Adhyaya 13

Verse 1

ब्राह्मण उवाच दुरत्ययेऽध्वन्यजया निवेशितो रजस्तम:सत्त्वविभक्तकर्मद‍ृक् । स एष सार्थोऽर्थपर: परिभ्रमन् भवाटवीं याति न शर्म विन्दति ॥ १ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜ ರಹೂಗಣ, ಜೀವನು ಮಾಯೆಯ ವಶವಾಗಿ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಸಂಸಾರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನು ಕರ್ಮಫಲಗಳ ಮೂರು ರೂಪಗಳು—ಶುಭ, ಅಶುಭ, ಮಿಶ್ರ—ಎನ್ನುವುದನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವಾದದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಂತೆ ಅವನು ಭವಾಟವಿಯಲ್ಲಿ ದಿನರಾತ್ರಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ-ಸುಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 2

यस्यामिमे षण्नरदेव दस्यव: सार्थं विलुम्पन्ति कुनायकं बलात् । गोमायवो यत्र हरन्ति सार्थिकं प्रमत्तमाविश्य यथोरणं वृका: ॥ २ ॥

ಹೇ ನರದೇವ, ಈ ಭವಾಟವಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ಬಲಿಷ್ಠ ದಸ್ಯುಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರಿಯಂತೆ ಬಂದ ಬಂಧಜೀವನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕುಪಥಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ಲೂಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳು ರಕ್ಷಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಕುರಿಮರಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳು ಮೊದಲಾದವರು ನರಿ ಗಳಂತೆ ಅವನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೋಚುತ್ತಾರೆ.

Verse 3

प्रभूतवीरुत्तृणगुल्मगह्वरे कठोरदंशैर्मशकैरुपद्रुत: । क्‍वचित्तु गन्धर्वपुरं प्रपश्यति क्‍वचित्‍क्‍वचिच्चाशुरयोल्मुकग्रहम् ॥ ३ ॥

ಈ ಭವ-ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದಟ್ಟ ಗುಹೆಗಳಿವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ಕಚ್ಚುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು (ಅಸೂಯೆಯ ಜನ) ಜೀವವನ್ನು ಸದಾ ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವಪುರದಂತೆ ಮೃಗಮರೀಚಿಕೆಯ ಅರಮನೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಭೂತ-ಪ್ರೇತ ಛಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

निवासतोयद्रविणात्मबुद्धि- स्ततस्ततो धावति भो अटव्याम् । क्‍वचिच्च वात्योत्थितपांसुधूम्रा दिशो न जानाति रजस्वलाक्ष: ॥ ४ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಅರಣ್ಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೃಹ, ಧನ, ಬಂಧುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಂಡಮಾರುತ ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಧೂಳು ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ—ಅಂದರೆ ಕಾಮವಶವಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯ ರಜೋವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೆರೆಹೋಗಿ ದಿಕ್ಕೇ ತಿಳಿಯದೆ ಅಂಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

अद‍ृश्यझिल्लीस्वनकर्णशूल उलूकवाग्भिर्व्यथितान्तरात्मा । अपुण्यवृक्षान् श्रयते क्षुधार्दितो मरीचितोयान्यभिधावति क्‍वचित् ॥ ५ ॥

ಸಂಸಾರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವ ಬಂಧಿತ ಜೀವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣದ ಜಿಂಜಿಂ ಕೀಟದ ಕಠೋರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಕಿವಿನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶತ್ರುಗಳ ಕಟುವಚನಗಳಂತೆ ಗೂಬೆಗಳ ಕೂಗು ಅವನ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ವ್ಯಥೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಫಲಪುಷ್ಪವಿಲ್ಲದ ಪಾಪವೃಕ್ಷದ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುವನು. ನೀರಿಗಾಗಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯ ನೀರನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

क्‍वचिद्वितोया: सरितोऽभियाति परस्परं चालषते निरन्ध: । आसाद्य दावं क्‍वचिदग्नितप्तो निर्विद्यते क्‍व च यक्षैर्हृतासु: ॥ ६ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಅಲ್ಪಜಲದ ನದಿಗೆ ಹಾರಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧಾನ್ಯಾಭಾವದಿಂದ ನಿರಾಶನಾಗಿ ದಾನಶೀಲರಲ್ಲದವರ ಬಳಿಯೂ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನವೆಂಬ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಉರಿಯುವ ತಾಪ ಅವನನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭಾರೀ ತೆರಿಗೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯವಾದ ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಾಗ ಅವನು ವಿಷಣ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 7

शूरैर्हृतस्व: क्‍व च निर्विण्णचेता: शोचन् विमुह्यन्नुपयाति कश्मलम् । क्‍वचिच्च गन्धर्वपुरं प्रविष्ट: प्रमोदते निर्वृतवन्मुहूर्तम् ॥ ७ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅಥವಾ ಲೂಟಿಗೊಳಗಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ನಿರಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಳುತ್ತಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಂತೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಂಧರ್ವನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಂತೆ ಭವ್ಯ ಅರಮನೆನಗರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು—ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಧನದೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಆ ಸುಖ ಕ್ಷಣಿಕವೇ.

Verse 8

चलन् क्‍वचित्कण्टकशर्कराङ्‌घ्रि- र्नगारुरुक्षुर्विमना इवास्ते । पदे पदेऽभ्यन्तरवह्निनार्दित: कौटुम्बिक: क्रुध्यति वै जनाय ॥ ८ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡುಗಳು ಅವನ ಕಾಲಿಗೆ ಚುಚ್ಚುತ್ತವೆ; ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡ ಏರಲು ಬಯಸಿದರೂ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮನನೊಂದು ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕುಟುಂಬಾಸಕ್ತನಾದ ಗೃಹಸ್ಥನು ಹಸಿವು ಮುಂತಾದ ಒಳಗಿನ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ದುಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನವರ ಮೇಲೆಯೇ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

क्‍वचिन्निगीर्णोऽजगराहिना जनो नावैति किञ्चिद्विपिनेऽपविद्ध: । दष्ट: स्म शेते क्‍व च दन्दशूकै- रन्धोऽन्धकूपे पतितस्तमिस्रे ॥ ९ ॥

ಭೌತಿಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವನು ಅಜಗರದಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ನುಚ್ಚುಚೂರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವನು ಮೃತನಂತೆ, ಚೇತನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇತರ ವಿಷಸರ್ಪಗಳು ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಚೇತನೆಗೆ ಅಂಧನಾಗಿ, ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಶೆಯಿಲ್ಲದ ಕತ್ತಲೆಯ ನರಕಜೀವನದ ಕೂಪಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

कर्हि स्म चित्क्षुद्ररसान् विचिन्वं- स्तन्मक्षिकाभिर्व्यथितो विमान: । तत्रातिकृच्छ्रात्प्रतिलब्धमानो बलाद्विलुम्पन्त्यथ तं ततोऽन्ये ॥ १० ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಲ್ಪವಾದ ಕಾಮಸুখಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ದುಶ್ಚರಿತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವರ ಬಂಧುಗಳು ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ—ಜೇನು ಪಡೆಯಲು ಗೂಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಜೇನುನೊಣಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡುವಂತೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ಹಣ ಖರ್ಚುಮಾಡಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಆ ಭೋಗವಸ್ತುವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಲಂಪಟನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

क्‍वचिच्च शीतातपवातवर्ष- प्रतिक्रियां कर्तुमनीश आस्ते । क्‍वचिन्मिथो विपणन् यच्च किञ्चिद् विद्वेषमृच्छत्युत वित्तशाठ्यात् ॥ ११ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವನು ತೀವ್ರ ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿ, ಅತಿವೃಷ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಶಾಂತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿ ಬಹಳ ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದಾಗಿ ಮೋಸಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಹಣದ ಕಪಟದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ವೈರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

Verse 12

क्‍वचित्‍क्‍वचित्क्षीणधनस्तु तस्मिन् शय्यासनस्थानविहारहीन: । याचन् परादप्रतिलब्धकाम: पारक्यद‍ृष्टिर्लभतेऽवमानम् ॥ १२ ॥

ಭೌತಿಕ ಜೀವನದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯನು ಧನಹೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಮನೆ, ಹಾಸಿಗೆ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಸೌಖ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಇತರರಿಂದ ಹಣ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಫಲಿಸದಾಗ ಇತರರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಕದಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪರರತ್ತ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

अन्योन्यवित्तव्यतिषङ्गवृद्ध- वैरानुबन्धो विवहन्मिथश्च । अध्वन्यमुष्मिन्नुरुकृच्छ्रवित्त- बाधोपसर्गैर्विहरन् विपन्न: ॥ १३ ॥

ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಸಂಬಂಧಗಳು ತುಂಬಾ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ವೈರಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆದು, ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಣದ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ರೋಗಬಾಧೆಯಿಂದ ಅವರು ಲಜ್ಜೆಪಟ್ಟು ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ, ಪ್ರಾಯಃ ಸಾಯುವಂತಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

तांस्तान् विपन्नान् स हि तत्र तत्र विहाय जातं परिगृह्य सार्थ: । आवर्ततेऽद्यापि न कश्चिदत्र वीराध्वन: पारमुपैति योगम् ॥ १४ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಭೌತಿಕ ಜೀವನದ ಅರಣ್ಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮೊದಲು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದು ಕೊನೆಗೆ ಸಂಕಟಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಮರಣಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ಇದರಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಯೋಗವನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು।

Verse 15

मनस्विनो निर्जितदिग्गजेन्द्रा ममेति सर्वे भुवि बद्धवैरा: । मृधे शयीरन्न तु तद्‌व्रजन्ति यन्न्यस्तदण्डो गतवैरोऽभियाति ॥ १५ ॥

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮನಸ್ವಿ ವೀರರು ಸಮಬಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೂ ‘ಈ ಭೂಮಿ ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ತ್ಯಾಗಾಶ್ರಮಿಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವರು ಹಿಡಿಯಲಾರರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಪಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಾರರು।

Verse 16

प्रसज्जति क्‍वापि लताभुजाश्रय- स्तदाश्रयाव्यक्तपदद्विजस्पृह: । क्‍वचित्कदाचिद्धरिचक्रतस्त्रसन् सख्यं विधत्ते बककङ्कगृध्रै: ॥ १६ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವಿ ಈ ಭೌತಿಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಲತೆಯ ಕೊಂಬೆಗಳ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಧುರ ಚಿಲಿಪಿಲಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ಸಿಂಹಗಳ ಗರ್ಜನೆಗೆ ಭಯಪಟ್ಟು, ಕೊಕ್ಕರೆ, ಬಕ, ಗಿಡುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

तैर्वञ्चितो हंसकुलं समाविश- न्नरोचयन् शीलमुपैति वानरान् । तज्जातिरासेन सुनिर्वृतेन्द्रिय: परस्परोद्वीक्षणविस्मृतावधि: ॥ १७ ॥

ಅವರಿಂದ ಮೋಸಹೋಗಿದ ಜೀವಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಜ ಭಕ್ತರಾದ ಹಂಸಕುಲದ ಸಂಗತಿಗೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಗುರು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಭಕ್ತರ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾರನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸಂಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಇಂದ್ರಿಯಸುಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಕೋತಿಗಳಂತಹವರ ಬಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ; ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಮತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ, ಭೋಗಿಗಳ ಮುಖಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ನೋಡುತ್ತ ಮರಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

द्रुमेषु रंस्यन् सुतदारवत्सलो व्यवायदीनो विवश: स्वबन्धने । क्‍वचित्प्रमादाद् गिरिकन्दरे पतन् वल्लीं गृहीत्वा गजभीत आस्थित: ॥ १८ ॥

ಜೀವಿ ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಕೊಂಬೆಗೆ ಜಿಗಿಯುವ ಕೋತಿಯಂತಾಗಿದಾಗ, ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನದ ಮರದಲ್ಲಿ ಲಾಭವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮೈಥುನಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ರಮಿಸಿ ತನ್ನ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಗುಣವಾಗದ ರೋಗದಂತೆ ಪರ್ವತಗುಹೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ; ಆ ಗುಹೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಮರಣರೂಪದ ಆನೆಯ ಭಯದಿಂದ ಲತೆಯ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 19

अत: कथञ्चित्स विमुक्त आपद: पुनश्च सार्थं प्रविशत्यरिन्दम । अध्वन्यमुष्मिन्नजया निवेशितो भ्रमञ्जनोऽद्यापि न वेद कश्चन ॥ १९ ॥

ಹೇ ಅರಿಂದಮ ರಹೂಗಣ! ಬಂಧಿತ ಜೀವನು ಹೇಗೋ ಅಪಾಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಿಷಯಸುಖ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಮಭೋಗ, ಅನುಭವಿಸಲು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಸಾರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಮರಣಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ನಿಜ ಹಿತವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 20

रहूगण त्वमपि ह्यध्वनोऽस्य सन्न्यस्तदण्ड: कृतभूतमैत्र: । असज्जितात्मा हरिसेवया शितं ज्ञानासिमादाय तरातिपारम् ॥ २० ॥

ಹೇ ರಹೂಗಣ! ನೀನೂ ಈ ವಿಷಯಾಕರ್ಷಣದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸಮಮಿತ್ರನಾಗಲು—ರಾಜಪದವನ್ನೂ ದಂಡಧಾರಣೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸು. ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹರಿಸೇವೆಯಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಂಡ ಜ್ಞಾನಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿ; ಆಗ ಮಾಯೆಯ ಕಠಿಣ ಗಾಂಠವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅಜ್ಞಾನಸಾಗರದ ಪಾರಕ್ಕೆ ದಾಟಬಲ್ಲೆ।

Verse 21

राजोवाच अहो नृजन्माखिलजन्मशोभनं किं जन्मभिस्त्वपरैरप्यमुष्मिन् । न यद्‌धृषीकेशयश:कृतात्मनां महात्मनां व: प्रचुर: समागम: ॥ २१ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಅಹೋ! ಮಾನವಜನ್ಮವು ಎಲ್ಲ ಜನ್ಮಗಳಿಗೂ ಶೋಭೆ. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಯೋನಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಭೋಗಸೌಖ್ಯಗಳ ಕಾರಣ ಹೃಷೀಕೇಶನ ಯಶದಿಂದ ಕೃತಾರ್ಥರಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಭಕ್ತರ ಸಂಗ ದೊರೆಯದು।

Verse 22

न ह्यद्भ‍ुतं त्वच्चरणाब्जरेणुभि- र्हतांहसो भक्तिरधोक्षजेऽमला । मौहूर्तिकाद्यस्य समागमाच्च मे दुस्तर्कमूलोऽपहतोऽविवेक: ॥ २२ ॥

ನಿನ್ನ ಕಮಲಪಾದಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಅಧೋಕ್ಷಜನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿ ದೊರಕುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಸಂಗದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಬಂಧನದ ಬೇರುಗಳು—ಕುತರ್ಕ, ಅಹಂಕಾರ, ಅವಿವೇಕ—ನಾಶವಾದವು; ಈಗ ನಾನು ಇವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ।

Verse 23

नमो महद्‍भ्योऽस्तु नम: शिशुभ्यो नमो युवभ्यो नम आवटुभ्य: । ये ब्राह्मणा गामवधूतलिङ्गा- श्चरन्ति तेभ्य: शिवमस्तु राज्ञाम् ॥ २३ ॥

ನಾನು ಮಹಾನ್ ಪುರುಷರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವರು ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲಿ, ಯುವಕರಾಗಿರಲಿ, ಅವಟು (ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ) ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅವಧೂತ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿರಲಿ. ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆತಿದ್ದರೂ ನಾನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಅವರನ್ನು ಸದಾ ಅಪರಾಧಿಸುವ ರಾಜವಂಶಗಳಿಗೂ ಶುಭವಾಗಲಿ।

Verse 24

श्रीशुक उवाच इत्येवमुत्तरामात: स वै ब्रह्मर्षिसुत: सिन्धुपतय आत्मसतत्त्वं विगणयत: परानुभाव: परमकारुणिकतयोपदिश्य रहूगणेन सकरुणमभिवन्दित चरण आपूर्णार्णव इव निभृतकरणोर्म्याशयो धरणिमिमां विचचार ॥ २४ ॥

ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಉತ್ತರಾಪುತ್ರನೇ! ರಹೂಗಣನು ಜಡಭರತನನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಅಸಮಾಧಾನದ ಅಲೆ ಎದ್ದಿತು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಪೂರ್ಣ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾದನು. ಅವನು ವೈಷ್ಣವ ಪರಮಹಂಸ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಪರಮ ಕರುಣಾಮಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ರಹೂಗಣನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಿದಾಗ, ಜಡಭರತನು ಅವಮಾನವನ್ನು ಮರೆತು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು.

Verse 25

सौवीरपतिरपि सुजनसमवगतपरमात्मसतत्त्व आत्मन्यविद्याध्यारोपितां च देहात्ममतिं विससर्ज । एवं हि नृप भगवदाश्रिताश्रितानुभाव: ॥ २५ ॥

ಜಡಭರತನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಸೌವೀರದ ರಾಜ ರಹೂಗಣನು ಆತ್ಮನ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತು, ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆರೋಪಿ ಮಾಡಿದ ದೇಹಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಓ ನೃಪನೇ! ಭಗವಂತನ ಆಶ್ರಿತ ಭಕ್ತರ ಆಶ್ರಯದ ಮಹಿಮೆ ಇಂತಿದೆ—ಪ್ರಭುವಿನ ದಾಸನ ದಾಸನ ಶರಣು ಪಡೆದವನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೇಹಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೀರ್ತಿಮಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

राजोवाच यो ह वा इह बहुविदा महाभागवत त्वयाभिहित: परोक्षेण वचसा जीवलोकभवाध्वा स ह्यार्यमनीषया कल्पितविषयो नाञ्जसाव्युत्पन्नलोकसमधिगम: । अथ तदेवैतद्दुरवगमं समवेतानुकल्पेन निर्दिश्यतामिति ॥ २६ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹಾಭಾಗವತ! ನೀವು ಪರೋಕ್ಷ ವಚನದಿಂದ ಜೀವಿಯ ಸಂಸಾರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರಿಂದ ದೇಹಾಭಿಮಾನಿಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಸ್ಯುಗಳಂತೆ, ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರಾದಿಗಳು ನರಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮಂದಬುದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೂಪಕದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಯವಿಟ್ಟು ಇದರ ನೇರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.