Adhyaya 3

Verse 1

श्रीराजोवाच परस्य विष्णोरीशस्य मायिनामपि मोहिनीम् । मायां वेदितुमिच्छामो भगवन्तो ब्रुवन्तु न: ॥ १ ॥

ರಾಜ ನಿಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಮಹನೀಯರೇ! ಮಹಾಯೋಗಿಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ.

Verse 2

नानुतृप्ये जुषन्युष्मद्वचोहरिकथामृतम् । संसारतापनिस्तप्तो मर्त्यस्तत्तापभेषजम् ॥ २ ॥

ನಿಮ್ಮ ವಚನಗಳ ರೂಪದ ಹರಿಕಥಾಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ತೃಷೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಸಂಸಾರತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧನಾದ ಮನುಷ್ಯ; ಈ ಹರಿಕಥೆಯೇ ಆ ತಾಪಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಔಷಧಿ.

Verse 3

श्रीअन्तरीक्ष उवाच एभिर्भूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । ससर्जोच्चावचान्याद्य: स्वमात्रात्मप्रसिद्धये ॥ ३ ॥

ಶ್ರೀ ಅಂತರೀಕ್ಷನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಜನೇ, ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿ ಆದ್ಯ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮನು ಉನ್ನತ-ನೀಚ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅವರು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಭೋಗವೋ ಮೋಕ್ಷವೋ ಸಾಧಿಸಲೆಂದು।

Verse 4

एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्ट: पञ्चधातुभि: । एकधा दशधात्मानं विभजन्जुषते गुणान् ॥ ४ ॥

ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಜೀವದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ಪಂಚಧಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದರೂ ಆತ್ಮವನ್ನು ದಶರೂಪವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಿ ಜೀವವನ್ನು ಗುಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 5

गुणैर्गुणान्स भुञ्जान आत्मप्रद्योतितै: प्रभु: । मन्यमान इदं सृष्टमात्मानमिह सज्जते ॥ ५ ॥

ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಜೀವನು ತ್ರಿಗುಣಮಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ದೇಹವನ್ನೇ ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಜನ್ಮ ನಿತ್ಯಾತ್ಮನನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಭುವಿನ ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ।

Verse 6

कर्माणि कर्मभि: कुर्वन्सनिमित्तानि देहभृत् । तत्तत्कर्मफलं गृह्णन्भ्रमतीह सुखेतरम् ॥ ६ ॥

ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವನು ಆಳವಾದ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ ನಡುವೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 7

इत्थं कर्मगतीर्गच्छन्बह्वभद्रवहा: पुमान् । आभूतसम्प्लवात्सर्गप्रलयावश्न‍ुतेऽवश: ॥ ७ ॥

ಈ ರೀತಿ ಕರ್ಮಗತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪುರುಷನು ಅನೇಕ ಅಮಂಗಳಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನದೇ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಹಾಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ಜನನ-ಮರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् । अनादिनिधन: कालो ह्यव्यक्तायापकर्षति ॥ ८ ॥

ಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರಳಯ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಅನಾದಿ-ಅನಂತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಕಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 9

शतवर्षा ह्यनावृष्टिर्भविष्यत्युल्बणा भुवि । तत्कालोपचितोष्णार्को लोकांस्त्रीन्प्रतपिष्यति ॥ ९ ॥

ಪ್ರಳಯ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷ ಭಯಾನಕ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸೂರ್ಯನ ಉಷ್ಣತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಠೋರವಾಗಿ ತಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 10

पातालतलमारभ्य सङ्कर्षणमुखानल: । दहन्नूर्ध्वशिखो विष्वग्वर्धते वायुनेरित: ॥ १० ॥

ಪಾತಾಳಲೋಕದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಸಂಕರ್ಷಣನ ಬಾಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಮಹಾವಾಯುಗಳಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೇಳುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಹಿಸುತ್ತಾ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 11

संवर्तको मेघगणो वर्षति स्म शतं समा: । धाराभिर्हस्तिहस्ताभिर्लीयते सलिले विराट् ॥ ११ ॥

ಸಂವರ್ತಕವೆಂಬ ಮೇಘಗುಂಪುಗಳು ನೂರು ವರ್ಷ ಮಳೆಯಿಡುತ್ತವೆ. ಆನೆ ಸೊಂಡಿಲಿನಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಧಾರೆಗಳಾಗಿ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಜಲವು ಸಮಸ್ತ ವಿರಾಟ್ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 12

ततो विराजमुत्सृज्य वैराज: पुरुषो नृप । अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धन इवानल: ॥ १२ ॥

ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ! ವಿಶ್ವರೂಪದ ಆತ್ಮನಾದ ವೈರಾಜ ಪುರುಷ (ಬ್ರಹ್ಮ) ತನ್ನ ವಿರಾಟ್ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಂಧನ ಮುಗಿದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

वायुना हृतगन्धा भू: सलिलत्वाय कल्पते । सलिलं तद्‍धृतरसं ज्योतिष्ट्वायोपकल्पते ॥ १३ ॥

ವಾಯು ಗಂಧಗುಣವನ್ನು ಹರಣಮಾಡಿದಾಗ ಭೂಮಿ ಜಲತತ್ತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ವಾಯು ಜಲದ ರಸಗುಣವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಾಗ ಜಲ ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 14

हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योति: प्रलीयते । हृतस्पर्शोऽवकाशेन वायुर्नभसि लीयते । कालात्मना हृतगुणं नभ आत्मनि लीयते ॥ १४ ॥

ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ರೂಪಗುಣ ಹರಣವಾದಾಗ ಅಗ್ನಿ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಗುಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲರೂಪ ಪರಮಾತ್ಮನು ಗುಣವನ್ನು ಹರಣಮಾಡಿದಾಗ ಆಕಾಶ ತಾಮಸ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 15

इन्द्रियाणि मनो बुद्धि: सह वैकारिकैर्नृप । प्रविशन्ति ह्यहङ्कारं स्वगुणैरहमात्मनि ॥ १५ ॥

ಹೇ ನೃಪ! ಭೌತಿಕ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ, ಅವು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ರಜೋಗುಣ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ; ಮನಸ್ಸು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಸತ್ತ್ವಗುಣ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಅಹಂಕಾರವು ತನ್ನ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

एषा माया भगवत: सर्गस्थित्यन्तकारिणी । त्रिवर्णा वर्णितास्माभि: किं भूय: श्रोतुमिच्छसि ॥ १६ ॥

ಇದು ಭಗವಂತನ ಮಾಯೆ; ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ. ತ್ರಿಗುಣಮಯವಾದ ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ನಾವು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಈಗ ನೀನು ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 17

श्रीराजोवाच यथैतामैश्वरीं मायां दुस्तरामकृतात्मभि: । तरन्त्यञ्ज: स्थूलधियो महर्ष इदमुच्यताम् ॥ १७ ॥

ಶ್ರೀರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹರ್ಷಿ! ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ದಾಟಲಾಗದಷ್ಟು ದುಸ್ತರವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಐಶ್ವರ್ಯಮಯ ಮಾಯೆಯನ್ನು, ಸ್ಥೂಲಬುದ್ಧಿಯ ಭೌತಿಕವಾದಿಯೂ ಹೇಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸಿ.

Verse 18

श्रीप्रबुद्ध उवाच कर्माण्यारभमाणानां दु:खहत्यै सुखाय च । पश्येत् पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ १८ ॥

ಶ್ರೀಪ್ರಬುದ್ಧನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ತ್ರೀ‑ಪುರುಷ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗಳು ಕಾಮಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಫಲವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು—ಸುಖ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ, ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಭೌತಿಕ ಕಷ್ಟವೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ।

Verse 19

नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेनात्ममृत्युना । गृहापत्याप्तपशुभि: का प्रीति: साधितैश्चलै: ॥ १९ ॥

ಧನವು ನಿತ್ಯವೂ ಕಷ್ಟಕೊಡುವುದು; ಅದನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ದುರ್ಲಭ; ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅದು ಮರಣದಂತೆ. ಆ ಚಂಚಲ ಧನದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳು, ಪಶುಗಳು—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ತೃಪ್ತಿ ಏನು? ಶಾಶ್ವತ ಸುಖ ಹೇಗೆ?

Verse 20

एवं लोकं परं विद्यान्नश्वरं कर्मनिर्मितम् । सतुल्यातिशयध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ २० ॥

ಹಾಗೆಯೇ ಪರಲೋಕದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವೂ ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಶ್ವರ. ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠರ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆ, ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಸ್ವರ್ಗವಾಸ ನಾಶವಾಗುವ ಭಯ—ಶತ್ರು ರಾಜರಿಂದ ಕಾಡಲ್ಪಡುವ ರಾಜರು ನಿಜಸುಖ ಪಡೆಯದಂತೆ.

Verse 21

तस्माद् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासु: श्रेय उत्तमम् । शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्युपशमाश्रयम् ॥ २१ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುವವನು ದೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಸತ್ಪುರುಷ ಗುರುವನ್ನು ಶರಣಾಗಬೇಕು. ಯಥಾರ್ಥ ಗುರು—ಶಾಸ್ತ್ರವಾಣಿ ಮತ್ತು ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿಚಾರದಿಂದ ಅರಿತ, ಭಗವಂತನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಾಂತಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮ.

Verse 22

तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदैवत: । अमाययानुवृत्त्या यैस्तुष्येदात्मात्मदोहरि: ॥ २२ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವನ್ನು ತನ್ನ ಜೀವವೂ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವೂ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭಾಗವತಧರ್ಮಗಳನ್ನು—ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು—ಕಲಿಯಬೇಕು. ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಆಗ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಹರಿಯು ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತನಿಗೆ ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

सर्वतो मनसोऽसङ्गमादौ सङ्गं च साधुषु । दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्वद्धा यथोचितम् ॥ २३ ॥

ನಿಜವಾದ ಶಿಷ್ಯನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿತು, ಗುರು ಮತ್ತು ಸಾಧು-ಭಕ್ತರ ಸಂಗವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಕೆಳಗಿನವರ ಮೇಲೆ ದಯೆ, ಸಮಸ್ಥರವರೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ರತೆ, ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯವರನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಸೇವಿಸುವುದು—ಇಂತೆಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.

Verse 24

शौचं तपस्तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसां च समत्वं द्वन्द्वसंज्ञयो: ॥ २४ ॥

ಗುರುಸೇವೆಗೆ ಶಿಷ್ಯನು ಶೌಚ, ತಪಸ್ಸು, ತಿತಿಕ್ಷೆ, ಮೌನ, ವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಸರಳತೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ-ಶೀತ, ಸುಖ-ದುಃಖ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು.

Verse 25

सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यमनिकेतताम् । विविक्तचीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥ २५ ॥

ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನನ್ನು ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯಾತ್ಮನಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನನ್ನು ಸರ್ವನಿಯಂತನಾಗಿ ಕಂಡು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಧ್ಯಾನ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಮನೆ-ಗೃಹೋಪಕರಣಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಿಥ್ಯಾ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ನಾಶ್ವರ ದೇಹದ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತ್ಯಜಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಚಿಂದಿಗಳನ್ನೋ ಮರದ ತೊಗಟೆಯನ್ನೋ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು.

Verse 26

श्रद्धां भागवते शास्त्रेऽनिन्दामन्यत्र चापि हि । मनोवाक्कर्मदण्डं च सत्यं शमदमावपि ॥ २६ ॥

ಭಾಗವತ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೃಢ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇರಲಿ—ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಅದೇ ವೇಳೆ ಇತರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು. ಮನ, ವಾಣಿ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಶಮ-ದಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು.

Verse 27

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥ २७ ॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मन: प्रियम् । दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदनम् ॥ २८ ॥

ಹರಿಯ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಅವತಾರ, ಲೀಲೆ, ಗುಣ ಮತ್ತು ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಬೇಕು. ಈ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಅರ್ಪಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ ಮತ್ತು ತನ್ನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಭಗವಂತನ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಮನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಪರಮಪುರುಷನ ಪದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 28

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥ २७ ॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मन: प्रियम् । दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदनम् ॥ २८ ॥

ಪ್ರಭು ಹರಿಯ ಅದ್ಭುತ ದಿವ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪರಮಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಅವತಾರ, ಲೀಲೆ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ದಿನನಿತ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಣಭಾವದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜಪವು ಕೇವಲ ಪ್ರಭುವಿನ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಇರಲಿ; ಭಗವದ್ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೇ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಏನು ಪ್ರಿಯವೋ ಆನಂದಕರವೋ ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಬೇಕು—ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಮನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಶ್ರೀಭಗವಂತನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 29

एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् । परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ २९ ॥

ತನ್ನ ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಜೀವನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಸೇವಾಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾನವರূপದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು; ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವರಿಗೆ. ಧಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪರಮಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

Verse 30

परस्परानुकथनं पावनं भगवद्यश: । मिथो रतिर्मिथस्तुष्टिर्निवृत्तिर्मिथ आत्मन: ॥ ३० ॥

ಭಕ್ತರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಭಗವಂತನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪಾವನ. ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಭರಿತ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳ ಕಾರಣವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 31

स्मरन्त: स्मारयन्तश्च मिथोऽघौघहरं हरिम् । भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रत्युत्पुलकां तनुम् ॥ ३१ ॥

ಭಕ್ತರು ಪರಸ್ಪರ ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಅವರು ಸದಾ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಅವನ ಗುಣಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಶುಭಸಮೂಹವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಹರಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಅಡ್ಡಿಗಳು ದೂರವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೇಮ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಮುಂತಾದ ಪರಮಾನಂದದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 32

क्व‍‍चिद् रुदन्त्यच्युतचिन्तया क्व‍‍चि- द्धसन्ति नन्दन्ति वदन्त्यलौकिका: । नृत्यन्ति गायन्त्यनुशीलयन्त्यजं भवन्ति तूष्णीं परमेत्य निवृता: ॥ ३२ ॥

ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಪಡೆದ ಭಕ್ತರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಚ್ಯುತನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಲೀನರಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗುತ್ತಾರೆ, ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೃತ್ಯಮಾಡಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಜನ್ಮನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ ಅವನ್ನು ಅಭಿನಯದಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ, ಶಾಂತವಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 33

इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तदुत्थया । नारायणपरो मायामञ्जस्तरति दुस्तराम् ॥ ३३ ॥

ಈ ರೀತಿ ಭಾಗವತ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ ಭಕ್ತನು ಭಗವತ್ಪ್ರೇಮದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಅವನು ದಾಟಲು ದುಸ್ತರವಾದ ಮಾಯೆಯನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

श्रीराजोवाच नारायणाभिधानस्य ब्रह्मण: परमात्मन: । निष्ठामर्हथ नो वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमा: ॥ ३४ ॥

ಶ್ರೀರಾಜ (ನಿಮಿ) ಹೇಳಿದರು—ನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಎಲ್ಲರ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ/ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪಂಡಿತರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯರು ನೀವೇ.

Verse 35

श्रीपिप्पलायन उवाच स्थित्युद्भ‍वप्रलयहेतुरहेतुरस्य यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सद् बहिश्च । देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि तदवेहि परं नरेन्द्र ॥ ३५ ॥

ಶ್ರೀ ಪಿಪ್ಪಲಾಯನರು ಹೇಳಿದರು—ಪರಮ ಪುರುಷನು ಈ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು; ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಪೂರ್ವಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಾಚೆಯೂ ಇರುವನು. ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸುವವನನ್ನು—ಓ ನರೆಂದ್ರ, ಅವನೇ ಪರಮ ಭಗವಾನ್ ಎಂದು ತಿಳಿ.

Verse 36

नैतन्मनो विशति वागुत चक्षुरात्मा प्राणेन्द्रियाणि च यथानलमर्चिष: स्वा: । शब्दोऽपि बोधकनिषेधतयात्ममूल- मर्थोक्तमाह यद‍ृते न निषेधसिद्धि: ॥ ३६ ॥

ಆ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ದೃಷ್ಟಿ, ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಾಣ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರವು; ಹೇಗೆ ಸಣ್ಣ ಕಿಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರವೋ ಹಾಗೆ. ವೇದವಾಕ್ಯವೂ ಅವನನ್ನು ಪದಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ವೇದವೇ ಅವನು ವಾಕ್ಕಿಗೆ ಅತೀತನೆಂದು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಪರೋಕ್ಷ ಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ವೈದಿಕ ಶಬ್ದವು ಆ ಪರಮ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನಿಲ್ಲದೆ ವೇದಗಳ ವಿಧಿ-ನಿಷೇಧಗಳ ಪರಮಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧವಾಗದು.

Verse 37

सत्त्वं रजस्तम इति त्रिवृदेकमादौ सूत्रं महानहमिति प्रवदन्ति जीवम् । ज्ञानक्रियार्थफलरूपतयोरुशक्ति ब्रह्मैव भाति सदसच्च तयो: परं यत् ॥ ३७ ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸೂತ್ರ, ಮಹತ್ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಯ ಆವರಣಸ್ಥಿತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆ, ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಫಲ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ: ಜ್ಞಾನಮೂರ್ತಿಯಾದ ದೇವತೆಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು, ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲವಾದ ಸುಖ-ದುಃಖ. ಹೀಗೆ ಜಗತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾರಣವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥೂಲ ಕಾರ್ಯವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವು ಇವೆಲ್ಲದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪರಮಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 38

नात्मा जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न क्षीयते सवनविद् व्यभिचारिणां हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥ ३८ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮನು ಎಂದಿಗೂ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎಂದಿಗೂ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕ್ಷಯವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹದ ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅವನೇ ಸಾಕ್ಷಿ-ಜ್ಞಾತ. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲಕಾಲದಲ್ಲೂ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರ, ಅವಿನಾಶಿ. ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಇಂದ್ರಿಯಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಅನೇಕವಾಗಿ ತೋರುವಂತೆ, ಒಂದೇ ಆತ್ಮ ದೇಹಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅನೇಕ ಉಪಾಧಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 39

अण्डेषु पेशिषु तरुष्वविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवमुपधावति तत्र तत्र । सन्ने यदिन्द्रियगणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आशयमृते तदनुस्मृतिर्न: ॥ ३९ ॥

ಅಂಡಜ, ಜರಾಯುಜ, ಉದ್ಭಿಜ್ಜ, ಸ್ವೇದಜ—ಎಲ್ಲಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಣವು ಜೀವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣವು ಅವಿಕಾರ; ದೇಹಾಂತರಗಮನದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮವೂ ನಿತ್ಯ ಒಂದೇ. ಇದು ಅನುಭವಸಿದ್ಧ—ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ಎಚ್ಚರವಾದ ಮೇಲೆ ‘ನಾನು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಿದೆ’ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೂಟಸ್ಥ ಆತ್ಮ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

Verse 40

यर्ह्यब्जनाभचरणैषणयोरुभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् गुणकर्मजानि । तस्मिन् विशुद्ध उपलभ्यत आत्मतत्त्वं साक्षाद् यथामलद‍ृशो: सवितृप्रकाश: ॥ ४० ॥

ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪದ್ಮನಾಭ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಗುಣ-ಕರ್ಮಜನ್ಯ ಚಿತ್ತಮಲಗಳು—ಅಸಂಖ್ಯ ಅಶುದ್ಧ ಆಸೆಗಳು—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತೊಲಗುತ್ತವೆ. ಹೃದಯ ಶುದ್ಧವಾದಾಗ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆರೋಗ್ಯಕರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವವಾಗುವಂತೆ.

Verse 41

श्रीराजोवाच कर्मयोगं वदत न: पुरुषो येन संस्कृत: । विधूयेहाशु कर्माणि नैष्कर्म्यं विन्दते परम् ॥ ४१ ॥

ಶ್ರೀರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಪುರುಷನನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತನಾಗಿಸುವ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳಿರಿ. ಈ ಯೋಗದಿಂದ ಅವನು ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಕರ್ಮಬಂಧಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪರಮ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಶುದ್ಧ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 42

एवं प्रश्न‍मृषीन् पूर्वमपृच्छं पितुरन्तिके । नाब्रुवन् ब्रह्मण: पुत्रास्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ ४२ ॥

ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ತಂದೆ ಮಹಾರಾಜ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ.

Verse 43

श्रीआविर्होत्र उवाच कर्माकर्मविकर्मेति वेदवादो न लौकिक: । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरय: ॥ ४३ ॥

ಶ್ರೀ ಆವಿರ್ಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಕರ್ಮ, ಅಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಕರ್ಮಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವೇದಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಲೋಕಿಕ ತರ್ಕದಿಂದ ಇದು ಗ್ರಹಿಸಲಾರದು. ವೇದವು ಭಗವಂತನ ಶಬ್ದಾವತಾರವಾದ್ದರಿಂದ ವೇದಜ್ಞಾನ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ವೇದಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಮಹಾಪಂಡಿತರೂ ಕರ್ಮವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 44

परोक्षवादो वेदोऽयं बालानामनुशासनम् । कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते ह्यगदं यथा ॥ ४४ ॥

ಈ ವೇದವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಬಾಲಬುದ್ಧಿಯವರ ಅನುಶಾಸನ. ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ವೇದವು ಮೊದಲು ಫಲಾಪೇಕ್ಷಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ—ಔಷಧಿ ಕುಡಿಸಲು ತಂದೆ ಮಗುವಿಗೆ ಸಿಹಿ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ.

Verse 45

नाचरेद् यस्तु वेदोक्तं स्वयमज्ञोऽजितेन्द्रिय: । विकर्मणा ह्यधर्मेण मृत्योर्मृत्युमुपैति स: ॥ ४५ ॥

ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದವನು ವೇದೋಕ್ತ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ‘ಮರಣದ ಮೇಲೆ ಮರಣ’—ಪುನಃಪುನಃ ಜನನ-ಮರಣ—ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 46

वेदोक्तमेव कुर्वाणो नि:सङ्गोऽर्पितमीश्वरे । नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्था फलश्रुति: ॥ ४६ ॥

ವೇದೋಕ್ತ ನಿಯತಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಸಿದ್ಧಿ—ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ—ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಫಲಶ್ರುತಿ ಕೇವಲ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸಲು; ಅದೇ ವೇದಜ್ಞಾನದ ಪರಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ.

Verse 47

य आशु हृदयग्रन्थिं निर्जिहीर्षु: परात्मन: । विधिनोपचरेद् देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् ॥ ४७ ॥

ಪರಾತ್ಮನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ—ಅಹಂಕಾರದ ಬಂಧನ—ವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲು ಬಯಸುವವನು, ತಂತ್ರಾದಿ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ನಿಯಮವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಕೇಶವ ದೇವನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 48

लब्ध्वानुग्रह आचार्यात् तेन सन्दर्शितागम: । महापुरुषमभ्यर्चेन्मूर्त्याभिमतयात्मन: ॥ ४८ ॥

ಆಚಾರ್ಯರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿ ತಿಳಿದು, ಭಕ್ತನು ತನ್ನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 49

शुचि: सम्मुखमासीन: प्राणसंयमनादिभि: । पिण्डं विशोध्य सन्न्यासकृतरक्षोऽर्चयेद्धरिम् ॥ ४९ ॥

ಶುಚಿಯಾಗಿ ದೇವಮೂರ್ತಿಯ ಎದುರು ಕುಳಿತು, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾದಿ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ತಿಲಕ ಧರಿಸಿ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 50

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

ಅರ್ಚನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ದ್ರವ್ಯ, ಸ್ಥಳ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ; ಆಸನಕ್ಕೆ ನೀರು ಛಿಂಡಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಪಾದ್ಯಾದಿ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬೇಕು। ನಂತರ ದೇವತೆಯನ್ನು ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಹೃದಯಾದಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸ/ತಿಲಕ ಮಾಡಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 51

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

ಅರ್ಚನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ದ್ರವ್ಯ, ಸ್ಥಳ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ; ಆಸನಕ್ಕೆ ನೀರು ಛಿಂಡಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಪಾದ್ಯಾದಿ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬೇಕು। ನಂತರ ದೇವತೆಯನ್ನು ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಹೃದಯಾದಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸ/ತಿಲಕ ಮಾಡಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 52

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रत: । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यै: स्न‍ानवासोविभूषणै: ॥ ५२ ॥ गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर्धूपदीपोपहारकै: । साङ्गंसम्पूज्य विधिवत् स्तवै: स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ५३ ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ಆ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು, ಅವನ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳು, ಆಯುಧಗಳು (ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ ಮುಂತಾದವು) ಮತ್ತು ಪಾರ್ಷದರು ಸಹಿತ, ತತ್ಕಾಲಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಆಚಮನೀಯ, ಸ್ನಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣ, ಗಂಧ, ಮಾಲೆ, ಅಕ್ಷತ, ಪುಷ್ಪಹಾರ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು। ಹೀಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು।

Verse 53

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रत: । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यै: स्न‍ानवासोविभूषणै: ॥ ५२ ॥ गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर्धूपदीपोपहारकै: । साङ्गंसम्पूज्य विधिवत् स्तवै: स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ५३ ॥

ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅವರ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳು, ಆಯುಧಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಷದರು ಸಹಿತವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಅದರದೇ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಆಚಮನ, ಸ್ನಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣ, ಗಂಧ, ಮಾಲೆ, ಅಕ್ಷತ, ಪುಷ್ಪಹಾರ, ಧೂಪ-ದೀಪಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ದಂಡವತ್ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.

Verse 54

आत्मानम् तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेद्धरे: । शेषामाधाय शिरसा स्वधाम्न्युद्वास्य सत्कृतम् ॥ ५४ ॥

ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಭುವಿನ ನಿತ್ಯ ಸೇವಕನೆಂದು ತದ್ಮಯವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಹರಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಆ ದೇವತೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆ ಮೊದಲಾದ ಶೇಷವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿ, ಗೌರವದಿಂದ ದೇವತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.

Verse 55

एवमग्‍न्यर्कतोयादावतिथौ हृदये च य: । यजतीश्वरमात्मानमचिरान्मुच्यते हि स: ॥ ५५ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಜಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ, ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವವನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.