾದ ಗಯನೂ ವಿಶುದ್ಧ-ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ ‘ಮಹಾಪುರುಷ’ನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು।

Verse 7

स वै स्वधर्मेण प्रजापालन पोषणप्रीणनोपलालनानुशासनलक्षणेनेज्यादिना च भगवति महापुरुषे परावरे ब्रह्मणि सर्वात्मनार्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविच्चरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्‍भक्तियोगेन चाभीक्ष्णश: परिभावितातिशुद्ध मतिरुपरतानात्म्य आत्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७ ॥

ರಾಜ ಗಯನು ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣೆ, ಪೋಷಣೆ, ತೃಪ್ತಿ, ಸ्नेಹಪೂರ್ಣ ಉಪಲಾಲನೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಅನುಶಾಸನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸರ್ವಾತ್ಮ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾಪುರುಷನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ ಭಕ್ತರ ಪಾದಸೇವೆಯಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ದೇಹಾಭಿಮಾನರಹಿತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರಹಂಕಾರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು।

Verse 8

तस्येमां गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति ॥ ८ ॥

ಹೇ ಪಾಂಡವವಂಶೀಯ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಪುರಾಣ-ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಪಂಡಿತರು ರಾಜ ಗಯನ ಈ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 9

गयं नृप: क: प्रतियाति कर्मभि-र्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोप्ता । समागतश्री: सदसस्पति: सतांसत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते ॥ ९ ॥

ವೇದಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ, ವೇದಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಅನೇಕ ವಿಧದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ, ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ಸಜ್ಜನಸಭೆಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಪುರುಷರ ಸೇವಕ—ಇಂತಹ ರಾಜ ಗಯನ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯಾರು ಸಮಾನ? ಅವನು ಭಗವಂತನ ಕಲೆಯಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯೋಗ್ಯ ಅಂಶಪ್ರಕಾಶ.

Verse 10

यमभ्यषिञ्चन् परया मुदा सती:सत्याशिषो दक्षकन्या: सरिद्भ‍ि: । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिषोनिराशिषो गुणवत्सस्‍नुतोधा: ॥ १० ॥

ಶ್ರದ್ಧಾ, ಮೈತ್ರೀ, ದಯಾ ಮೊದಲಾದ ದಕ್ಷನ ಸತ್ಯವ್ರತ ಪುತ್ರಿಯರು—ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಸದಾ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು—ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ಜಲದಿಂದ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಮಹಾರಾಜ ಗಯನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಭೂಮಿದೇವಿ ಹಸುವಾಗಿ ಬಂದು, ಕರುವನ್ನು ಕಂಡಂತೆ, ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಹಾಲಿನಂತೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ನೀಡಿದಳು; ಆದರೆ ಗಯನು ಸ್ವತಃ ನಿರಾಶಿಷ, ನಿಷ್ಕಾಮನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 11

छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान्दुदूहुराजह्रुरथो बलिं नृपा: । प्रत्यञ्चिता युधि धर्मेण विप्रायदाशिषां षष्ठमंशं परेत्य ॥ ११ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಗಯನು ನಿಷ್ಕಾಮನಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳ ಬಲದಿಂದ ಅವನ ಫಲಗಳು ಸ್ವಯಂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ರಾಜರು ಧರ್ಮನೀತಿಯಿಂದಲೇ ಹೋರಾಡಿ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಕಾಣಿಕೆ-ಬಲಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನ ದಾನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ತೃಪ್ತರಾದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಲೋಕ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯಾಶೀರ್ವಾದಗಳ ಆರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಗಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು।

Verse 12

यस्याध्वरे भगवानध्वरात्मामघोनि माद्यत्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोग-समर्पितेज्याफलमाजहार ॥ १२ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಗಯನ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸದ ಮಹಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಇತ್ತು. ಇಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಬಹಳ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಕುಡಿ ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಜ್ಞಪುರುಷನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವೂ ಬಂದು, ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಸಮರ್ಪಿತ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

Verse 13

यत्प्रीणनाद्ब‍‌र्हिषि देवतिर्यङ्-मनुष्यवीरुत्तृणमाविरिञ्चात् । प्रीयेत सद्य: स ह विश्वजीव:प्रीत: स्वयं प्रीतिमगाद्गयस्य ॥ १३ ॥

ಯಾರ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಸಂತೋಷಪಡುವನೋ, ಅವನ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ದೇವತೆಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಜೇನುಹುಳುಗಳು, ಲತೆಗಳು, ಮರಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಪೂರ್ಣತೃಪ್ತನಾದರೂ, ಗಯ ಮಹಾರಾಜನ ಯಜ್ಞಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಬಂದು “ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 14

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

ಗಯಂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಗಯನಿಗೆ ಚಿತ್ರರಥ, ಸುಗತಿ, ಅವರೋಧನ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಚಿತ್ರರಥನಿಂದ ಊರ್ಣೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮ್ರಾಟ್ ಜನಿಸಿದನು; ಸಮ್ರಾಟ್‌ನ ಪತ್ನಿ ಉತ್ಕಲೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರೀಚಿ. ಮರೀಚಿಯ ಪತ್ನಿ ಬಿಂದುಮತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಂದು; ಬಿಂದುನ ಪತ್ನಿ ಸರಘೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧು. ಮಧುವಿನ ಪತ್ನಿ ಸುಮನೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೀರವ್ರತ; ವೀರವ್ರತನ ಪತ್ನಿ ಭೋಜೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಂಥು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಂಥು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು. ಮಂಥುವಿನ ಪತ್ನಿ ಸತ್ಯೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೌವನ; ಭೌವನನ ಪತ್ನಿ ದೂಷಣೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ವಷ್ಟಾ. ತ್ವಷ್ಟನ ಪತ್ನಿ ವಿರೋಚನೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರಜ; ವಿರಜನ ಪತ್ನಿ ವಿಷೂಚಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪುತ್ರಿ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಶತಜಿತ್ ಪ್ರಮುಖನು.

Verse 15

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

ಗಯಂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಯನಿಗೆ ಚಿತ್ರರಥ, ಸುಗತಿ, ಅವರೋಧನ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರು. ಚಿತ್ರರಥನಿಂದ ಊರ್ಣೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮ್ರಾಟ್; ಸಮ್ರಾಟ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಕಲೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರೀಚಿ. ಮರೀಚಿಯಿಂದ ಬಿಂದುಮತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಂದು; ಬಿಂದುನಿಂದ ಸರಘೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧು. ಮಧುವಿನಿಂದ ಸುಮನೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೀರವ್ರತ; ವೀರವ್ರತನಿಂದ ಭೋಜೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಂಥು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಂಥು. ಮಂಥುವಿನಿಂದ ಸತ್ಯೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೌವನ; ಭೌವನನಿಂದ ದೂಷಣೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ವಷ್ಟಾ. ತ್ವಷ್ಟನಿಂದ ವಿರೋಚನೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರಜ; ವಿರಜನಿಂದ ವಿಷೂಚಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪುತ್ರಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಶತಜಿತ್ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

Verse 16

तत्रायं श्लोक:— प्रैयव्रतं वंशमिमं विरजश्चरमोद्भ‍व: । अकरोदत्यलं कीर्त्या विष्णु: सुरगणं यथा ॥ १६ ॥

ಇಲ್ಲಿ ವಿರಜನ ಕುರಿತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ—“ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವಿರಜನು ತನ್ನ ಅತുല ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಆ ವಂಶವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದನು; ಹೇಗೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವಗಣವನ್ನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ.”