Adhyaya 9
Avadhūta’s Further Teachers: Detachment, Solitude, One-Pointed Meditation, and the Lord as Āśraya
ಅವಧೂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜ ಯದುವಿಗೆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ‘ಪ್ರಿಯ’ವಾದ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಭಯರಹಿತತೆ ಮತ್ತು ಸುಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿ-ಗುರುಗಳ ಮೂಲಕ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಾಂಸ ಹಿಡಿದ ಗಿಡುಗ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗಲೇ ನಿರಾಳವಾಗುತ್ತದೆ; ಬಳೆಗಳ ಝಣಝಣದಿಂದ ಯುವತಿ ಏಕಾಂತ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ-ಸಂಗದ ಲಾಭವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ; ಬಾಣ ತಯಾರಿಸುವವನು ಲೀನತೆಯಿಂದ ಯೋಗದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಮಾದರಿ; ಹಾವು ಇತರರು ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ತತ್ತ್ವಚರ್ಚೆ—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ನಾರಾಯಣ; ಕಾಲವು ಅವರ ಶಕ್ತಿ; ಪ್ರಧಾನ/ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಆಧಾರ; ಜೇಡದ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಸರ್ಗ-ನಿರೋಧ ವಿವರ. ಭ್ರಮರ-ಕೀಟ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನ ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೇಹವನ್ನೂ ವೈರಾಗ್ಯದ ಗುರು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಇಂದ್ರಿಯಪೀಡನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ದುರ್ಲಭ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಳಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯದು ಪರಿವರ್ತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವಧೂತನು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಮುಂದಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಉದ್ದವೋಪದೇಶ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीब्राह्मण उवाच परिग्रहो हि दु:खाय यद् यत्प्रियतमं नृणाम् । अनन्तं सुखमाप्नोति तद् विद्वान् यस्त्वकिञ्चन: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು: ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದರ ಮೇಲಿನ ಪರಿಗ್ರಹ (ಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವ) ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಆಸಕ್ತಿ-ಮಮತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಿ ಅನಂತ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 2
सामिषं कुररं जघ्नुर्बलिनोऽन्ये निरामिषा: । तदामिषं परित्यज्य स सुखं समविन्दत ॥ २ ॥
ಮಾಂಸ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಒಂದು ಗಿಡುಗನ ಮೇಲೆ ಬೇಟೆ ಸಿಗದ ಇತರ ಬಲಿಷ್ಠ ಗಿಡುಗಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವು. ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 3
न मे मानापमानौ स्तो न चिन्ता गेहपुत्रिणाम् । आत्मक्रीड आत्मरतिर्विचरामीह बालवत् ॥ ३ ॥
ನನಗೆ ಮಾನಾಪಮಾನಗಳಿಲ್ಲ, ಮನೆ-ಮಕ್ಕಳ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ನಾನು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಕ್ರೀಡಿಸಿ, ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಲಕನಂತೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 4
द्वावेव चिन्तया मुक्तौ परमानन्द आप्लुतौ । यो विमुग्धो जडो बालो यो गुणेभ्य: परं गत: ॥ ४ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧದವರೇ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬನು ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಜಡನಾಗಿ ಬಾಲಕನಂತೆ ಇರುವ ಮೂಢ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಪಾರಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಸೇರಿದವನು।
Verse 5
क्वचित् कुमारी त्वात्मानं वृणानान् गृहमागतान् । स्वयं तानर्हयामास क्वापि यातेषु बन्धुषु ॥ ५ ॥
ಒಮ್ಮೆ ವಿವಾಹಯೋಗ್ಯ ಯುವತಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದಳು; ಆ ದಿನ ಅವಳ ತಂದೆತಾಯಿ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ ಕೆಲವರು ಮನೆಗೆ ಬಂದರು. ಅವಳು ಅವರನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದಳು.
Verse 6
तेषामभ्यवहारार्थं शालीन् रहसि पार्थिव । अवघ्नन्त्या: प्रकोष्ठस्थाश्चक्रु: शङ्खा: स्वनं महत् ॥ ६ ॥
ಅತಿಥಿಗಳ ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಸಲು (ಅಕ್ಕಿ ಕುಟ್ಟಲು) ಆರಂಭಿಸಿದಳು. ಕುಟ್ಟುವಾಗ ಅವಳ ಕೈಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಶಂಖದ ಬಳೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 7
सा तज्जुगुप्सितं मत्वा महती व्रीडिता तत: । बभञ्जैकैकश: शङ्खान् द्वौ द्वौ पाण्योरशेषयत् ॥ ७ ॥
ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅಶೋಭನವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವಳು ಬಹಳ ಲಜ್ಜಿತಳಾದಳು. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಯಾದ ಆ ಯುವತಿ ಶಂಖದ ಬಳೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಮುರಿದು, ಎರಡೂ ಕೈಮಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎರಡು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿದಳು.
Verse 8
उभयोरप्यभूद् घोषो ह्यवघ्नन्त्या: स्वशङ्खयो: । तत्राप्येकं निरभिददेकस्मान्नाभवद् ध्वनि: ॥ ८ ॥
ನಂತರವೂ ಅಕ್ಕಿ ಕುಟ್ಟುವಾಗ ಪ್ರತಿ ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಬಳೆಗಳು ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೈಯಿಂದ ಒಂದೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಳು; ಪ್ರತಿ ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉಳಿದಾಗ ಶಬ್ದವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 9
अन्वशिक्षमिमं तस्या उपदेशमरिन्दम । लोकाननुचरन्नेतान् लोकतत्त्वविवित्सया ॥ ९ ॥
ಹೇ ಶತ್ರುದಮನನೇ! ಲೋಕತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಈ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಆ ಯುವತಿಯ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಾನು ಸ್ವತಃ ಕಂಡು ಕಲಿತೆ.
Verse 10
वासे बहूनां कलहो भवेद् वार्ता द्वयोरपि । एक एव वसेत्तस्मात् कुमार्या इव कङ्कण: ॥ १० ॥
ಅನೇಕರು ಒಂದೇ ಕಡೆ ವಾಸಿಸಿದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಇಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೂ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾತು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲಹ ತಪ್ಪಿಸಲು ಒಬ್ಬನೇ ವಾಸಿಸಬೇಕು—ಕುಮಾರಿಯ ಕಂಕಣದ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ.
Verse 11
मन एकत्र संयुञ्ज्याज्जितश्वासो जितासन: । वैराग्याभ्यासयोगेन ध्रियमाणमतन्द्रित: ॥ ११ ॥
ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಶ್ವಾಸ-ಪ್ರಶ್ವಾಸವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದೇ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಅಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 12
यस्मिन् मनो लब्धपदं यदेत- च्छनै: शनैर्मुञ्चति कर्मरेणून् । सत्त्वेन वृद्धेन रजस्तमश्च विधूय निर्वाणमुपैत्यनिन्धनम् ॥ १२ ॥
ಮನಸ್ಸು ಪರಮ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕರ್ಮದ ಧೂಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸತ್ತ್ವ ಬಲವಾದಂತೆ ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ತೊಲಗುತ್ತವೆ; ನಂತರ ಸತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ, ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ನಿರ್ವಾಣ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸೇರುತ್ತದೆ.
Verse 13
तदैवमात्मन्यवरुद्धचित्तो न वेद किञ्चिद् बहिरन्तरं वा । यथेषुकारो नृपतिं व्रजन्त- मिषौ गतात्मा न ददर्श पार्श्वे ॥ १३ ॥
ಈ ರೀತಿ ಚಿತ್ತವು ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ (ಪರಮ ಸತ್ಯ)ದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂಧಿತನಾದವನು ಒಳ-ಹೊರ ಎಂಬ ದ್ವೈತವನ್ನು ಏನೂ ಅರಿಯನು. ಬಾಣ ತಯಾರಕನು ಬಾಣದಲ್ಲೇ ಲೀನನಾಗಿ, ಪಕ್ಕದಿಂದ ಹಾದುಹೋದ ರಾಜನನ್ನೂ ಕಾಣದಂತೆ.
Verse 14
एकचार्यनिकेत: स्यादप्रमत्तो गुहाशय: । अलक्ष्यमाण आचारैर्मुनिरेकोऽल्पभाषण: ॥ १४ ॥
ಸಂತನು ಒಬ್ಬನೇ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು; ನಿಶ್ಚಿತ ನಿವಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಇರಬೇಕು. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಇತರರಿಗೆ ಗುರುತಾಗದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಬಾರದು.
Verse 15
गृहारम्भो हि दु:खाय विफलश्चाध्रुवात्मन: । सर्प: परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १५ ॥
ಅಸ್ಥಿರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸುಖಕರ ಮನೆ ಕಟ್ಟಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಅದು ದುಃಖಕರವೂ ಫಲರಹಿತವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಾವು ಇತರರು ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 16
एको नारायणो देव: पूर्वसृष्टं स्वमायया । संहृत्य कालकलया कल्पान्त इदमीश्वर: । एक एवाद्वितीयोऽभूदात्माधारोऽखिलाश्रय: ॥ १६ ॥
ಏಕೈಕ ನಾರಾಯಣನೇ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರು. ಆತನು ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಲಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೂ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆತನು ಅದ್ವಿತೀಯ, ಸರ್ವಾಶ್ರಯ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 17
कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु । सत्त्वादिष्वादिपुरुष: प्रधानपुरुषेश्वर: ॥ १७ ॥ परावराणां परम आस्ते कैवल्यसंज्ञित: । केवलानुभवानन्दसन्दोहो निरुपाधिक: ॥ १८ ॥
ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಲರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಸತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವಾಗ, ಆತನು ಪ್ರಧಾನವೆಂಬ ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಜೀವಿಗಳೂ ಇವರ ಪರಮ ನಿಯಂತ್ರಕನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮುಕ್ತರು, ದೇವತೆಗಳು, ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳು ಸೇರಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮ ಆರಾಧ್ಯನು ಆತನೇ; ಆತನು ಉಪಾಧಿರಹಿತನು, ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅನುಭವವಾಗುವ ಶುದ್ಧಾನಂದದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮೂಹವೇ ಆತನು—ಇದೇ ಕೈವಲ್ಯ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತಿ.
Verse 18
कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु । सत्त्वादिष्वादिपुरुष: प्रधानपुरुषेश्वर: ॥ १७ ॥ परावराणां परम आस्ते कैवल्यसंज्ञित: । केवलानुभवानन्दसन्दोहो निरुपाधिक: ॥ १८ ॥
ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಲರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಸತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವಾಗ, ಆತನು ಪ್ರಧಾನವೆಂಬ ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಜೀವಿಗಳೂ ಇವರ ಪರಮ ನಿಯಂತ್ರಕನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮುಕ್ತರು, ದೇವತೆಗಳು, ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳು ಸೇರಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಮ ಆರಾಧ್ಯನು ಆತನೇ; ಆತನು ಉಪಾಧಿರಹಿತನು, ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅನುಭವವಾಗುವ ಶುದ್ಧಾನಂದದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮೂಹವೇ ಆತನು—ಇದೇ ಕೈವಲ್ಯ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತಿ.
Verse 19
केवलात्मानुभावेन स्वमायां त्रिगुणात्मिकाम् । सङ्क्षोभयन् सृजत्यादौ तया सूत्रमरिन्दम ॥ १९ ॥
ಹೇ ಅರಿಂದಮ! ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಲರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕದಡಿ, ಅದೇ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸೂತ್ರರೂಪ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
तामाहुस्त्रिगुणव्यक्तिं सृजन्तीं विश्वतोमुखम् । यस्मिन् प्रोतमिदं विश्वं येन संसरते पुमान् ॥ २० ॥
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ತ್ರಿಗುಣಗಳ ವ್ಯಕ್ತ ಆಧಾರಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸರ್ವತೋಮುಖವಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದೇ ‘ಸೂತ್ರ’ ಅಥವಾ ‘ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ’. ಈ ವಿಶ್ವವು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णां सन्तत्य वक्त्रत: । तया विहृत्य भूयस्तां ग्रसत्येवं महेश्वर: ॥ २१ ॥
ಜೇಡ ತನ್ನೊಳಗಿಂದ ನೂಲನ್ನು ಬಾಯಿಂದ ಹರಡಿ, ಕೆಲಕಾಲ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅದನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ನುಂಗುವಂತೆ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಜಾಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಉದ್ದೇಶಾನುಸಾರ ಉಪಯೋಗಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 22
यत्र यत्र मनो देही धारयेत् सकलं धिया । स्नेहाद् द्वेषाद् भयाद् वापि याति तत्तत्स्वरूपताम् ॥ २२ ॥
ಪ್ರೇಮದಿಂದಾಗಲಿ, ದ್ವೇಷದಿಂದಾಗಲಿ, ಭಯದಿಂದಾಗಲಿ—ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಯಾವುದೋ ರೂಪದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದರೆ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 23
कीट: पेशस्कृतं ध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशित: । याति तत्सात्मतां राजन् पूर्वरूपमसन्त्यजन् ॥ २३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಒಂದು ಕಳ್ಳೆಹುಳು (ಕಳ್ಳೆಹುಳು/ಕಳ್ಳೆಹುಳು) ದುರ್ಬಲ ಕೀಟವನ್ನು ತನ್ನ ಗೂಡಿನೊಳಗೆ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ಬಂಧಿಸಿದಂತೆ. ಭಯದಿಂದ ಆ ಕೀಟವು ಸದಾ ತನ್ನ ಬಂಧಕನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿತು; ದೇಹವನ್ನು ಬಿಡದೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳ್ಳೆಹುಳಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಂತೆ ಸ್ಥಿತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ.
Verse 24
एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मति: । स्वात्मोपशिक्षितां बुद्धिं शृणु मे वदत: प्रभो ॥ २४ ॥
ಓ ಪ್ರಭು (ರಾಜನೇ), ಈ ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳಿಂದ ನಾನು ಈ ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ—ನನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಕಲಿತ ಸ್ವಾತ್ಮೋಪದೇಶಿತ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 25
देहो गुरुर्मम विरक्तिविवेकहेतु- र्बिभ्रत् स्म सत्त्वनिधनं सततार्त्युदर्कम् । तत्त्वान्यनेन विमृशामि यथा तथापि पारक्यमित्यवसितो विचराम्यसङ्ग: ॥ २५ ॥
ಈ ದೇಹವೂ ನನ್ನ ಗುರು; ಇದು ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವೇಕವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ-ನಾಶಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಈ ದೇಹದ ಅಂತ್ಯ ಸದಾ ದುಃಖಕರ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹದಿಂದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರೂ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಇತರರ ಭೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಅಸಂಗನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 26
जायात्मजार्थपशुभृत्यगृहाप्तवर्गान् पुष्णाति यत्प्रियचिकीर्षया वितन्वन् । स्वान्ते सकृच्छ्रमवरुद्धधन: स देह: सृष्ट्वास्य बीजमवसीदति वृक्षधर्म: ॥ २६ ॥
ದೇಹಾಸಕ್ತನು ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಆಸ್ತಿ, ಪಶುಗಳು, ಸೇವಕರು, ಮನೆ, ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ ಕಾಪಾಡಲು ಭಾರೀ ಶ್ರಮದಿಂದ ಧನ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇವೆಲ್ಲ ದೇಹಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ. ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇಹವೇ ಮರದಂತೆ ಬೀಜವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದೇಹದ ಬೀಜವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ನಂತರ ಕುಸಿದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 27
जिह्वैकतोऽमुमपकर्षति कर्हि तर्षा शिश्नोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् । घ्राणोऽन्यतश्चपलदृक् क्व च कर्मशक्ति- र्बह्व्य: सपत्न्य इव गेहपतिं लुनन्ति ॥ २७ ॥
ಅನೇಕ ಹೆಂಡತಿಗಳಿರುವವನನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಸೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎಳೆಯುವಂತೆ, ಭೌತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಯನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ನಾಲಿಗೆ ರುಚಿಯಾದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ, ದಾಹ ಪಾನೀಯಕ್ಕೆ; ಲೈಂಗಿಕೇಂದ್ರಿಯ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಕೂಗುತ್ತದೆ, ಚರ್ಮ ಮೃದು ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ; ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬುವವರೆಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಕಿವಿ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಗೆ, ಮೂಗು ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ, ಚಪಲ ಕಣ್ಣು ಮನೋಹರ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಜೀವಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.
Verse 28
सृष्ट्वा पुराणि विविधान्यजयात्मशक्त्या वृक्षान् सरीसृपपशून् खगदन्दशूकान् । तैस्तैरतुष्टहृदय: पुरुषं विधाय ब्रह्मावलोकधिषणं मुदमाप देव: ॥ २८ ॥
ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಅಜೇಯ ಮಾಯಾ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಮರಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಹಾವುಗಳು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಯೋನಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆದರೂ ಅವನ ಹೃದಯ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ, ಭಗವಂತನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.
Verse 29
लब्ध्वा सुदुर्लभमिदं बहुसम्भवान्ते मानुष्यमर्थदमनित्यमपीह धीर: । तूर्णं यतेत न पतेदनुमृत्यु याव- न्नि:श्रेयसाय विषय: खलु सर्वत: स्यात् ॥ २९ ॥
ಅನೇಕ ಜನ್ಮಮರಣಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ ಮಾನವದೇಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನಿತ್ಯವಾದರೂ ಪರಮಾರ್ಥ—ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿ—ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಣಾಧೀನವಾದ ಈ ದೇಹ ಕುಸಿಯುವ ಮೊದಲು ಧೀರನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ವಿಷಯಭೋಗ ನೀಚ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಚೇತನ್ಯ ಮಾನವಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಸಾಧ್ಯ.
Verse 30
एवं सञ्जातवैराग्यो विज्ञानालोक आत्मनि । विचरामि महीमेतां मुक्तसङ्गोऽनहङ्कृत: ॥ ३० ॥
ಗುರುಗಳಿಂದ ಕಲಿತು ನಾನು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಅಹಂಕಾರರಹಿತನಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 31
न ह्येकस्माद् गुरोर्ज्ञानं सुस्थिरं स्यात् सुपुष्कलम् । ब्रह्मैतदद्वितीयं वै गीयते बहुधर्षिभि: ॥ ३१ ॥
ಒಬ್ಬನೇ ಗುರುನಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಸದಾ ದೃಢವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವೂ ಆಗದೇ ಇರಬಹುದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಋಷಿಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ।
Verse 32
श्रीभगवानुवाच इत्युक्त्वा स यदुं विप्रस्तमामन्त्र्य गभीरधी: । वन्दित: स्वर्चितो राज्ञा ययौ प्रीतो यथागतम् ॥ ३२ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು— ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಗಂಭೀರಬುದ್ಧಿಯ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಯದು ರಾಜನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ರಾಜನಿಂದ ವಂದನೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಬಂದಂತೆಯೇ ಹೊರಟುಹೋದನು।
Verse 33
अवधूतवच: श्रुत्वा पूर्वेषां न: स पूर्वज: । सर्वसङ्गविनिर्मुक्त: समचित्तो बभूव ह ॥ ३३ ॥
ಅವಧೂತನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಗೂ ಪೂರ್ವಜನಾದ ಪುಣ್ಯ ಯದು ಎಲ್ಲ ಸಂಗ-ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಸಮಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು।
Frequently Asked Questions
The hawk represents the conditioned soul burdened by possessiveness. The “meat” is the object of attachment that attracts hostility, fear, and struggle. When the hawk abandons the object, immediate relief arises—teaching that happiness is not produced by acquisition but by freedom from clinging (tyāga/virakti). In bhakti terms, relinquishing possessive claims makes the heart fit for dependence on Bhagavān rather than on temporary supports.
The girl reduces noisy bracelets until only one remains, symbolizing that social clustering multiplies friction: many people bring quarrel; even two bring distraction and argument. The teaching is not misanthropy but sādhana-priority—minimizing unnecessary association (asaṅga) to protect inner silence, reduce prajalpa (idle talk), and support steady remembrance of the Lord.
The arrow-maker is an illustration of total absorption: he is so focused on straightening an arrow that he does not notice the king passing nearby. The avadhūta uses this to teach ekāgratā—yoga succeeds when the mind is fixed on a single goal, and its highest form is concentration on the Supreme Personality of Godhead, which burns up material desires as guṇas are transcended.
It presents Nārāyaṇa as the independent creator and withdrawer: by His time potency He agitates māyā and produces mahat-tattva; by the same potency He brings guṇas to equilibrium (pradhāna) and withdraws the cosmos into Himself. The spider analogy conveys that the universe expands from the Lord’s own potency, is utilized according to His purpose, and is finally reabsorbed—affirming āśraya as the final ground of reality.
A trapped insect, fearing the wasp, constantly contemplates the wasp and gradually attains a similar state. The principle is that sustained mental fixation shapes one’s destination; therefore, the text urges fixing the mind on Bhagavān. Even negative fixation (fear/hate) has transformative power, but devotional absorption is presented as the purifying and liberating form leading to direct relationship with the Lord.
The chapter states that after many births one attains human life, which uniquely provides intelligence to inquire into the Absolute Truth. Sense enjoyment exists in all species, but Kṛṣṇa consciousness (God-realization) is uniquely accessible in human life. Therefore urgency is stressed: before death arrives, one should strive for the highest perfection—bhakti culminating in mukti as realized shelter in the Lord.