Adhyaya 7

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । यद् āt्था मां महाभाग तच्चिकīर्षितम् एव मे । ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्-वाःसं मे अभिकाङ्क्षिणः ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಮಹಾಭಾಗ ಉದ್ಧವ! ನೀನು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೆ—ಯದುವಂಶವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ನಾನು ವೈಕುಂಠಧಾಮಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಭವ (ಶಿವ) ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲರು ನನ್ನ ಸ್ವಧಾಮವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ।

Verse 2

मया निष्पादितं ह्यत्र देवकार्यमशेषत: । यदर्थमवतीर्णोऽहमंशेन ब्रह्मणार्थित: ॥ २ ॥

ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ನನ್ನ ಅಂಶವಾದ ಬಲದೇವನೊಂದಿಗೆ ಅವತರಿಸಿದ ಉದ್ದೇಶ ಈಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ।

Verse 3

कुलं वै शापनिर्दग्धं नङ्‍क्ष्यत्यन्योन्यविग्रहात् । समुद्र: सप्तमे ह्येनां पुरीं च प्लावयिष्यति ॥ ३ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪದಿಂದ ಯದುಕುಲವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದಿಂದ ನಾಶವಾಗುವುದು; ಮತ್ತು ಇಂದಿನಿಂದ ಏಳನೇ ದಿನ ಸಮುದ್ರವು ಏರಿ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರಿಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲಿದೆ।

Verse 4

यर्ह्येवायं मया त्यक्तो लोकोऽयं नष्टमङ्गल: । भविष्यत्यचिरात्साधो कलिनापि निराकृत: ॥ ४ ॥

ಓ ಸಾಧು ಉದ್ಧವನೇ! ನಾನು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಈ ಭೂಮಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಲಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸರ್ವ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗುವುದು।

Verse 5

न वस्तव्यं त्वयैवेह मया त्यक्ते महीतले । जनोऽभद्ररुचिर्भद्र भविष्यति कलौ युगे ॥ ५ ॥

ಪ್ರಿಯ ಉದ್ಧವನೇ! ನಾನು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ನಂತರ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಾರದು. ಓ ನಿರ್ದೋಷ ಭಕ್ತನೇ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗುವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಡ।

Verse 6

त्वं तु सर्वं परित्यज्य स्‍नेहं स्वजनबन्धुषु । मय्यावेश्य मन: सम्यक् समद‍ृग् विचरस्व गाम् ॥ ६ ॥

ನೀನು ಸ್ವಜನಬಂಧುಗಳ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಳಿಸು; ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸು।

Verse 7

यदिदं मनसा वाचा चक्षुर्भ्यां श्रवणादिभि: । नश्वरं गृह्यमाणं च विद्धि मायामनोमयम् ॥ ७ ॥

ಪ್ರಿಯ ಉದ್ಧವನೇ! ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ನೀನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಈ ಜಗತ್ತು ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಶ್ವರ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳೆಲ್ಲ ಕ್ಷಣಿಕವೇ।

Verse 8

पुंसोऽयुक्तस्य नानार्थो भ्रम: स गुणदोषभाक् । कर्माकर्मविकर्मेति गुणदोषधियो भिदा ॥ ८ ॥

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಯುಕ್ತಚಿತ್ತನಾದವನು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಭೇದಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಗುಣ-ದೋಷಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಕರ್ಮ, ಅಕರ್ಮ, ವಿಕರ್ಮವೆಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 9

तस्माद् युक्तेन्द्रियग्रामो युक्तचित्त इदम् जगत् । आत्मनीक्षस्व विततमात्मानं मय्यधीश्वरे ॥ ९ ॥

ಆದುದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡು; ಆ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ—ಪರಮ ಅಧೀಶ್ವರನಲ್ಲಿ—ನೋಡು।

Verse 10

ज्ञानविज्ञानसंयुक्त आत्मभूत: शरीरिणाम् । आत्मानुभवतुष्टात्मा नान्तरायैर्विहन्यसे ॥ १० ॥

ವೇದಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ನೀನು ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವೆ; ಆತ್ಮಾನುಭವದಿಂದ ತೃಪ್ತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಂದಲೂ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 11

दोषबुद्ध्योभयातीतो निषेधान्न निवर्तते । गुणबुद्ध्या च विहितं न करोति यथार्भक: ॥ ११ ॥

ಗುಣ-ದೋಷದ ದ್ವಂದ್ವಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋದವನು ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳತ್ತ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಗುಣ’ ಎಣಿಸಿ ವಿಧಿತ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ—ನಿರ್ದೋಷ ಬಾಲಕನಂತೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 12

सर्वभूतसुहृच्छान्तो ज्ञानविज्ञाननिश्चय: । पश्यन् मदात्मकं विश्वं न विपद्येत वै पुन: ॥ १२ ॥

ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಸುಹೃದನಾಗಿ, ಶಾಂತನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಹೊಂದಿದವನು ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅಂಥ ಭಕ್ತನು ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಪತನಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 13

श्रीशुक उवाच इत्यादिष्टो भगवता महाभागवतो नृप । उद्धव: प्रणिपत्याह तत्त्वंजिज्ञासुरच्युतम् ॥ १३ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪರಮ ಭಕ್ತ ಉದ್ದವನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಉತ್ಸುಕನಾದ ಉದ್ದವನು ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು।

Verse 14

श्रीउद्धव उवाच योगेश योगविन्यास योगात्मन् योगसम्भव । नि:श्रेयसाय मे प्रोक्तस्त्याग: सन्न्यासलक्षण: ॥ १४ ॥

ಶ್ರೀಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಯೋಗೇಶ್ವರಾ! ಯೋಗವಿನ್ಯಾಸದ ಅಧಿಪತೇ, ಯೋಗಾತ್ಮನೇ, ಯೋಗಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೇ! ನನ್ನ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ನೀವು ಸನ್ನ್ಯಾಸಲಕ್ಷಣವಾದ ತ್ಯಾಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 15

त्यागोऽयं दुष्करो भूमन् कामानां विषयात्मभि: । सुतरां त्वयि सर्वात्मन्नभक्तैरिति मे मति: ॥ १५ ॥

ಓ ಭೂಮನ್! ವಿಷಯಾಸಕ್ತ ಕಾಮಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಓ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ, ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಈ ತ್ಯಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ—ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ।

Verse 16

सोऽहं ममाहमिति मूढमतिर्विगाढ- स्त्वन्मायया विरचितात्मनि सानुबन्धे । तत्त्वञ्जसा निगदितं भवता यथाहं संसाधयामि भगवन्ननुशाधि भृत्यम् ॥ १६ ॥

ಓ ಭಗವನ್! ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇಹ ಮತ್ತು ಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ನಾನು ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಮೂಢಮತಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಲಿ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿನ್ನ ದಾಸನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸು।

Verse 17

सत्यस्य ते स्वद‍ृश आत्मन आत्मनोऽन्यं वक्तारमीश विबुधेष्वपि नानुचक्षे । सर्वे विमोहितधियस्तव माययेमे ब्रह्मादयस्तनुभृतो बहिरर्थभावा: ॥ १७ ॥

ಓ ಈಶ್ವರಾ! ನೀನು ಪರಮಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ಪರಮಪುರುಷ; ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ನೀನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತೀ. ನಿನ್ನ ಹೊರತು ನನಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲ ವಕ್ತಾರನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳು ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೇ ಪರಮಸತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 18

तस्माद् भवन्तमनवद्यमनन्तपारं सर्वज्ञमीश्वरमकुण्ठविकुण्ठधिष्ण्यम् । निर्विण्णधीरहमु हे वृजिनाभितप्तो नारायणं नरसखं शरणं प्रपद्ये ॥ १८ ॥

ಆದುದರಿಂದ ಪ್ರಭುವೇ, ಸಂಸಾರದಿಂದ ನಿರ್ವಿಣ್ಣನಾಗಿ ದುಃಖತಾಪಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ನಿರ್ದೋಷ, ಅನಂತ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಪರಮೇಶ್ವರ; ನಿಮ್ಮ ವೈಕುಂಠಧಾಮ ಅಶಾಂತಿರಹಿತ. ನೀವು ನಾರಾಯಣ, ಸರ್ವಜೀವಿಗಳ ನಿಜ ಸಖ.

Verse 19

श्रीभगवानुवाच प्रायेण मनुजा लोके लोकतत्त्वविचक्षणा: । समुद्धरन्ति ह्यात्मानमात्मनैवाशुभाशयात् ॥ १९ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಕತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚತುರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮಾನವರು ತಮ್ಮದೇ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಶುಭ ಭೋಗಾಶಯದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 20

आत्मनो गुरुरात्मैव पुरुषस्य विशेषत: । यत् प्रत्यक्षानुमानाभ्यां श्रेयोऽसावनुविन्दते ॥ २० ॥

ಪುರುಷನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವನ ಆತ್ಮನೇ ಗುರು; ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನ (ತರ್ಕ)ಗಳಿಂದ ಅವನು ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

पुरुषत्वे च मां धीरा: साङ्ख्ययोगविशारदा: । आविस्तरां प्रपश्यन्ति सर्वशक्त्युपबृंहितम् ॥ २१ ॥

ಮಾನವದೇಹದಲ್ಲಿ ಧೀರರು, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿದವರು, ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು—ಅವರು ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾದ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

Verse 22

एकद्वित्रिचतुष्पादो बहुपादस्तथापद: । बह्‍व्‍य: सन्ति पुर: सृष्टास्तासां मे पौरुषी प्रिया ॥ २२ ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲು, ಎರಡು, ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು, ಅನೇಕ ಕಾಲುಗಳಿರುವವು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಿಲ್ಲದವು—ಇಂತಹ ಅನೇಕ ದೇಹಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವದೇಹವೇ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ.

Verse 23

अत्र मां मृगयन्त्यद्धा युक्ता हेतुभिरीश्वरम् । गृह्यमाणैर्गुणैर्लिङ्गैरग्राह्यमनुमानत: ॥ २३ ॥

ನಾನು ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಮಾನವರು ಬುದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು।

Verse 24

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । अवधूतस्य संवादं यदोरमिततेजस: ॥ २४ ॥

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಯದು ರಾಜನೂ ಒಬ್ಬ ಅವಧೂತನೂ ನಡೆಸಿದ ಸಂಭಾಷಣೆ.

Verse 25

अवधूतं द्विजं कञ्चिच्चरन्तमकुतोभयम् । कविं निरीक्ष्य तरुणं यदु: पप्रच्छ धर्मवित् ॥ २५ ॥

ಮಹಾರಾಜ ಯದು ಭಯರಹಿತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಅವಧೂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕಂಡನು; ಅವನು ಯುವಕನಾಗಿಯೂ ಪಂಡಿತ ಕವಿಯಂತೆಯೂ ತೋಚಿದನು. ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಜ್ಞನಾದ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 26

श्रीयदुरुवाच कुतो बुद्धिरियं ब्रह्मन्नकर्तु: सुविशारदा । यामासाद्य भवाल्ल‍ोकं विद्वांश्चरति बालवत् ॥ २६ ॥

ಶ್ರೀ ಯದು ಹೇಳಿದರು: ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಈ ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣವಾಗಿದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು—ಈ ಅಸಾಧಾರಣ ಬುದ್ಧಿ ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ದೊರಕಿತು? ಮತ್ತು ನೀನು ಬಾಲಕನಂತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಏಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 27

प्रायो धर्मार्थकामेषु विवित्सायां च मानवा: । हेतुनैव समीहन्त आयुषो यशस: श्रिय: ॥ २७ ॥

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವರು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ।

Verse 28

त्वं तु कल्प: कविर्दक्ष: सुभगोऽमृतभाषण: । न कर्ता नेहसे किञ्चिज्जडोन्मत्तपिशाचवत् ॥ २८ ॥

ನೀನು ಸಮರ್ಥ, ಕವಿ, ದಕ್ಷ, ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಅಮೃತಮಯ ವಾಕ್ಯವಂತನು; ಆದರೂ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏನನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ—ಜಡೋನ್ಮತ್ತ ಪಿಶಾಚನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ।

Verse 29

जनेषु दह्यमानेषु कामलोभदवाग्निना । न तप्यसेऽग्निना मुक्तो गङ्गाम्भ:स्थ इव द्विप: ॥ २९ ॥

ಜನರು ಕಾಮ-ಲೋಭದ ದಾವಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀನು ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗಂಗಾಜಲದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಆನೆಯಂತೆ ನೀನು ದಾಹದಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವೆ।

Verse 30

त्वं हि न: पृच्छतां ब्रह्मन्नात्मन्यानन्दकारणम् । ब्रूहि स्पर्शविहीनस्य भवत: केवलात्मन: ॥ ३० ॥

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನೀನು ಭೌತಿಕ ಭೋಗಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಸಂಗಾತಿ-ಕುಟುಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯಸಂಧವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ—ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ಮಹಾನಂದದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು।

Verse 31

श्रीभगवानुवाच यदुनैवं महाभागो ब्रह्मण्येन सुमेधसा । पृष्ट: सभाजित: प्राह प्रश्रयावनतं द्विज: ॥ ३१ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಜ ಯದು ಆ ಮಹಾಭಾಗ ದ್ವಿಜನನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ರಾಜನ ವಿನಯಪೂರ್ಣ ನಮನವನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಉತ್ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 32

श्रीब्राह्मण उवाच सन्ति मे गुरवो राजन् बहवो बुद्ध्युपाश्रिता: । यतो बुद्धिमुपादाय मुक्तोऽटामीह तान् श‍ृणु ॥ ३२ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ನನಗೆ ಅನೇಕ ಗುರುಗಳಿದ್ದಾರೆ; ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವರಿಂದ ಪರಮಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈಗ ಅವರ ಕುರಿತು ಕೇಳು।

Verse 33

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रवि: । कपोतोऽजगर: सिन्धु: पतङ्गो मधुकृद् गज: ॥ ३३ ॥ मधुहाहरिणो मीन: पिङ्गला कुररोऽर्भक: । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्णनाभि: सुपेशकृत् ॥ ३४ ॥ एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिता: । शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मन: ॥ ३५ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಗುರುಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ—ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಪಾರಿವಾಳ ಮತ್ತು ಅಜಗರ; ಸಮುದ್ರ, ಪತಂಗ, ಜೇನುನೊಣ, ಆನೆ ಮತ್ತು ಜೇನು-ಕಳ್ಳ; ಜಿಂಕೆ, ಮೀನು, ವೇಶ್ಯೆ ಪಿಂಗಲಾ, ಕುರರ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮಗು; ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ಯೆ, ಬಾಣ ತಯಾರಕ, ಸರ್ಪ, ಜೇಡ ಮತ್ತು ಭ್ರಮರ. ಅವರ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ನಾನು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತೆ.

Verse 34

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रवि: । कपोतोऽजगर: सिन्धु: पतङ्गो मधुकृद् गज: ॥ ३३ ॥ मधुहाहरिणो मीन: पिङ्गला कुररोऽर्भक: । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्णनाभि: सुपेशकृत् ॥ ३४ ॥ एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिता: । शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मन: ॥ ३५ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಗುರುಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ—ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಪಾರಿವಾಳ ಮತ್ತು ಅಜಗರ; ಸಮುದ್ರ, ಪತಂಗ, ಜೇನುನೊಣ, ಆನೆ ಮತ್ತು ಜೇನು-ಕಳ್ಳ; ಜಿಂಕೆ, ಮೀನು, ವೇಶ್ಯೆ ಪಿಂಗಲಾ, ಕುರರ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮಗು; ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ಯೆ, ಬಾಣ ತಯಾರಕ, ಸರ್ಪ, ಜೇಡ ಮತ್ತು ಭ್ರಮರ. ಅವರ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ನಾನು ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತೆ.

Verse 35

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रवि: । कपोतोऽजगर: सिन्धु: पतङ्गो मधुकृद् गज: ॥ ३३ ॥ मधुहाहरिणो मीन: पिङ्गला कुररोऽर्भक: । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्णनाभि: सुपेशकृत् ॥ ३४ ॥ एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिता: । शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मन: ॥ ३५ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಇವರೇ ನಾನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಗುರುಗಳು. ಅವರ ವೃತ್ತಿ-ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತೆ.

Verse 36

यतो यदनुशिक्षामि यथा वा नाहुषात्मज । तत्तथा पुरुषव्याघ्र निबोध कथयामि ते ॥ ३६ ॥

ಓ ನಹುಷಾತ್ಮಜನೇ, ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ! ನಾನು ಯಾವ ಗುರುಗಳಿಂದ ಯಾವ ಬೋಧೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೋ, ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳು; ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 37

भूतैराक्रम्यमाणोऽपि धीरो दैववशानुगै: । तद् विद्वान्न चलेन्मार्गादन्वशिक्षं क्षितेर्व्रतम् ॥ ३७ ॥

ಧೀರನು ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾದರೂ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ದೇವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಚಲಿಸಬಾರದು. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಲಿತೆ.

Verse 38

शश्वत्परार्थसर्वेह: परार्थैकान्तसम्भव: । साधु: शिक्षेत भूभृत्तो नगशिष्य: परात्मताम् ॥ ३८ ॥

ಸಾಧುವು ಪರ್ವತದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು—ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಹಿತ ಸೇವೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿ, ಇತರರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನೇ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವೃಕ್ಷಶಿಷ್ಯನಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 39

प्राणवृत्त्यैव सन्तुष्येन्मुनिर्नैवेन्द्रियप्रियै: । ज्ञानं यथा न नश्येत नावकीर्येत वाङ्‍मन: ॥ ३९ ॥

ಮುನಿಯು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಧಾರಣೆಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಾತ್ರದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಬೇಕು; ಇಂದ್ರಿಯಸুখಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಬಾರದು. ದೇಹಪಾಲನೆ ಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗದಂತೆ, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಚಲಿತವಾಗದಂತೆ ಇರಲಿ.

Verse 40

विषयेष्वाविशन् योगी नानाधर्मेषु सर्वत: । गुणदोषव्यपेतात्मा न विषज्जेत वायुवत् ॥ ४० ॥

ಯೋಗಿ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾನಾ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ಗುಣದೋಷಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದವನು ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ; ವಾಯುವಿನಂತೆ ನಿರ್ಲೇಪನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

पार्थिवेष्विह देहेषु प्रविष्टस्तद्गुणाश्रय: । गुणैर्न युज्यते योगी गन्धैर्वायुरिवात्मद‍ृक् ॥ ४१ ॥

ಆತ್ಮದೃಕ್ ಯೋಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಭೌತಿಕ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಅವುಗಳ ಗುಣ-ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಗುಣಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ವಿವಿಧ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ವಾಯು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯದಂತೆ.

Verse 42

अन्तर्हितश्च स्थिरजङ्गमेषु ब्रह्मात्मभावेन समन्वयेन । व्याप्त्याव्यवच्छेदमसङ्गमात्मनो मुनिर्नभस्त्वं विततस्य भावयेत् ॥ ४२ ॥

ಚಿಂತಾಶೀಲ ಮುನಿಯು ದೇಹದೊಳಗೆ ವಾಸಿಸಿದರೂ ತನ್ನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ಥಿರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಾತ್ಮ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವುದನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮ—ಭಗವಂತ—ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು. ಆಕಾಶದಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರೂ ಅಸಂಗವಾಗಿಯೂ ವಿಭಜಿಸಲಾಗದಂತೆಯೂ ಇರುವ ಆತ್ಮ-ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 43

तेजोऽबन्नमयैर्भावैर्मेघाद्यैर्वायुनेरितै: । न स्पृश्यते नभस्तद्वत् कालसृष्टैर्गुणै: पुमान् ॥ ४३ ॥

ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೋಡ-ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದಂತೆ, ಕಾಲಸೃಷ್ಟ ಗುಣಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮನು ನಿಜವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 44

स्वच्छ: प्रकृतित: स्‍निग्धो माधुर्यस्तीर्थभूर्नृणाम् । मुनि: पुनात्यपां मित्रमीक्षोपस्पर्शकीर्तनै: ॥ ४४ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಸಾಧು ನೀರಿನಂತೆ ನಿರ್ಮಲನು, ಸ್ವಭಾವತಃ ಮೃದು, ಮಧುರ ವಚನದಿಂದ ಹರಿಯುವವನು. ಅವನ ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ ಅಥವಾ ಅವನ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಜೀವ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ತೀರ್ಥದಂತೆ ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 45

तेजस्वी तपसा दीप्तो दुर्धर्षोदरभाजन: । सर्वभक्ष्योऽपि युक्तात्मा नादत्ते मलमग्निवत् ॥ ४५ ॥

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾಧುಗಳು ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗಿ ದುರ್ಧರ್ಷರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಭೋಗಾಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ವಿಧಿಯಿಂದ ಬಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಶುದ್ಧ ಆಹಾರವಾದರೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 46

क्व‍‍चिच्छन्न: क्व‍‍चित् स्पष्ट उपास्य: श्रेय इच्छताम् । भुङ्क्ते सर्वत्र दातृणां दहन् प्रागुत्तराशुभम् ॥ ४६ ॥

ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಸಾಧು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುಪ್ತನಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಅವನು ಗುರುರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಅರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಪಾಪಫಲಗಳನ್ನು ದಹನಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

स्वमायया सृष्टमिदं सदसल्ल‍क्षणं विभु: । प्रविष्ट ईयते तत्तत्स्वरूपोऽग्निरिवैधसि ॥ ४७ ॥

ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ಸತ್-ಅಸತ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಪರಮಾತ್ಮನು ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತತ್ತತ್ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ।

Verse 48

विसर्गाद्या: श्मशानान्ता भावा देहस्य नात्मन: । कलानामिव चन्द्रस्य कालेनाव्यक्तवर्त्मना ॥ ४८ ॥

ಜನ್ಮದಿಂದ ಶ್ಮಶಾನಾಂತವರೆಗೆ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ದೇಹದ ಧರ್ಮಗಳು; ಆತ್ಮನಲ್ಲ. ಕಾಲದ ಅಪ್ರಕಟ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳು ಏರು-ಇಳಿಯುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಚಂದ್ರನು ಸ್ವತಃ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 49

कालेन ह्योघवेगेन भूतानां प्रभवाप्ययौ । नित्यावपि न द‍ृश्येते आत्मनोऽग्नेर्यथार्चिषाम् ॥ ४९ ॥

ಕಾಲದ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವವೂ ಲಯವೂ ನಿತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ—ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣ ಉದಯಿಸಿ ಅಳಿಯುವದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯನು ಗಮನಿಸದಂತೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲತರಂಗಗಳು ಅನೇಕ ದೇಹಗಳ ಜನ್ಮ-ವೃದ್ಧಿ-ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆತ್ಮನು ಕಾಲದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾರನು.

Verse 50

गुणैर्गुणानुपादत्ते यथाकालं विमुञ्चति । न तेषु युज्यते योगी गोभिर्गा इव गोपति: ॥ ५० ॥

ಯೋಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋವಿನ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೂ ಗೋವಪತಿ ಬಂಧಿತನಾಗದಂತೆ, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಅವನು ಅಸಂಗನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 51

बुध्यते स्वे न भेदेन व्यक्तिस्थ इव तद्गत: । लक्ष्यते स्थूलमतिभिरात्मा चावस्थितोऽर्कवत् ॥ ५१ ॥

ಸೂರ್ಯನು ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದರೂ ವಿಭಜಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುವುದು ಸ್ಥೂಲಬುದ್ಧಿಯದು. ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮನು ವಿಭಿನ್ನ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಅವಿಭಕ್ತ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲೇಪ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 52

नातिस्‍नेह: प्रसङ्गो वा कर्तव्य: क्व‍ापि केनचित् । कुर्वन् विन्देत सन्तापं कपोत इव दीनधी: ॥ ५२ ॥

ಯಾರ ಮೇಲಾದರೂ, ಯಾವುದರ ಮೇಲಾದರೂ ಅತಿಯಾದ ಸ್ನೇಹ ಅಥವಾ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೀನಬುದ್ಧಿಯ ಪಾರಿವಾಳವು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಕಟಪಡುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನೂ ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 53

कपोत: कश्चनारण्ये कृतनीडो वनस्पतौ । कपोत्या भार्यया सार्धमुवास कतिचित् समा: ॥ ५३ ॥

ಒಮ್ಮೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರಿವಾಳವು ಮರದಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪಾರಿವಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಿತ್ತು।

Verse 54

कपोतौ स्‍नेहगुणितहृदयौ गृहधर्मिणौ । द‍ृष्टिं द‍ृष्‍ट्याङ्गमङ्गेन बुद्धिं बुद्ध्या बबन्धतु: ॥ ५४ ॥

ಆ ಎರಡು ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಗೃಹಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದವು; ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಬಂಧಿತ ಹೃದಯಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರದ ನೋಟ, ದೇಹಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮನೋಭಾವಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದರೊಂದನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡವು।

Verse 55

शय्यासनाटनस्थानवार्ताक्रीडाशनादिकम् । मिथुनीभूय विश्रब्धौ चेरतुर्वनराजिषु ॥ ५५ ॥

ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಮಾಯಕ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ, ಅವರು ಪ್ರೇಮಯುಗಲವಾಗಿ ಕಾಡಿನ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಮಲಗುವುದು, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಡೆಯುವುದು, ನಿಲ್ಲುವುದು, ಮಾತುಕತೆ, ಆಟ, ಊಟ ಇತ್ಯಾದಿ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ನಡೆಸಿದರು।

Verse 56

यं यं वाञ्छति सा राजन् तर्पयन्त्यनुकम्पिता । तं तं समनयत् कामं कृच्छ्रेणाप्यजितेन्द्रिय: ॥ ५६ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಅವಳು ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಪಾರಿವಾಳಿಯು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮುದ್ದಾಗಿ ಗಂಡನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು; ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದ ಪಾರಿವಾಳನು ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಅವಳ ಆಸೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 57

कपोती प्रथमं गर्भं गृह्णन्ती काल आगते । अण्डानि सुषुवे नीडे स्वपत्यु: सन्निधौ सती ॥ ५७ ॥

ನಂತರ ಪಾರಿವಾಳಿಯು ಮೊದಲ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿತು; ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಅವಳು ಗಂಡನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಳು।

Verse 58

प्रजा: पुपुषतु: प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ । श‍ृण्वन्तौ कूजितं तासां निवृतौ कलभाषितै: ॥ ५९ ॥

ಕಾಲ ಪಕ್ವವಾದಾಗ, ಆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮೃದು ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಪಾರಿವಾಳ ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು।

Verse 59

तासां पतत्रै: सुस्पर्शै: कूजितैर्मुग्धचेष्टितै: । प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतु: ॥ ६० ॥

ಮರಿಗಳ ಮೃದು ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶ, ಅವರ ಸಿಹಿ ಕೂಗು, ನಿರ್ದೋಷ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಎದುರಿಗೆ ಓಡಿ ಬರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪೋಷಕ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಅಪಾರ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟವು।

Verse 60

तासां पतत्रै: सुस्पर्शै: कूजितैर्मुग्धचेष्टितै: । प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतु: ॥ ६० ॥

ಮರಿಗಳ ಮೃದು ರೆಕ್ಕೆಗಳು, ಅವರ ಕೂಗು, ಗೂಡಿನಲ್ಲಿನ ಮುದ್ದಾದ ನಿರ್ದೋಷ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರಲು ಜಿಗಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪೋಷಕರು ಹರ್ಷಪಟ್ಟರು; ಮಕ್ಕಳು ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರೂ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು।

Verse 61

स्‍नेहानुबद्धहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया । विमोहितौ दीनधियौ शिशून् पुपुषतु: प्रजा: ॥ ६१ ॥

ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಬಂಧಿತ ಹೃದಯಗಳಾದ ಆ ಮೂಢ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ದೀನಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು।

Verse 62

एकदा जग्मतुस्तासामन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ । परित: कानने तस्मिन्नर्थिनौ चेरतुश्चिरम् ॥ ६२ ॥

ಒಂದು ದಿನ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯರಾದ ಎರಡು ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟವು; ಆಹಾರದ ಆತುರದಿಂದ ಆ ಕಾಡಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬಹುಕಾಲ ಅಲೆದಾಡಿದವು।

Verse 63

द‍ृष्ट्वा तान् लुब्धक: कश्चिद् यद‍ृच्छातो वनेचर: । जगृहे जालमातत्य चरत: स्वालयान्तिके ॥ ६३ ॥

ಆ ವೇಳೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಬೇಟೆಗಾರನು ಗೂಡಿನ ಸಮೀಪ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಿರಿಯ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಕಂಡನು. ಜಾಲ ಹಾಸಿ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಹಿಡಿದನು.

Verse 64

कपोतश्च कपोती च प्रजापोषे सदोत्सुकौ । गतौ पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतु: ॥ ६४ ॥

ಪಾರಿವಾಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಂಡತಿ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳ ಪೋಷಣೆಗೆ ಸದಾ ಆತುರಗೊಂಡು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯೋಗ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ಈಗ ತಮ್ಮ ಗೂಡಿಗೆ ಮರಳಿದರು.

Verse 65

कपोती स्वात्मजान् वीक्ष्य बालकान् जालसंवृतान् । तानभ्यधावत् क्रोशन्ती क्रोशतो भृशदु:खिता ॥ ६५ ॥

ಹೆಣ್ಣು ಪಾರಿವಾಳವು ತನ್ನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರನ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಭಾರೀ ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಯಿತು. ಅಳುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಾ ಅವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿತು; ಮರಿಗಳೂ ಅವಳನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದವು.

Verse 66

सासकृत्‍स्‍नेहगुणिता दीनचित्ताजमायया । स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान् पश्यन्त्यपस्मृति: ॥ ६६ ॥

ಹೆಣ್ಣು ಪಾರಿವಾಳವು ತೀವ್ರವಾದ ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕಯಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ಬಂಧಿತಳಾಗಿದ್ದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಯಿತು. ಭಗವಂತನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ತಾನು ತಾನೇ ಮರೆತು, ಬಂಧಿತ ಮರಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಳು.

Verse 67

कपोत: स्वात्मजान् बद्धानात्मनोऽप्यधिकान् प्रियान् । भार्यां चात्मसमां दीनो विललापातिदु:खित: ॥ ६७ ॥

ತನ್ನ ಜೀವಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾದ ಮರಿಗಳು ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನೂ, ತಾನು ಸಮಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಂಧಿತಳಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡ ಆ ದೀನ ಪಾರಿವಾಳ ಗಾಢ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿತು.

Verse 68

अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मते: । अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्त्रैवर्गिकोहत: ॥ ६८ ॥

ಅಯ್ಯೋ! ನನ್ನ ದುರಾದೃಷ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿ! ನಾನು ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಹೀನನು. ತೃಪ್ತಿಹೊಂದದ ಮತ್ತು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗದ ನನ್ನ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದ ಸಂಸಾರವು ನಾಶವಾಯಿತು.

Verse 69

अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता । शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रै: स्वर्याति साधुभि: ॥ ६९ ॥

ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯು ನನಗೆ ಅನುರೂಪಳೂ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಳೂ ಆಗಿದ್ದಳು; ಅವಳು ನನ್ನನ್ನೇ ದೈವವೆಂದು ಬಗೆದಿದ್ದಳು. ಈಗ ಅವಳು ನನ್ನನ್ನು ಶೂನ್ಯವಾದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು, ಸಜ್ಜನರಾದ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 70

सोऽहं शून्ये गृहे दीनो मृतदारो मृतप्रज: । जिजीविषे किमर्थं वा विधुरो दु:खजीवित: ॥ ७० ॥

ನಾನೀಗ ಶೂನ್ಯವಾದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀನನಾಗಿರುವೆನು. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿವಿಯೋಗದಿಂದ ದುಃಖಮಯವಾದ ಈ ಬದುಕನ್ನು ನಾನೇಕೆ ಬದುಕಬೇಕು?

Verse 71

तांस्तथैवावृतान् शिग्भिर्मृत्युग्रस्तान् विचेष्टत: । स्वयं च कृपण: शिक्षु पश्यन्नप्यबुधोऽपतत् ॥ ७१ ॥

ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಒದ್ದಾಡುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ಪಾರಿವಾಳವು ತಾನೂ ಆ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು.

Verse 72

तं लब्ध्वा लुब्धक: क्रूर: कपोतं गृहमेधिनम् । कपोतकान् कपोतीं च सिद्धार्थ: प्रययौ गृहम् ॥ ७२ ॥

ಆ ಕ್ರೂರ ಬೇಟೆಗಾರನು ಗೃಹಸ್ಥನಾದ ಪಾರಿವಾಳವನ್ನೂ, ಹೆಣ್ಣು ಪಾರಿವಾಳವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 73

एवं कुटुम्ब्यशान्तात्मा द्वन्द्वाराम: पतत्रिवत् । पुष्णन् कुटुम्बं कृपण: सानुबन्धोऽवसीदति ॥ ७३ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕುಟುಂಬಾಸಕ್ತನಾದವನ ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರಿವಾಳದಂತೆ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ; ಕುಟುಂಬ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಕೃಪಣನು ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ಮಹಾದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 74

य: प्राप्य मानुषं लोकं मुक्तिद्वारमपावृतम् । गृहेषु खगवत् सक्तस्तमारूढच्युतं विदु: ॥ ७४ ॥

ಮಾನವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಥೆಯ ಮೂರ್ಖ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಮನೆಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದವನಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು.